Σημαντική εξέλιξη για περίπου 450.000 συνταξιούχους που επιβαρύνονται με την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) καταγράφηκε στη συνεδρίαση της μείζονος διευρυμένης Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Ο γενικός επίτροπος Επικρατείας, Γεώργιος Βοΐλης, τάχθηκε υπέρ της αλλαγής του τρόπου υπολογισμού της ΕΑΣ, κρίνοντας ότι το ισχύον σύστημα δεν είναι συμβατό με βασικές συνταγματικές αρχές.
Η παρέμβαση αυτή μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για αλλαγές τόσο στον τρόπο παρακράτησης της εισφοράς όσο και στο ζήτημα των αναδρομικών για τους συνταξιούχους. Ωστόσο, η τελική απόφαση ανήκει στην Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου και αναμένεται να δημοσιευθεί τους πρώτους μήνες του 2027.
ΕΑΣ: Στο επίκεντρο ο τρόπος υπολογισμού
Βασικό σημείο της υπόθεσης είναι ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται σήμερα η ΕΑΣ. Με βάση το ισχύον σύστημα, όταν η κύρια σύνταξη υπερβαίνει τα 1.400 ευρώ, η εισφορά επιβάλλεται στο συνολικό ποσό της σύνταξης με έναν ενιαίο συντελεστή. Δεν υπολογίζεται, δηλαδή, μόνο στο τμήμα που υπερβαίνει το όριο των 1.400 ευρώ.
Ο γενικός επίτροπος υποστήριξε ότι η ΕΑΣ θα πρέπει να υπολογίζεται κλιμακωτά. Αυτό σημαίνει ότι η εισφορά θα επιβάλλεται μόνο στο ποσό που υπερβαίνει το προβλεπόμενο όριο και όχι σε ολόκληρη τη σύνταξη. Η συγκεκριμένη αλλαγή θα μπορούσε να περιορίσει αισθητά τις κρατήσεις για χιλιάδες συνταξιούχους.
Σύμφωνα με την τοποθέτηση του κ. Βοΐλη, ο σημερινός τρόπος υπολογισμού προκαλεί σημαντικές οικονομικές απώλειες. Ανάλογα με το ύψος της σύνταξης, οι απώλειες αυτές εκτιμάται ότι μπορεί να φτάνουν από 7.000 έως 8.000 ευρώ ετησίως. Η επιβάρυνση είναι μεγαλύτερη για όσους λαμβάνουν υψηλότερες συντάξεις, καθώς ο ενιαίος συντελεστής εφαρμόζεται σε μεγαλύτερη συνολική βάση.
Ποια συνταγματικά ζητήματα εξετάζονται
Ο γενικός επίτροπος έκρινε ότι ο μη κλιμακωτός υπολογισμός της ΕΑΣ, σε συνδυασμό με τη μη εξαίρεση του ποσού έως τα 1.400 ευρώ, ενδέχεται να προσκρούει σε σειρά συνταγματικών διατάξεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως οι αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας.
Η αρχή της ισότητας απαιτεί οι πολίτες να αντιμετωπίζονται με τρόπο ανάλογο προς την οικονομική τους κατάσταση, ενώ η αρχή της αναλογικότητας επιβάλλει τα οικονομικά βάρη να μην υπερβαίνουν τον σκοπό για τον οποίο επιβάλλονται. Με βάση αυτή τη συλλογιστική, συντάξεις διαφορετικού ύψους δεν θα πρέπει να επιβαρύνονται με τρόπο που οδηγεί σε δυσανάλογες κρατήσεις.
Η υπόθεση εξετάζεται έπειτα από αίτηση του πρώην προέδρου του Ελεγκτικού Συνεδρίου, Νίκου Αγγελάρα. Με την προσφυγή του ζητείται να κριθεί αντισυνταγματικός ο τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ και να επιστραφούν οι διαφορές που προκύπτουν από την εφαρμογή του ενιαίου συντελεστή.
Τα επιχειρήματα για αλλαγή της εισφοράς
Οι συνήγοροι του προσφεύγοντος, καθηγητής της Νομικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης Κωνσταντίνος Ρέμελης και ο δικηγόρος Δημήτρης Μπούρλος, υποστήριξαν ότι το ισχύον σύστημα παραβιάζει τις συνταγματικές αρχές της ισότητας και της αναλογικότητας.
Κατά την επιχειρηματολογία τους, η σημερινή μέθοδος δεν ανταποκρίνεται στη λογική της κλιμακωτής επιβάρυνσης. Έτσι, μια μικρή αύξηση στη σύνταξη, η οποία οδηγεί σε υπέρβαση του ορίου των 1.400 ευρώ, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα σημαντικά υψηλότερη κράτηση. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί, όπως υποστήριξαν, δυσανάλογη επιβάρυνση για τους συνταξιούχους.
Οι συνήγοροι ανέφεραν επίσης ότι η αλλαγή του τρόπου υπολογισμού μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να απαιτηθεί η λήψη νέων δημοσιονομικών μέτρων. Η μεταβολή θα περιορίσει τα ποσά που συγκεντρώνονται από τις κρατήσεις και τους τόκους του κεφαλαίου που έχει συσσωρευθεί κατά τα τελευταία 16 χρόνια, χωρίς όμως να τίθεται, κατά την άποψή τους, σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα.
Τι προτείνεται για τα αναδρομικά
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η θέση του γενικού επιτρόπου για τα αναδρομικά. Ο κ. Βοΐλης τάχθηκε υπέρ μιας περιορισμένης αναδρομικής ισχύος της ενδεχόμενης δικαστικής απόφασης. Συγκεκριμένα, πρότεινε οι επιστροφές να αφορούν μόνο τους συνταξιούχους που έχουν ήδη προσφύγει στη Δικαιοσύνη.
Η πρόταση αυτή συνδέεται με την ανάγκη να αποφευχθεί μια απότομη οικονομική επιβάρυνση για τα Ταμεία και τον κρατικό προϋπολογισμό. Παράλληλα, ο γενικός επίτροπος διευκρίνισε ότι η τελική κρίση για το εύρος των αναδρομικών ανήκει στην Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Επομένως, ακόμη και αν κριθεί αντισυνταγματικός ο σημερινός τρόπος υπολογισμού της ΕΑΣ, δεν είναι δεδομένο ότι όλοι οι συνταξιούχοι θα λάβουν επιστροφές για ολόκληρο το χρονικό διάστημα. Το δικαστήριο θα αποφασίσει ποιοι δικαιούνται αναδρομικά, για ποια περίοδο και με ποιον τρόπο θα υπολογιστούν.
Η θέση του Δημοσίου
Από την πλευρά του, το Δημόσιο υπερασπίστηκε τη συνταγματικότητα του ισχύοντος συστήματος. Οι εκπρόσωποι του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, αντιπρόεδρος Αναστάσιος Κολούτσος και νομικός σύμβουλος Δημήτρης Φαρμάκης, ζήτησαν την απόρριψη της αίτησης.
Οι εκπρόσωποι του Δημοσίου υποστήριξαν ότι οι ισχυρισμοί της άλλης πλευράς δεν στηρίζονται επαρκώς στις συνταγματικές διατάξεις και στην ισχύουσα νομοθεσία. Παράλληλα, τόνισαν ότι η ΕΑΣ δεν επηρεάζει σε τέτοιο βαθμό το επίπεδο διαβίωσης των συνταξιούχων ώστε να θεωρείται αντισυνταγματική.
Ο κ. Κολούτσος ανέπτυξε επί περίπου μία ώρα τους γραπτούς ισχυρισμούς του Δημοσίου, αμφισβητώντας μεταξύ άλλων τη σαφήνεια και την πληρότητα των επιχειρημάτων της προσφυγής. Υποστήριξε ακόμη ότι η διατήρηση του υφιστάμενου τρόπου υπολογισμού εξυπηρετεί λόγους δημοσίου συμφέροντος.
Πότε αναμένεται η απόφαση
Μετά την ολοκλήρωση της ακροαματικής διαδικασίας, θα οριστεί εισηγητής της υπόθεσης. Στη συνέχεια θα πραγματοποιηθούν οι διασκέψεις των δικαστών κεκλεισμένων των θυρών, πριν από τη δημοσίευση της απόφασης.
Η απόφαση αναμένεται τους πρώτους μήνες του 2027 και θα έχει καθοριστική σημασία για περίπου 450.000 συνταξιούχους. Θα κρίνει όχι μόνο αν ο υπολογισμός της ΕΑΣ πρέπει να γίνει κλιμακωτά, αλλά και αν θα υπάρξουν αναδρομικά, ποιοι θα είναι οι δικαιούχοι και για ποια περίοδο.
Μέχρι τότε, οι συνταξιούχοι θα πρέπει να παρακολουθούν τις επίσημες εξελίξεις, καθώς το ζήτημα της ΕΑΣ και των αναδρομικών παραμένει ανοιχτό. Η τελική κρίση του Ελεγκτικού Συνεδρίου αναμένεται να καθορίσει το ύψος των μελλοντικών κρατήσεων και το ενδεχόμενο επιστροφής ποσών που παρακρατήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια.
