Η αποκάλυψη μεγάλων υποθέσεων φοροδιαφυγής, με απώλειες εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ για τα κρατικά ταμεία από απλήρωτους φόρους και ασφαλιστικές εισφορές, φέρνει στο προσκήνιο τις αδυναμίες του υφιστάμενου πλαισίου. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο δημιουργούνται ορισμένες επιχειρήσεις, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις εμφανίζονται ως ιδιοκτήτες, εταίροι ή διαχειριστές πρόσωπα που δεν έχουν τον πραγματικό έλεγχο της δραστηριότητας.
Πρόκειται για τους λεγόμενους «αχυράνθρωπους», οι οποίοι λειτουργούν τυπικά για λογαριασμό τρίτων. Η ΑΑΔΕ εξετάζει πλέον την εισαγωγή πρόσθετων δικλίδων ασφαλείας στη διαδικασία έναρξης επιχειρήσεων, χωρίς ωστόσο να επιδιώκει τη δημιουργία οριζόντιων εμποδίων για την υγιή επιχειρηματικότητα.
Δικλείδες ασφαλείας στην έναρξη επιχειρήσεων
Στο επίκεντρο των σχεδιαζόμενων αλλαγών βρίσκεται η πιθανότητα υποχρεωτικής φυσικής παρουσίας στη Φορολογική Αρχή για πρόσωπα που παρουσιάζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά κινδύνου. Η διαδικασία έναρξης δεν θα σταματά αυτομάτως, αλλά θα μπορεί να «παγώνει» προσωρινά έως ότου ολοκληρωθεί ένας πρόσθετος έλεγχος.
Με αυτόν τον τρόπο, η ΑΑΔΕ θα έχει τη δυνατότητα να εξετάζει εάν το πρόσωπο που δηλώνεται ως ιδιοκτήτης, εταίρος ή διαχειριστής έχει πραγματική σχέση με την επιχειρηματική δραστηριότητα. Ο έλεγχος δεν θα αφορά το σύνολο των νέων επιχειρήσεων, αλλά μόνο τις περιπτώσεις στις οποίες εντοπίζονται ενδείξεις ότι μπορεί να χρησιμοποιείται ένας «μπροστινός».
Όπως έχει επισημάνει ο διοικητής της ΑΑΔΕ, Γιώργος Πιτσιλής, η πρόθεση δεν είναι να εμποδιστεί η σύσταση μιας εταιρείας, αλλά να προηγείται ένας έλεγχος όταν υπάρχουν συγκεκριμένες ενδείξεις κινδύνου. Με άλλα λόγια, το μήνυμα είναι: η επιχειρηματική δραστηριότητα μπορεί να ξεκινήσει, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις θα πρέπει πρώτα να επιβεβαιωθεί ποιος βρίσκεται πραγματικά πίσω από αυτήν.
Πώς λειτουργεί το μοντέλο των «αχυρανθρώπων»
Από τις υποθέσεις που έχουν αποκαλυφθεί, η φορολογική διοίκηση έχει σχηματίσει ένα πιο σαφές προφίλ των προσώπων που χρησιμοποιούνται ως τυπικοί ιδιοκτήτες. Οι επιχειρήσεις συστήνονται στο όνομά τους, ενώ τη διοίκηση, την οικονομική διαχείριση και τη λήψη αποφάσεων αναλαμβάνουν άλλα πρόσωπα.
Στην πράξη, οι πραγματικοί διαχειριστές εκμεταλλεύονται τις απλοποιημένες διαδικασίες για την έναρξη μιας επιχείρησης και αποφεύγουν να εμφανίζονται στα επίσημα έγγραφα. Όταν η εταιρεία αρχίσει να συσσωρεύει χρέη προς την Εφορία και τον ΕΦΚΑ, εγκαταλείπεται. Στη συνέχεια, η ίδια δραστηριότητα μπορεί να συνεχιστεί μέσω μιας νέας εταιρείας, με διαφορετικό ΑΦΜ και άλλον τυπικό ιδιοκτήτη.
Έτσι, μπορεί να παραμένουν ίδια η έδρα, το αντικείμενο εργασιών, ο εξοπλισμός, οι συνεργάτες, ακόμη και οι πραγματικοί διαχειριστές, ενώ αλλάζει μόνο η εταιρική ταυτότητα. Η προηγούμενη επιχείρηση αφήνει πίσω της απλήρωτους φόρους και εισφορές, με αποτέλεσμα το κόστος να μεταφέρεται τελικά στο Δημόσιο και στους συνεπείς φορολογουμένους.
Ενδείξεις κινδύνου και διασταυρώσεις στοιχείων
Η ΑΑΔΕ εξετάζει την εντατικοποίηση των διασταυρώσεων για τα φυσικά πρόσωπα που συμμετέχουν στη σύσταση ή στη διοίκηση επιχειρήσεων. Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσει η συνδυαστική αξιοποίηση των δεδομένων του Γενικού Εμπορικού Μητρώου και των πληροφοριακών συστημάτων της φορολογικής διοίκησης.
Μέσα από τη διασταύρωση των στοιχείων μπορούν να εντοπιστούν:
– Συχνές εναλλαγές διαχειριστών ή εταίρων.
– Επαναλαμβανόμενη συμμετοχή των ίδιων προσώπων σε διαδοχικές εταιρείες.
– Δημιουργία πολλών επιχειρήσεων με παρόμοιο αντικείμενο και ίδια έδρα.
– Επιχειρήσεις που εμφανίζουν γρήγορη συσσώρευση χρεών.
– Σχέσεις μεταξύ εταιρειών που εμφανίζονται τυπικά ανεξάρτητες.
– Πρόσωπα χωρίς εμφανή οικονομική ή επαγγελματική δυνατότητα να διαχειριστούν τη συγκεκριμένη δραστηριότητα.
Τα στοιχεία αυτά δεν θα οδηγούν αυτομάτως σε απόρριψη της αίτησης για έναρξη. Θα αποτελούν, όμως, πιθανές ενδείξεις για τη διενέργεια στοχευμένου ελέγχου και την επιβεβαίωση των πραγματικών δικαιούχων.
Στοχευμένοι έλεγχοι χωρίς εμπόδια στην υγιή επιχειρηματικότητα
Ο σχεδιασμός της ΑΑΔΕ φαίνεται να βασίζεται στην αρχή της αναλογικότητας. Οι συνεπείς και πραγματικοί επιχειρηματίες δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουν πρόσθετη γραφειοκρατία εξαιτίας πρακτικών που εφαρμόζουν οργανωμένα κυκλώματα φοροδιαφυγής.
Για τον λόγο αυτό, οι νέες δικλίδες αναμένεται να ενεργοποιούνται μόνο όταν συγκεντρώνεται ένας συνδυασμός ενδείξεων. Στις περιπτώσεις αυτές, η φυσική παρουσία του ενδιαφερομένου στην ΑΑΔΕ θα επιτρέπει την επιβεβαίωση των στοιχείων του, της δραστηριότητας που προτίθεται να αναπτύξει και της σχέσης του με την επιχείρηση.
Η ουσιαστική αξιολόγηση των εταιρικών συμμετοχών και η αναζήτηση των πραγματικών δικαιούχων αποτελούν βασικούς στόχους των παρεμβάσεων. Το ζητούμενο είναι να περιοριστεί η δυνατότητα δημιουργίας εταιρειών-«κελύφη», χωρίς να επηρεαστεί η ταχύτητα με την οποία μπορούν να ξεκινούν νόμιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Αναδιάρθρωση των Περιφερειακών Υπηρεσιών της ΑΑΔΕ
Παράλληλα με τις αλλαγές στη διαδικασία έναρξης επιχειρήσεων, η ΑΑΔΕ προχωρά σε αναδιάρθρωση των Περιφερειακών Υπηρεσιών της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογικών Λειτουργιών. Για τον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και τον συντονισμό του έργου συστήνεται Ομάδα Διοίκησης Έργου, αποτελούμενη από επικεφαλής και 30 μέλη, κυρίως υψηλόβαθμους υπαλλήλους.
Η Ομάδα θα εισηγείται τις αναγκαίες οργανωτικές και τεχνικές αλλαγές, θα συντονίζει τις εμπλεκόμενες υπηρεσίες και θα παρακολουθεί την πορεία υλοποίησης του σχεδίου. Παράλληλα, θα μεριμνά για την εξασφάλιση των απαιτούμενων κτιριακών και υλικοτεχνικών υποδομών, καθώς και για την προσαρμογή των πληροφοριακών συστημάτων και των διαδικασιών.
Την εποπτεία του έργου θα έχει 12μελής Συντονιστική Επιτροπή, με τη συμμετοχή στελεχών από τις βασικές γενικές διευθύνσεις της ΑΑΔΕ. Η Επιτροπή θα παρακολουθεί τα χρονοδιαγράμματα, θα αξιολογεί τους κινδύνους και θα εγκρίνει τις προσαρμογές που απαιτούνται για τη μετάβαση στη νέα οργανωτική και παραγωγική λειτουργία.
Οι παρεμβάσεις στη διαδικασία έναρξης επιχειρήσεων και η αναδιάρθρωση των υπηρεσιών εντάσσονται σε μια ευρύτερη προσπάθεια της ΑΑΔΕ να περιορίσει τα περιθώρια φοροδιαφυγής. Οι νέες δικλίδες ασφαλείας θα στοχεύουν κυρίως στις ύποπτες περιπτώσεις, επιτρέποντας παράλληλα στους πραγματικούς επιχειρηματίες να δραστηριοποιούνται χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις. Το μεγάλο στοίχημα για την ΑΑΔΕ είναι να εντοπίζει έγκαιρα τους πραγματικούς δικαιούχους και να κλείσει τα κενά που επιτρέπουν σε εταιρείες να αλλάζουν πρόσωπο, αφήνοντας πίσω τους χρέη και απλήρωτες υποχρεώσεις.
