Ολοκληρώθηκε την περασμένη εβδομάδα (14 Απριλίου) η δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση για το σχέδιο νόμου του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τίτλο: «Εκσυγχρονισμός της νομοθεσίας για τη χρήση και την παραγωγή Ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές – Ενσωμάτωση Οδηγίας (ΕΕ) 2023/2413, Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1405 και μερική ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1788 – Ρυθμίσεις για την αγορά ενέργειας – Επείγουσες πολεοδομικές ρυθμίσεις – Διατάξεις περιβαλλοντικής και δασικής προστασίας – Ρυθμίσεις για την οργάνωση και την επαρκή στελέχωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας και λοιπών φορέων εποπτείας του».
Στο πλαίσιο του σχεδίου νόμου, το οποίο πλέον παίρνει τον δρόμο για τις αρμόδιες Επιτροπές της Βουλής και για την ψήφισή του από την Ολομέλεια, περιλαμβάνεται και ο εξορθολογισμός επιτρεπόμενων χρήσεων σε προστατευόμενες περιοχές Δικτύου «Natura 2000» (Τροποποίηση του άρθρου 19 του ν. 1650/1986).
Με τη διάταξη αυτή, το ΥΠΕΝ, επιχειρεί «να οργανώσει ορθολογικά το χώρο και να εξαλείψει την άναρχη εκτός σχεδίου δόμηση που οδηγεί σε σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στο αστικό και έξω-αστικό τοπίο, καθώς και στο φυσικό περιβάλλον».
Όπως τονίζουν πηγές του ΥΠΕΝ, «το 28% της χερσαίας έκτασης χώρας είναι ενταγμένο στο δίκτυο Natura 2000. Μέσα σε αυτό βρίσκονται ολόκληρες πόλεις και χωριά, καθώς και πολύ σημαντικές δημόσιες υποδομές όπως αεροδρόμια και μεγάλα και μικρότερα λιμάνια. Υποδομές που δεν κατασκευάστηκαν μετά την ένταξη των περιοχών αυτών στο δίκτυο, αλλά πολλά χρόνια νωρίτερα. Εντός Natura βρίσκονται ολόκληρες πόλεις, όπως τα Ιωάννινα, η Καστοριά, το Ναύπλιο, ο Τύρναβος, τα Φάρσαλα, η Καλαμπάκα, το Λεωνίδιο, αλλά και το Μέτσοβο και ολόκληρα νησιά, η Σκόπελος, η Χάλκη, η Νίσυρος, η Τήλος, οι Παξοί, οι Μικρές Κυκλάδες, οι Λειψοί, οι Φούρνοι, το μεγαλύτερο μέρος της Σαμοθράκης κ.λπ. Περισσότεροι από 2.000 οικισμοί με συνολικό μόνιμο πληθυσμό άνω των 450.000 κατοίκων είναι ενταγμένοι στο δίκτυο Natura 2000».
Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία
Πηγές του ΥΠΕΝ σημειώνουν ότι «με βάση την ευρωπαϊκή νομοθεσία, οι περιοχές Natura, είναι περιοχές που ο άνθρωπος, οι οικονομικές δραστηριότητες και η φύση συνυπάρχουν αρμονικά. Χαρακτηριστικό είναι ότι στις αντίστοιχες ευρωπαϊκές οδηγίες δεν υπάρχει a priori απαγόρευση συγκεκριμένης χρήσης ή δραστηριότητας. Οι περιορισμοί και απαγορεύσεις πρέπει να είναι στοχευμένοι με βάση το προστατευτέο αντικείμενο και προφανώς είναι κατά περίπτωση εντελώς διαφορετικοί».
Οι ίδιες πηγές, υπογραμμίζουν ότι με δεδομένο ότι οι πληθυσμιακές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν αυξητικές πιέσεις σε συγκεκριμένες περιοχές, προκύπτει για τις περιοχές αυτές η ανάγκη επέκτασης των οικισμών με ολοκληρωμένο και ήπιο σχεδιασμό. Η αδυναμία επεκτάσεων σε περιοχές Natura (ως έμμεσο αποτέλεσμα των ρυθμίσεων που εισήγαγε ο ν. 4685/2020) οδηγεί σε διαιώνιση της διάσπαρτης δόμηση με το καθεστώς εκτός σχεδίου ή ακόμη και αυθαίρετες κατασκευές, με σημαντικές επιπτώσεις στο αστικό και έξω-αστικό τοπίο, καθώς και στο φυσικό περιβάλλον.
Και τονίζουν: Με την προτεινόμενη διάταξη, το ΥΠΕΝ επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα υπαρκτό πρόβλημα. Επιχειρείται η εξάλειψη της αλόγιστης και άναρχης «άτυπης» επέκτασης των οικισμών και η αποτροπή δημιουργίας αυθαιρέτων, μέσω της δυνατότητας περιορισμένης επέκτασης του σχεδίου πόλης με σχεδιασμό. Στόχος είναι να αντιμετωπιστούν χρόνια προβλήματα σε περιοχές της περιφέρειας, όπου ο αστικός ιστός διαχέεται άναρχα εκτός σχεδίου, με υποβάθμιση τόσο του αστικού και περιαστικού περιβάλλοντος όσο και του φυσικού οικοσυστήματος. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται ο τερματισμός της πολεοδομικής αναρχίας και η προώθηση μιας χωρικά συντεταγμένης ανάπτυξης.
Οικιστική ανάπτυξη
Σύμφωνα πάντα με το ΥΠΕΝ, η μετριασμένη και πολεοδομικά ορθολογική οικιστική ανάπτυξη ορισμένων περιοχών του δικτύου Natura 2000 είναι η μόνη συμβατή προσέγγιση με το προστατευόμενο αντικείμενο, δεδομένου ότι, καλώς ή κακώς, πολλές πόλεις, χωριά και οικισμοί σε ολόκληρη τη χώρα περιλαμβάνονται ήδη στο δίκτυο αυτό.
«Η μετριασμένη και πολεοδομικώς ορθολογική οικιστική ανάπτυξη ορισμένων περιοχών Natura δεν είναι εξ ορισμού ασύμβατη με τα προστατευτέα είδη κάθε περιοχής, τουναντίον, έχει παρατηρηθεί ότι δύναται να αποβεί ακόμη και επωφελής για συγκεκριμένα είδη (π.χ.: το κιρκινέζι φωλιάζει κυρίως στις στέγες των οικοδομών στα Ιωάννινα)», υπογραμμίζεται από το Υπουργείο.
Τι προβλέπει η επέκταση
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας ξεκαθαρίζει ότι, σύμφωνα με τις ρυθμίσεις που προωθούνται, η δυνητική επέκταση επιτρέπεται αυστηρά και μόνο σε ζώνες βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων, δηλαδή στην 4η ζώνη, όπου ήδη επιτρέπεται σε ευρύ φάσμα χρήσεων γης (σχεδόν το σύνολο των χρήσεων γης). Στις 3 εγγύτερες ζώνες προς τον πυρήνα κάθε περιοχής Natura, η διατήρηση περιορισμών είναι υψίστης σημασίας, ενώ τίθεται πλαφόν έως 20% επί του συνόλου των ζωνών βιώσιμης διαχείρισης φυσικών πόρων, ως δίχτυ ασφαλείας.
Ειδικότερα, η επέκταση γίνεται μόνο στο βαθμό που είναι απολύτως αναγκαία και υπό σαφείς και αυστηρές προϋποθέσεις:
1) Να επιτρέπεται από την εγκεκριμένη Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ), η οποία πρέπει να κρίνεται συμβατή με το προστατευόμενο αντικείμενο και να μη βλάπτει την ακεραιότητα της περιοχής ως προς τις οικολογικές της λειτουργίες.
2) Να κρίνεται αναγκαία και να εξειδικεύεται στο πλαίσιο του Τοπικού ή Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου της περιοχής, και υπό τους όρους και τις προϋποθέσεις που θέτει η εγκεκριμένη ΕΠΜ.
Η διάταξη, δηλαδή, όπως τονίζει το ΥΠΕΝ, δίνει τη δυνατότητα περιορισμένης επέκτασης του σχεδίου πόλης μόνο υπό την προϋπόθεση ότι αυτή έχει κριθεί συμβατή από την ΕΠΜ με όποιους όρους και προϋποθέσεις τίθενται σε αυτήν. Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι θα γίνει πράγματι επέκταση του σχεδίου πόλης.
Επισημαίνεται, δε, ότι η επέκταση γίνεται μόνο μέσα από το Τοπικό ή Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο της περιοχής με τους πρόσθετους όρους και περιορισμούς που υπάρχουν στην πολεοδομική νομοθεσία, π.χ.: δεν μπορεί να γίνει επέκταση του σχεδίου πόλης σε δάση ή δασικές εκτάσεις, σε αρχαιολογικές ζώνες κ.λπ. Αξίζει να σημειωθεί ότι το κάθε Τοπικό ή Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο περνάει από εκτεταμένη δημόσια διαβούλευση και υπόκειται και στη διαδικασία της Στρατηγικής Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων στο πλαίσιο της οποίας εξετάζονται σε λεπτομερειακό επίπεδο οι επιπτώσεις τυχόν προτεινόμενης επέκτασης του σχεδίου πόλης στο προστατευτέο αντικείμενο της συγκεκριμένης περιοχής.
Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται ότι η επέκταση συνοδεύεται από:
* Σαφή κριτήρια αξιολόγησης ανάγκης (π.χ.: υπάρχουσα πληθυσμιακή πίεση, διαθέσιμες υποδομές, πρόσβαση σε μεταφορές, κοινωνικές υπηρεσίες).
* Μέτρα αποκατάστασης και προστασίας βιοτόπων, όπως φυτεύσεις, δημιουργία οικολογικών διασυνδέσεων, και διατήρηση κρίσιμων στοιχείων βιοποικιλότητας.
* Διαφανείς διαδικασίες λήψης αποφάσεων, με συμμετοχή τοπικών κοινοτήτων και φορέων διαχείρισης περιοχών Natura.
* Παρακολούθηση επιπτώσεων μέσω συγκεκριμένων δεικτών (π.χ.: ποσοστό πράσινου ανά κάτοικο, συνδέσεις βιώσιμης κινητικότητας, ποιότητα νερού κ.λπ.).
Σύμφωνα πάντα με το ΥΠΕΝ, διευκρινίζεται ότι με τη διάταξη δίνεται εξαιρετικά περιορισμένη δυνατότητα -και όχι επιταγή- επεκτάσεως του εγκεκριμένου σχεδίου πόλεως ή του ορίου οικισμού, όπου αυτό κρίνεται επιστημονικά (χωροταξικά) απολύτως αναγκαίο και πάντως συμβατό με το προστατευτέο είδος κάθε περιοχής, προκειμένου να μπορέσουν να επιλυθούν χρόνια προβλήματα σε περιοχές που παρουσιάζουν έντονη και άναρχη κυρίως διάχυση του αστικού ιστού, σε περιαστικές περιοχές λόγω εκτεταμένης εκτός σχεδίου δόμησης (με ικανή οικιστική πύκνωση και ανατροπή του αγροτικού τους χαρακτήρα) ή σε εκτός σχεδίου περιοχές που περικλείονται από περιοχές εντός σχεδίου πόλεως, αποτελώντας εν τοις πράγμασι δομικό στοιχείο του αστικού ιστού.
