Την ώρα που οι φλόγες πλησίαζαν απειλητικά, οι κάτοικοι της ισπανικής κωμόπολης Ελ Τιέμπλο δεν έμειναν θεατές. Με φτυάρια, τσουγκράνες, τσάπες και ό,τι μέσο είχε ο καθένας διαθέσιμο, στάθηκαν απέναντι στη φωτιά για να προστατεύσουν κάτι που για τους ίδιους δεν είναι απλώς ένα δέντρο, αλλά σύμβολο ζωής και ταυτότητας: μια υπεραιωνόβια καστανιά, τον «Αμπουέλο», που θεωρείται εθνικός θησαυρός για την Ισπανία.
Ο «παππούς», όπως μεταφράζεται το όνομά του, ξεπερνά σε ηλικία τα 500 χρόνια. Ριζωμένος στον εθνικό δρυμό της Κοιλάδας Ιρουέλας, στην επαρχία της Άβιλα, κοντά στη Μαδρίτη, αποτελεί την πιο διάσημη καστανιά ενός ολόκληρου δάσους που προσελκύει επισκέπτες από κάθε γωνιά της χώρας. Όμως τις τελευταίες ημέρες, το ενδιαφέρον δεν ήταν τουριστικό. Ήταν αγωνιώδες: θα άντεχε ο «Αμπουέλο» τη μανία των δασικών πυρκαγιών;
Οι πρόσφατες φωτιές στην περιοχή έκαναν στάχτη περίπου 770.000 στρέμματα γης και ανάγκασαν χιλιάδες κατοίκους να εγκαταλείψουν τα σπίτια και τα χωριά τους. Καθώς οι πυροσβεστικές δυνάμεις επικεντρώνονταν, όπως είναι φυσικό, στην προστασία των κατοικημένων ζωνών, ο κίνδυνος για τα δάση γύρω από το Ελ Τιέμπλο μεγάλωνε ώρα με την ώρα. Κι εκεί, μέσα στην αποπνικτική ατμόσφαιρα και τη συνεχή απειλή αλλαγής του ανέμου, οργανώθηκε μια αυτοσχέδια γραμμή άμυνας από δεκάδες ντόπιους, αποφασισμένους να μην αφήσουν τη φωτιά να περάσει στο δάσος με τις καστανιές.
Ο «Αμπουέλο», η υπεραιωνόβια καστανιά-σύμβολο του Ελ Τιέμπλο
Ο «Αμπουέλο» δεν εντυπωσιάζει μόνο με την ιστορία του, αλλά και με το μέγεθός του. Φτάνει τα 25 μέτρα ύψος, ενώ η περίμετρος του κορμού του ξεπερνά τα 15 μέτρα. Είναι από εκείνα τα δέντρα που δεν τα κοιτάς απλώς—τα νιώθεις. Ο κούφιος κορμός του είναι τόσο μεγάλος που μπορεί να λειτουργήσει ως καταφύγιο για ζώα, ενώ τα στριφογυριστά κλαδιά του μοιάζουν με έργο τέχνης, σαν ένα ζωντανό γλυπτό σμιλεμένο από τον χρόνο.
«Η καστανιά είναι το έμβλημα του Ελ Τιέμπλο. Δεν υπάρχει η πόλη χωρίς αυτήν», είπε ο 50χρονος Χοσέ Κάρλος, τεχνικός ελέγχων ποιότητας και μόνιμος κάτοικος του χωριού. Και αυτή η φράση, λιτή αλλά φορτισμένη, εξηγεί γιατί η προστασία του «Αμπουέλο» μετατράπηκε σε υπόθεση ολόκληρης κοινότητας.
Υπεράνθρωπη προσπάθεια κατοίκων για να σωθεί η υπεραιωνόβια καστανιά
Μπροστά στο ανέπαφο δέντρο, ο 67χρονος Χαβιέρ Γκαρσία περιέγραψε την κινητοποίηση: «Φέραμε τσάπες, φτυάρια, οχήματα. Ορισμένοι έφεραν οχήματα έργου». Ο ίδιος, συνταξιούχος τεχνικός εργαστηρίου, έμεινε στην «πρώτη γραμμή» για τέσσερις ημέρες. Έφτανε στο δάσος από νωρίς το πρωί και αποχωρούσε μόνο μετά τη δύση του ηλίου, δουλεύοντας ασταμάτητα σε δύσβατο έδαφος και υπό συνθήκες που άλλαζαν διαρκώς.
Σύμφωνα με τον ίδιο, περίπου 120 κάτοικοι συμμετείχαν στην προσπάθεια. Παράλληλα, άλλοι εθελοντές στήριζαν τον αγώνα με τρόπο εξίσου κρίσιμο: ετοίμαζαν φαγητό και νερό για όσους βρίσκονταν στο μέτωπο. Ήταν ένα μικρό, οργανικό σύστημα αλληλεγγύης που λειτούργησε όπως σε παλιότερες εποχές. «Έτσι γίνονταν τα πράγματα παραδοσιακά. Όταν υπήρχε φωτιά, καλούσαν την κοινότητα, όλοι συγκεντρώνονταν και μάχονταν για να τη σβήσουν», θυμήθηκε.
Η αγωνία κορυφώθηκε όταν οι φλόγες έζωσαν τις δασικές εκτάσεις γύρω από το Ελ Τιέμπλο. Τελικά, η πορεία της φωτιάς σταμάτησε πριν φτάσει στο δάσος με τις καστανιές, παρότι ο γειτονικός πευκώνας δεν στάθηκε τόσο τυχερός και υπέστη εκτεταμένες καταστροφές.
Την επόμενη μέρα, ο τόπος ακόμη κάπνιζε. Από το καψαλισμένο έδαφος ανέβαιναν λεπτές στήλες καπνού, ένα ελικόπτερο πετούσε επιτηρώντας τη ζώνη, ενώ σε ένα μικρό κομμάτι βλάστησης που σώθηκε, τρία άλογα έβοσκαν ήσυχα—μια εικόνα παράξενης κανονικότητας μέσα στο τοπίο της καταστροφής.
Η πυρκαγιά, μία από τις σφοδρότερες των τελευταίων ετών στην Ισπανία, ξεκίνησε στις 23 Ιουλίου κοντά στην πόλη Μπουργκοόντο, στην επαρχία της Άβιλα, και εξαπλώθηκε γρήγορα εξαιτίας των ισχυρών ανέμων και της ξηρασίας. Σε τέτοιες συνθήκες, κάθε λεπτό μετρά και κάθε σωστή απόφαση μπορεί να κρίνει την έκβαση.
Ο δήμαρχος του Ελ Τιέμπλο, Αρτούρο Βάρας, ήταν κατηγορηματικός για το τι έγειρε την πλάστιγγα: το δάσος σώθηκε «κυρίως χάρη στους κατοίκους που έθεσαν τις γνώσεις τους, το κουράγιο τους, την ενέργειά τους και τον χρόνο τους στην υπηρεσία αυτού του έργου, αφοσιώθηκαν ψυχή τε και σώματι». Ιδιαίτερη σημασία είχε, όπως τόνισε, η βαθιά γνώση που έχουν οι ντόπιοι για το ανάγλυφο: «ξέρουν πού να πάνε και πού όχι και βρήκαν τον τρόπο για να σώσουν την καστανιά, τον σημαντικότερο θησαυρό μας».
Ανάμεσα στους εθελοντές υπήρχαν άνθρωποι κάθε ηλικίας, ακόμη και ηλικιωμένοι που, παρά τις δυσκολίες, άνοιξαν δρόμο μέσα στο δάσος σε πλαγιές με απότομη κλίση για να βοηθήσουν. «Όλοι ήθελαν να πάνε, όλοι ήθελαν να βοηθήσουν», είπε ο δήμαρχος, περιγράφοντας μια κινητοποίηση που δεν στηρίχθηκε σε εντολές, αλλά σε κοινό αίσθημα ευθύνης.
Το δάσος με τις καστανιές παραμένει ιδιαίτερα δημοφιλές στους τουρίστες, κυρίως το φθινόπωρο, όταν τα χρώματα αλλάζουν και η περιοχή γεμίζει επισκέπτες. Φέτος, όμως, η ιστορία που θα μείνει δεν θα είναι μόνο της ομορφιάς, αλλά και της αντίστασης. Και στο επίκεντρο αυτής της ιστορίας βρίσκεται ξανά ο «Αμπουέλο»: η υπεραιωνόβια καστανιά που στάθηκε όρθια, επειδή μια κοινότητα στάθηκε δίπλα της.
