Οι ανατιμήσεις στα σούπερ μάρκετ καταγράφηκαν λίγο πριν από την εφαρμογή της εθνικής συμφωνίας για τη μείωση των τιμών στο ράφι, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για τον πληθωρισμό. Ο γενικός δείκτης τιμών παρουσίασε επιτάχυνση τον Αύγουστο, φτάνοντας στο 3,8%, από 3,4% τον Ιούλιο, γεγονός που εντείνει την ανησυχία των καταναλωτών.
Η εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ διαφέρει από εκείνη που παρουσίασε το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ). Σύμφωνα με το ΙΕΛΚΑ, οι τιμές των τροφίμων τον Αύγουστο εμφάνισαν οριακό αποπληθωρισμό, της τάξης του -0,15%. Αντίθετα, τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ καταγράφουν αυξήσεις σε αρκετές κατηγορίες προϊόντων που περιλαμβάνονται στο καλάθι του νοικοκυριού.
Η διαφοροποίηση αυτή προκαλεί προβληματισμό, καθώς από τα τέλη Αυγούστου τέθηκε σε εφαρμογή η εθνική πρωτοβουλία μείωσης τιμών, η οποία αφορά περισσότερους από 1.740 κωδικούς προϊόντων.
Ωστόσο, είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η πρωτοβουλία αφορά συγκεκριμένους κωδικούς και όχι το σύνολο των προϊόντων κάθε κατηγορίας που εξετάζει η ΕΛΣΤΑΤ.
Ανατιμήσεις στα σούπερ μάρκετ και η εικόνα του πληθωρισμού
Με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, τα τρόφιμα επιβάρυναν το καλάθι του πληθωρισμού κατά 0,1% τον Αύγουστο σε σύγκριση με τον Ιούλιο. Η μηνιαία αύξηση αποδίδεται κυρίως στις υψηλότερες τιμές σε πουλερικά, ψάρια —νωπά ή κατεψυγμένα— και γιαούρτι.
Σε ετήσια βάση, δηλαδή σε σύγκριση με τον Αύγουστο του προηγούμενου έτους, τα τρόφιμα συνέβαλαν κατά 0,9% στην άνοδο του πληθωρισμού. Οι σημαντικότερες αυξήσεις εντοπίστηκαν σε βασικές κατηγορίες διατροφής, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
Ειδικότερα, αυξήσεις καταγράφηκαν στις τιμές:
– του ψωμιού και άλλων προϊόντων αρτοποιίας,
– του μοσχαρίσιου, χοιρινού και αρνίσιου κρέατος,
– των πουλερικών,
– των νωπών και κατεψυγμένων ψαριών,
– των παστών ψαριών,
– των τυριών,
– των αυγών,
– των βρώσιμων ελαίων,
– της μαργαρίνης και άλλων φυτικών λιπών.
Οι κατηγορίες αυτές περιλαμβάνουν πολλά προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης. Επομένως, ακόμη και περιορισμένες αυξήσεις μπορούν να έχουν αισθητό αντίκτυπο στις συνολικές δαπάνες ενός νοικοκυριού, ιδιαίτερα για οικογένειες που αγοράζουν συστηματικά κρέας, γαλακτοκομικά και είδη αρτοποιίας.
Ποιοι παράγοντες επιβάρυναν περισσότερο τις τιμές
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι οι μεγαλύτερες πιέσεις στον πληθωρισμό προήλθαν από την ενέργεια και τη στέγαση. Η υψηλότερη ανατίμηση καταγράφηκε στο πετρέλαιο θέρμανσης, με αύξηση 53,2%. Ακολούθησαν το φυσικό αέριο με 40,2%, το πετρέλαιο κίνησης με 30,6%, τα αεροπορικά εισιτήρια με 17,4% και η βενζίνη με 15,3%.
Παράλληλα, τα ενοίκια κατοικιών αυξήθηκαν κατά 6,2%, ενώ οι τιμές στα ξενοδοχεία ενισχύθηκαν κατά 14,1%. Στην εστίαση σημειώθηκε άνοδος της τάξης του 5,5%. Οι αυξήσεις αυτές επηρεάζουν το διαθέσιμο εισόδημα των καταναλωτών και περιορίζουν τα περιθώρια για αγορές, ακόμη και όταν εφαρμόζονται μειώσεις σε επιλεγμένα προϊόντα των σούπερ μάρκετ.
Η εθνική πρωτοβουλία για τις μειώσεις τιμών
Η εθνική πρωτοβουλία ενεργοποιήθηκε στις 31 Αυγούστου και περιλαμβάνει περίπου 1.740 κωδικούς προϊόντων. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, οι μειώσεις σε ορισμένα προϊόντα έφταναν έως και το 30%, ενώ σε μεσοσταθμικό επίπεδο ξεπερνούσαν το 9%.
Η εφαρμογή του μέτρου έχει στόχο να προσφέρει άμεση ανακούφιση στους καταναλωτές και να περιορίσει το κόστος βασικών αγαθών. Παρ’ όλα αυτά, οι ανατιμήσεις που καταγράφηκαν πριν από την έναρξη της πρωτοβουλίας δημιουργούν ερωτήματα για το κατά πόσο οι τελικές μειώσεις αντανακλούν πραγματική υποχώρηση των τιμών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το μοσχάρι, το οποίο περιλαμβάνεται στη λίστα των προϊόντων της πρωτοβουλίας. Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, η τιμή του αυξήθηκε κατά 13,5% τον μήνα πριν από την ενεργοποίηση της συμφωνίας. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει τον προβληματισμό, χωρίς ωστόσο να αποδεικνύει από μόνη της ότι υπήρξε τεχνητή αύξηση τιμών.
Έλεγχοι για πιθανές τεχνητές μειώσεις
Για το ενδεχόμενο τεχνητής μείωσης τιμών πραγματοποιούνται έλεγχοι από την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή. Στόχος είναι να διαπιστωθεί αν οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν στην πρωτοβουλία αύξησαν τις τιμές λίγο πριν ανακοινώσουν τις μειώσεις.
Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει διαπιστωθεί ότι κάποια από τις εταιρείες που συμμετέχουν στην εθνική πρωτοβουλία προχώρησε σε ανατιμήσεις με σκοπό να παρουσιάσει αργότερα μεγαλύτερη έκπτωση. Οι έλεγχοι αναμένεται να συνεχιστούν, ενώ ιδιαίτερη σημασία θα έχουν τα στοιχεία των επόμενων μηνών.
