Αυτόματη ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ για ιδιοκτήτες, εταίρους και διαχειριστές εταιρειών, ειδικές ρυθμίσεις για συνταξιούχους που συνεχίζουν να εργάζονται και νέες δυνατότητες συνταξιοδότησης για πρώην νομάρχες, δημάρχους και άλλους αιρετούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης προβλέπει το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας.
Οι αλλαγές περιλαμβάνονται κυρίως στα άρθρα 39 και 41 και επιχειρούν να αντιμετωπίσουν δύο διαφορετικά ζητήματα: από τη μία, τις καθυστερήσεις στην εγγραφή και τη διαγραφή ασφαλισμένων που συνδέονται με εταιρικές δραστηριότητες και, από την άλλη, τις εκκρεμότητες σχετικά με τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα αιρετών, ακόμη και όταν υπάρχει παράλληλη ασφάλιση στο Δημόσιο.
Αυτόματη ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ για μέλη, εταίρους και διαχειριστές
Με το άρθρο 39 θεσπίζεται νέα διαδικασία εγγραφής στην ασφάλιση για πρόσωπα που συμμετέχουν σε νομικά πρόσωπα ως μέλη, εταίροι ή διαχειριστές. Η ρύθμιση αφορά όσους αποκτούν ιδιότητα ή αναλαμβάνουν δραστηριότητα που συνεπάγεται υποχρεωτική υπαγωγή στον e-ΕΦΚΑ και συνδέεται με έναρξη ή μεταβολή εργασιών στη Φορολογική Διοίκηση.
Η ασφάλιση θα ξεκινά από την πρώτη ημέρα του μήνα κατά τον οποίο πραγματοποιείται η έναρξη ή η μεταβολή εργασιών στην ΑΑΔΕ. Αντίστοιχα, θα ολοκληρώνεται την τελευταία ημέρα του μήνα κατά τον οποίο διακόπτεται η σχετική δραστηριότητα.
Για παράδειγμα, εάν ένα πρόσωπο αποκτήσει ασφαλιστέα ιδιότητα ως διαχειριστής εταιρείας στις 18 Νοεμβρίου, η ασφάλισή του θα αρχίζει από την 1η Νοεμβρίου, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Αν η δραστηριότητα διακοπεί στις 12 Μαρτίου, η λήξη της ασφάλισης θα τοποθετείται στις 31 Μαρτίου.
Η ρύθμιση δεν σημαίνει ότι κάθε μέτοχος ή εταίρος ασφαλίζεται υποχρεωτικά. Η υποχρέωση αφορά μόνο τις ιδιότητες για τις οποίες προβλέπεται υπαγωγή στον e-ΕΦΚΑ από την ασφαλιστική νομοθεσία.
Προθεσμία εγγραφής και αυτεπάγγελτη υπαγωγή
Η αίτηση εγγραφής θα πρέπει να υποβάλλεται ηλεκτρονικά ή με φυσική παρουσία στον e-ΕΦΚΑ έως τη δέκατη ημέρα του μήνα που ακολουθεί την έναρξη ή τη μεταβολή των εργασιών.
Η Φορολογική Διοίκηση θα ενημερώνει τον ενδιαφερόμενο για την υποχρέωση ασφάλισης. Παράλληλα, ο e-ΕΦΚΑ θα έχει τη δυνατότητα να αντλεί και να διασταυρώνει στοιχεία από την ΑΑΔΕ και το Γενικό Εμπορικό Μητρώο, μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας.
Εάν ο υπόχρεος δεν υποβάλει αίτηση, ο e-ΕΦΚΑ θα μπορεί να προχωρά σε αυτεπάγγελτη εγγραφή. Αυτό σημαίνει ότι η παράλειψη της αίτησης δεν θα εμποδίζει την έναρξη της υποχρεωτικής ασφάλισης. Ταυτόχρονα, η αυτεπάγγελτη εγγραφή δεν απαλλάσσει τον ασφαλισμένο από τις εισφορές. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκύψουν οφειλές και για προηγούμενα έτη, εφόσον αποδειχθεί ότι υπήρχε ασφαλιστική υποχρέωση.
Σε ποια ασφαλιστική κατηγορία θα εντάσσονται
Το νομοσχέδιο προβλέπει και τον τρόπο κατάταξης των προσώπων που εγγράφονται αυτεπάγγελτα. Εάν ο ασφαλισμένος δικαιούται την ειδική ασφαλιστική κατηγορία νέων επαγγελματιών και δεν έχει συμπληρώσει την προβλεπόμενη πενταετία, θα μπορεί να ενταχθεί σε αυτήν.
Σε διαφορετική περίπτωση, θα κατατάσσεται στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία. Εάν τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επαρκούν για να προσδιοριστεί ο αρμόδιος ασφαλιστικός κλάδος, προβλέπεται υπαγωγή στο καθεστώς του πρώην ΟΑΕΕ, με την αντίστοιχη ασφαλιστική κατάταξη.
Ο ασφαλισμένος θα διατηρεί τη δυνατότητα να ζητήσει αναδρομική διόρθωση της υπαγωγής του, προσκομίζοντας τα απαραίτητα δικαιολογητικά και στοιχεία που αποδεικνύουν την πραγματική ασφαλιστική του κατάσταση.
Τι ισχύει για συνταξιούχους που συνεχίζουν να εργάζονται
Ειδική πρόβλεψη αφορά συνταξιούχους εξ ιδίου δικαιώματος που ξεκινούν για πρώτη φορά ή επανεκκινούν μη μισθωτή δραστηριότητα μετά τη συνταξιοδότησή τους.
Εάν δεν υποβάλουν εμπρόθεσμα αίτηση επιλογής ασφαλιστικής κατηγορίας, θα κατατάσσονται αυτόματα στην πρώτη κατηγορία. Η κατάταξη θα γίνεται ανεξάρτητα από την κατηγορία στην οποία υπάγονταν πριν συνταξιοδοτηθούν.
Έτσι, ένας επαγγελματίας που πριν από τη συνταξιοδότησή του βρισκόταν, για παράδειγμα, στην τέταρτη ασφαλιστική κατηγορία και στη συνέχεια επανεκκινεί τη δραστηριότητά του, δεν θα επιστρέφει αυτομάτως στην ίδια κατηγορία. Εάν δεν υποβάλει νέα επιλογή μέσα στην προβλεπόμενη προθεσμία, θα εντάσσεται στην πρώτη κατηγορία.
Το δικαίωμα επιλογής διαφορετικής κατηγορίας εξακολουθεί να ισχύει, υπό την προϋπόθεση ότι ασκείται εμπρόθεσμα.
Αυτόματη διακοπή της ασφάλισης
Σημαντική είναι και η πρόβλεψη για την αυτόματη λήξη της ασφάλισης. Εάν μέλος, εταίρος ή διαχειριστής εταιρείας δεν υποβάλει αίτηση διακοπής ή την υποβάλει εκπρόθεσμα, ο e-ΕΦΚΑ θα μπορεί να προχωρά αυτεπάγγελτα στη διαγραφή.
Η διαδικασία θα βασίζεται στα στοιχεία που αντλούνται από την ΑΑΔΕ και το ΓΕΜΗ. Με αυτόν τον τρόπο επιδιώκεται να αντιμετωπιστούν περιπτώσεις στις οποίες η επιχειρηματική δραστηριότητα έχει σταματήσει, αλλά η ασφαλιστική εγγραφή παραμένει ενεργή.
Η δυνατότητα αυτή μπορεί να περιορίσει τις ασφαλιστικές εκκρεμότητες και τις χρεώσεις που δημιουργούνται επειδή τα μητρώα δεν ενημερώθηκαν έγκαιρα.
Νέα δικαιώματα χορηγίας για πρώην νομάρχες και δημάρχους
Το άρθρο 41 αφορά τις συνταξιοδοτικές προϋποθέσεις αιρετών του πρώτου και δεύτερου βαθμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Με τη νέα ρύθμιση επεκτείνεται το δικαίωμα μηνιαίας χορηγίας και σε πρόσωπα που διετέλεσαν αιρετοί νομάρχες, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Απαιτούνται σωρευτικά:
– Συνολική πραγματική υπηρεσία 20 ετών σε θέσεις αιρετού νομάρχη, δημάρχου, προέδρου κοινότητας, νομαρχιακού, δημοτικού ή κοινοτικού συμβούλου.
– Τουλάχιστον μία πλήρης τετραετής θητεία ως νομάρχης, δήμαρχος ή πρόεδρος κοινότητας.
– Συμπλήρωση του 67ου έτους της ηλικίας.
Επομένως, μία μόνο τετραετής θητεία ως δήμαρχος ή νομάρχης δεν αρκεί. Απαιτείται συνολική εικοσαετής πραγματική υπηρεσία στις προβλεπόμενες αιρετές θέσεις, καθώς και η συμπλήρωση του ηλικιακού ορίου. Για τον υπολογισμό της χορηγίας εφαρμόζονται οι διατάξεις του νόμου 4387/2016.
Πώς υπολογίζεται η υπηρεσία στην Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η απαιτούμενη εικοσαετία μπορεί να συμπληρώνεται από διαφορετικές αιρετές ιδιότητες. Για παράδειγμα, πρόσωπο που έχει υπηρετήσει τέσσερα χρόνια ως δήμαρχος και 16 χρόνια ως δημοτικός σύμβουλος καλύπτει, ως προς τη διάρκεια, την προϋπόθεση της εικοσαετίας και την απαίτηση της πλήρους τετραετούς θητείας.
Ωστόσο, θα πρέπει να έχει συμπληρώσει και το 67ο έτος της ηλικίας του, καθώς και όλες τις υπόλοιπες νόμιμες προϋποθέσεις. Αντίθετα, 20 χρόνια αποκλειστικής υπηρεσίας ως δημοτικός σύμβουλος, χωρίς πλήρη τετραετία σε μία από τις ειδικά προβλεπόμενες θέσεις, δεν αρκούν.
Η ρύθμιση μπορεί να εφαρμοστεί αναλόγως και σε αιρετούς περιφερειάρχες που διαθέτουν παράλληλα πραγματικό χρόνο υπηρεσίας ως νομάρχες, δημάρχους ή προέδρους κοινότητας. Ο χρόνος ασφάλισης ως περιφερειάρχη μπορεί, μετά από αίτηση, να αξιοποιηθεί για τη χορηγία, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ταυτόχρονα για τη θεμελίωση άλλου συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Επανεξέταση απορριφθεισών αιτήσεων
Το άρθρο 41 προβλέπει επίσης τη δυνατότητα επανεξέτασης αιτήσεων συνταξιοδότησης που είχαν απορριφθεί. Για τις περιπτώσεις της νέας χορηγίας, ο ενδιαφερόμενος θα μπορεί να υποβάλει νέα αίτηση, με τα οικονομικά αποτελέσματα να αρχίζουν από την ημερομηνία υποβολής της.
Για αιτήσεις που βρίσκονται ήδη σε εκκρεμότητα, τα οικονομικά αποτελέσματα θα ξεκινούν από την ημερομηνία έναρξης ισχύος της νέας διάταξης. Συνεπώς, δεν προβλέπεται ενιαία αναδρομική καταβολή για όλες τις περιπτώσεις.
Δεύτερη σύνταξη για αιρετούς με παράλληλη υπηρεσία στο Δημόσιο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ρύθμιση για πρόσωπα που είχαν ασφαλιστικό χρόνο τόσο ως αιρετοί όσο και σε άλλη θέση του πρώην Δημοσίου.
Για όσους είχαν συνταξιοδοτηθεί από το πρώην Δημόσιο έως τις 12 Μαΐου 2016, προβλέπεται δυνατότητα καταβολής σύνταξης λόγω της αιρετής ιδιότητας, ακόμη και όταν ο αντίστοιχος χρόνος συμπίπτει με άλλη συντάξιμη υπηρεσία. Βασική προϋπόθεση είναι να έχουν καταβληθεί οι αναλογούσες εισφορές και για τις δύο ιδιότητες και να πληρούνται όλες οι λοιπές προϋποθέσεις.
Για όσους συνταξιοδοτούνται με βάση τον νόμο 4387/2016, προβλέπονται δύο επιλογές:
1. Η καταβολή μίας ανταποδοτικής σύνταξης, με συνυπολογισμό των συντάξιμων αποδοχών από τις δύο ιδιότητες για τον χρόνο ασφάλισης από το 2002 και μετά.
2. Η καταβολή δύο ανταποδοτικών συντάξεων, εφόσον ο χρόνος ασφάλισης σε μία από τις δύο ιδιότητες έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 επαρκεί για τη θεμελίωση δεύτερου συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
Η ρύθμιση δεν σημαίνει ότι κάθε πρώην δήμαρχος που υπήρξε και δημόσιος υπάλληλος αποκτά αυτομάτως δεύτερη σύνταξη. Απαιτούνται ο απαιτούμενος ασφαλιστικός χρόνος, η καταβολή εισφορών και η πλήρης θεμελίωση του δικαιώματος.
Αναδρομικά από τις 20 Απριλίου 2022
Για τις ειδικές περιπτώσεις παράλληλης ασφάλισης προβλέπονται οικονομικά αποτελέσματα από τις 20 Απριλίου 2022. Εάν η αίτηση υποβλήθηκε αργότερα, τα αποτελέσματα αρχίζουν από την ημερομηνία υποβολής της.
Αιτήσεις που είχαν απορριφθεί μπορούν να επανεξεταστούν, με οικονομικά αποτελέσματα από την ημερομηνία της αρχικής αίτησης, αλλά σε καμία περίπτωση πριν από τις 20 Απριλίου 2022.
Οι ρυθμίσεις για την αυτόματη ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ και οι νέες συνταξιοδοτικές προβλέψεις για αιρετούς αφορούν διαφορετικές ομάδες ασφαλισμένων, αλλά έχουν κοινό στόχο: την καλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων στοιχείων και τον περιορισμό των εκκρεμοτήτων. Οι εταιρικές ιδιότητες θα συνδέονται πιο άμεσα με τα δεδομένα της ΑΑΔΕ και του ΓΕΜΗ, ενώ οι πρώην αιρετοί θα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αξιοποιήσουν τον πραγματικό χρόνο υπηρεσίας και τις εισφορές τους. Η αυτόματη ασφάλιση στον e-ΕΦΚΑ δεν καταργεί τις υποχρεώσεις των ασφαλισμένων, αλλά δημιουργεί ένα αυστηρότερο και πιο διασυνδεδεμένο πλαίσιο εγγραφής, διακοπής και συνταξιοδοτικής αξιοποίησης του ασφαλιστικού χρόνου.
