Άγνωστο παραμένει το μέλλον της εκεχειρίας που ανακοίνωσε ο Ντόναλντ Τραμπ, καθώς μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει σαφής και αμοιβαία συμφωνία ανάμεσα στη Ρωσία και την Ουκρανία για την παύση των επιθέσεων. Η λεγόμενη «ενεργειακή εκεχειρία» φαίνεται να προκαλεί περισσότερα ερωτήματα παρά να δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ουσιαστική αποκλιμάκωση, την ώρα που ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι βρίσκεται υπό ασφυκτική πολιτική και στρατιωτική πίεση.
Η πρόταση του Αμερικανού προέδρου προβλέπει τον περιορισμό ή την αναστολή των επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, όμως η Ρωσία δεν έχει δεσμευτεί ξεκάθαρα για την εφαρμογή της. Παράλληλα, η Ουκρανία δεν φαίνεται να λαμβάνει συγκεκριμένα ανταλλάγματα, ενώ ο Τραμπ πιέζει το Κίεβο να σταματήσει τις επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων, επιδιώκοντας ταυτόχρονα τη συνεργασία της Μόσχας για τη μείωση των υψηλών τιμών των καυσίμων.
Η ενεργειακή εκεχειρία ενισχύει τη Ρωσία
Η παύση των επιθέσεων στα διυλιστήρια θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα επωφελής για το Κρεμλίνο. Η Μόσχα διατηρεί τη δυνατότητα να συνεχίσει τα πλήγματα εναντίον ουκρανικών λιμανιών, χαλυβουργείων, αποθηκών, σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και κέντρων δεδομένων. Πρόκειται για μια εκστρατεία που πλήττει συστηματικά την παραγωγική βάση της Ουκρανίας και ωθεί την οικονομία της προς ένα ολοένα πιο κρίσιμο σημείο.
Σύμφωνα με τον υπουργό Οικονομίας της Ουκρανίας, οι ρωσικές επιθέσεις καταστρέφουν επιχειρηματικά περιουσιακά στοιχεία αξίας σχεδόν 10 δισεκατομμυρίων δολαρίων κάθε χρόνο. Οι ζημιές δεν περιορίζονται στις άμεσες καταστροφές. Η διακοπή της παραγωγής, τα προβλήματα στις μεταφορές και η αβεβαιότητα για τις επενδύσεις επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την οικονομία, περιορίζοντας τα έσοδα που είναι απαραίτητα για τη χρηματοδότηση της άμυνας.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ ζητά από το Κίεβο να εγκαταλείψει ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία που διαθέτει για να περιορίσει τα έσοδα της ρωσικής πολεμικής μηχανής. Οι ουκρανικές επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων και άλλων ενεργειακών υποδομών έχουν προκαλέσει σημαντικές απώλειες στη Μόσχα. Ο ίδιος ο Βλαντίμιρ Πούτιν έχει παραδεχθεί ότι οι επιθέσεις αυτές κόστισαν στη Ρωσία περίπου 1% του ΑΕΠ της.
Εάν το Κίεβο αναγκαστεί να σταματήσει τις επιθέσεις, η Ρωσία θα αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερο πλεονέκτημα στον οικονομικό πόλεμο. Οι δύο χώρες επιδιώκουν να στερήσουν η μία από την άλλη πόρους και έσοδα, σε μια σύγκρουση όπου το μέτωπο παραμένει σε μεγάλο βαθμό στάσιμο. Η ανισορροπία στις επιθέσεις κατά κρίσιμων υποδομών θα μπορούσε, επομένως, να επηρεάσει την έκβαση του πολέμου.
Υπό πίεση ο Ζελένσκι μετά τις δηλώσεις Τραμπ
Η συμφωνία που προωθεί ο Τραμπ έρχεται σε ιδιαίτερα δύσκολη στιγμή για την Ουκρανία. Το ενδεχόμενο άρσης των αμερικανικών κυρώσεων στις ρωσικές εξαγωγές ντίζελ, ώστε να αυξηθεί η προσφορά καυσίμων και να μειωθούν οι τιμές στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντιμετωπίζεται από πολλούς Ουκρανούς ως άμεσο πλήγμα στα συμφέροντα της χώρας.
Ο Ζελένσκι χαρακτήρισε τη συμφωνία «αδύναμη απόφαση» και «δώρο στον Πούτιν», υποστηρίζοντας ότι μπορεί να ενισχύσει τη χρηματοδότηση του ρωσικού πολέμου. Παράλληλα, δεν έχει δείξει πρόθεση να συμμορφωθεί άνευ όρων με την απαίτηση του Τραμπ να σταματήσουν οι ουκρανικές επιθέσεις στην ενεργειακή βιομηχανία της Ρωσίας.
Η θέση του Ουκρανού προέδρου είναι ότι οποιοδήποτε μέτρο αποκλιμάκωσης πρέπει να είναι αμοιβαίο. Το Κίεβο θα μπορούσε να σταματήσει τα πλήγματα στα ρωσικά διυλιστήρια μόνο εφόσον η Μόσχα παύσει τα αεροπορικά πλήγματα εναντίον ουκρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων και κρίσιμων υποδομών.
«Οποιαδήποτε μέτρα αποκλιμάκωσης πρέπει να είναι αμοιβαία», έγραψε ο Ζελένσκι στο Telegram, επαναλαμβάνοντας ότι η Ουκρανία δεν μπορεί να δεχθεί μονομερείς παραχωρήσεις.
Η πίεση προς το Κίεβο εντείνεται και από τις απειλές της αμερικανικής κυβέρνησης για περιορισμό της στρατιωτικής και πληροφοριακής υποστήριξης. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η Ουάσιγκτον έχει εξετάσει το ενδεχόμενο να διακόψει ένα πρόγραμμα μέσω του οποίου οι σύμμαχοι αγοράζουν αμερικανικά όπλα για την Ουκρανία. Μια τέτοια εξέλιξη θα προκαλούσε σοβαρές καθυστερήσεις στον ανεφοδιασμό και θα ανάγκαζε το Κίεβο να εξαρτηθεί ακόμη περισσότερο από τους Ευρωπαίους συμμάχους του.
Τι συμβαίνει στο πεδίο της μάχης
Παρά τις δηλώσεις για ενεργειακή εκεχειρία, οι εξελίξεις στο πεδίο δεν επιβεβαιώνουν μια πραγματική παύση των εχθροπραξιών. Η Ρωσία δεν έπληξε ουκρανικούς ενεργειακούς στόχους σε μία από τις πρώτες ημέρες μετά την ανακοίνωση του Τραμπ, όμως συνέχισε να χτυπά δίκτυα μεταφορών και υποδομές με βαλλιστικούς πυραύλους και drones.
Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας δεν έκανε αναφορά σε επιθέσεις εναντίον ουκρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων, ενώ εκπρόσωπος του Κρεμλίνου περιορίστηκε να δηλώσει ότι οι επαφές συνεχίζονται, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Ωστόσο, πύραυλος έπεσε περίπου ένα χιλιόμετρο από εργοστάσιο που παρέχει θέρμανση στο μεγαλύτερο μέρος της πόλης Λβιβ, στη δυτική Ουκρανία.
Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία είχε σταματήσει για δύο ημέρες τα πλήγματα εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων και ενεργειακών υποδομών. Κατά το ίδιο διάστημα, όμως, η Ρωσία συνέχισε τις επιθέσεις εναντίον ουκρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων και κρίσιμων υποδομών. Σύμφωνα με τον ίδιο, 19 περιοχές της χώρας δέχθηκαν επιθέσεις μέσα σε μόλις δύο ημέρες.
Ο Ουκρανός πρόεδρος υπογράμμισε ότι η θέση του Κιέβου παραμένει αμετάβλητη: η χώρα είναι έτοιμη να λάβει αμοιβαία μέτρα, αλλά απαιτείται αποτελεσματική πίεση στη Ρωσία. «Οι πόλεμοι τελειώνουν όταν ο επιτιθέμενος συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να παρατείνει τον πόλεμο», τόνισε.
Ο Τραμπ επιμένει ότι η εκεχειρία θα εφαρμοστεί
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αμετακίνητος στην απόφασή του να προωθήσει την ενεργειακή εκεχειρία. Σε επανειλημμένες ερωτήσεις δημοσιογράφων σχετικά με το αν Ρωσία και Ουκρανία έχουν συμφωνήσει πλήρως, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η εκεχειρία θα εφαρμοστεί επειδή ο ίδιος το αποφάσισε.
Παράλληλα, δήλωσε ότι ο Πούτιν επιθυμεί περισσότερο την κατάπαυση του πυρός από τον Ζελένσκι, επιχειρώντας να παρουσιάσει τις δύο πλευρές ως εξίσου υπεύθυνες για την πορεία των συνομιλιών. Η προσέγγιση αυτή προκαλεί αντιδράσεις στην Ουκρανία, η οποία θεωρεί ότι η Ρωσία είναι ο επιτιθέμενος και πως η ευθύνη για τον τερματισμό του πολέμου δεν μπορεί να μοιράζεται ισότιμα.
Το μεγάλο ερώτημα είναι πόσο περιθώριο έχει ο Ζελένσκι να συγκρουστεί ανοιχτά με την Ουάσιγκτον. Ο Ουκρανός πρόεδρος βρίσκεται υπό ασφυκτικό κλοιό: από τη μία πλευρά πρέπει να προστατεύσει την ενεργειακή και στρατιωτική ικανότητα της χώρας του και από την άλλη να διατηρήσει την κρίσιμη αμερικανική υποστήριξη. Μέχρι στιγμής, επιμένει ότι δεν θα αποδεχθεί μια μονομερή εκεχειρία.
Το μέλλον της πρότασης Τραμπ παραμένει αβέβαιο. Χωρίς σαφείς εγγυήσεις, αμοιβαιότητα και μηχανισμό ελέγχου, η ενεργειακή εκεχειρία κινδυνεύει να λειτουργήσει περισσότερο ως διπλωματικό εργαλείο πίεσης προς το Κίεβο παρά ως πραγματικό βήμα προς την ειρήνη. Υπό ασφυκτικό κλοιό ο Ζελένσκι καλείται τώρα να αποφασίσει αν θα υποχωρήσει στις αμερικανικές απαιτήσεις ή αν θα διατηρήσει τη σκληρή στάση του, διεκδικώντας μια συμφωνία που θα εφαρμόζεται ισότιμα και από τις δύο πλευρές.
