Σαφή και αυστηρά μηνύματα προς την Άγκυρα για τον σεβασμό των κυριαρχικών δικαιωμάτων των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την αποφυγή προκλητικών ενεργειών και την ειρηνική επίλυση των διαφορών εκπέμπει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην έκθεσή της για την ενταξιακή πορεία της Τουρκίας.
Παρότι η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι από το 2023 έχουν διατηρηθεί οι δίαυλοι επικοινωνίας και έχει επανεκκινήσει ο ελληνοτουρκικός διάλογος, καταγράφει παράλληλα σοβαρές εστίες έντασης. Οι υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά, οι παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων, οι τουρκικές αμφισβητήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, το τουρκολιβυκό μνημόνιο, το casus belli και οι παρεμβάσεις στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου συνθέτουν μια εικόνα που παραμένει ιδιαίτερα προβληματική.
Η έκθεση της Κομισιόν και η τριπλή κίτρινη κάρτα στην Τουρκία
Η έκθεση λειτουργεί ουσιαστικά ως τριπλή κίτρινη κάρτα προς την Άγκυρα. Η πρώτη αφορά τη συμπεριφορά της στο Αιγαίο, η δεύτερη το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η τρίτη τη διατήρηση του casus belli, το οποίο εξακολουθεί να επιβαρύνει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει ότι, παρά τη γενικότερη βελτίωση του κλίματος, οι υπερπτήσεις τουρκικών μαχητικών πάνω από ελληνικά νησιά επανήλθαν. Παράλληλα, καταγράφεται σημαντική αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου και των χωρικών υδάτων. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι οι υπερπτήσεις αφορούν και κατοικημένα ελληνικά νησιά, με περιστατικά να καταγράφονται έως και τον Σεπτέμβριο του 2026.
Η Επιτροπή αναφέρεται επίσης στις τουρκικές αξιώσεις περί αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών, στις γενικές αγγελίες ναυσιπλοΐας που εκδίδει η Άγκυρα και στις αμφισβητήσεις που, όπως επισημαίνεται, στρέφονται εμμέσως κατά της ελληνικής κυριαρχίας, των κυριαρχικών δικαιωμάτων και της δικαιοδοσίας.
Το casus belli και η προοπτική προσφυγής στη Χάγη
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στο casus belli που έχει διακηρύξει η τουρκική Εθνοσυνέλευση από το 1995, σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι το δικαίωμα επέκτασης προβλέπεται από το άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, γνωστής ως UNCLOS. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι η απειλή πολέμου εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για την πλήρη εξομάλυνση των σχέσεων Ελλάδας και Τουρκίας.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλεί την Άγκυρα να δεσμευθεί έμπρακτα υπέρ των σχέσεων καλής γειτονίας, του διεθνούς δικαίου και της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών. Η προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, εφόσον υπάρξει συμφωνία μεταξύ των δύο πλευρών για το αντικείμενο της διαφοράς, παρουσιάζεται ως θεσμικός δρόμος επίλυσης.
Το μήνυμα της Επιτροπής είναι σαφές: οι απειλές και οι μονομερείς ενέργειες δεν μπορούν να αποτελούν βάση για διάλογο. Η επίλυση των διαφορών πρέπει να στηρίζεται στο διεθνές δίκαιο και σε διαδικασίες που αναγνωρίζονται από τη διεθνή κοινότητα.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραμένει σημείο αντιπαράθεσης
Η έκθεση επαναλαμβάνει την πάγια θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019. Η Επιτροπή θεωρεί ότι η συμφωνία παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι η Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη κύρωσε το μνημόνιο τον Οκτώβριο του 2026, έπειτα από μακρά εκκρεμότητα. Ωστόσο, η συγκεκριμένη εξέλιξη δεν μεταβάλλει τη νομική αξιολόγηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Κομισιόν επιμένει ότι οποιεσδήποτε συμφωνίες θαλάσσιας οριοθέτησης πρέπει να συνάδουν με το διεθνές δίκαιο και να λαμβάνουν υπόψη τα δικαιώματα των κρατών που επηρεάζονται. Με τον τρόπο αυτό, απορρίπτει εμμέσως αλλά ξεκάθαρα τις τουρκικές διεκδικήσεις που απορρέουν από το τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Στο επίκεντρο και το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στον Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, η οποία αποτελεί έργο κοινού ενδιαφέροντος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει ότι η Τουρκία συνέχισε να παρεμποδίζει τις ερευνητικές δραστηριότητες για την υλοποίηση του έργου. Το ζήτημα εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο των προβλημάτων που επηρεάζουν την ενεργειακή συνεργασία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η παρέμβαση στο καλώδιο προκαλεί ανησυχία στις Βρυξέλλες, καθώς αφορά έργο ευρωπαϊκής στρατηγικής σημασίας. Παράλληλα, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο οι ενεργειακές υποδομές μετατρέπονται σε πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Η έκθεση αναφέρεται ακόμη στην τουρκική αντίδραση για τη μεταφορά συστοιχίας Patriot σε ελληνικό νησί, στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της ιρανικής πυραυλικής απειλής, καθώς και στην ένταση που προκλήθηκε από την ανάπτυξη ελληνικών F-16 στην Κύπρο μετά την επίθεση με drone στις βρετανικές βάσεις. Τα περιστατικά αυτά δείχνουν πόσο εύκολα οι περιφερειακές κρίσεις μπορούν να επηρεάσουν εκ νέου τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Αυστηρή κριτική για το Κυπριακό
Ακόμη πιο έντονη είναι η κριτική της Κομισιόν για τη στάση της Τουρκίας στο Κυπριακό. Η Άγκυρα εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να υποστηρίζει λύση δύο κρατών, σε αντίθεση με τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Η Επιτροπή επαναλαμβάνει ότι η μόνη αναγνωρισμένη από την ΕΕ κρατική οντότητα στην Κύπρο είναι η Κυπριακή Δημοκρατία. Καλεί, επομένως, την Τουρκία να στηρίξει ενεργά μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη λύση, εντός του πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών, και να αποφεύγει μονομερείς ενέργειες που αυξάνουν την ένταση.
Ειδική αναφορά γίνεται στα Βαρώσια. Η Επιτροπή ζητεί από την Άγκυρα να ανακαλέσει τις μονομερείς ενέργειες που ανακοινώθηκαν τον Ιούλιο του 2021 και τα μέτρα που εφαρμόζονται από τον Οκτώβριο του 2020, σε συμμόρφωση με τα ψηφίσματα 550 και 789 του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Παράλληλα, καταγράφεται η υπογραφή, τον Ιούλιο του 2026, μνημονίου συνεργασίας μεταξύ της Τουρκίας και της μη αναγνωρισμένης από τη διεθνή κοινότητα οντότητας στα κατεχόμενα για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου, χωρίς τη συναίνεση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αναφορά γίνεται επίσης στην ενίσχυση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, στις πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών και στις ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου.
Διάλογος με την Αθήνα, αλλά χωρίς οριστική αποκλιμάκωση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι από το 2023 καταβλήθηκε ουσιαστική προσπάθεια επαναπροσέγγισης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας. Καταγράφει τις συναντήσεις των υπουργών Εξωτερικών, την επανέναρξη του πολιτικού διαλόγου, τη διεξαγωγή του 6ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας τον Φεβρουάριο του 2026 και τις επαφές για μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
Ωστόσο, η βελτίωση του κλίματος δεν έχει οδηγήσει σε επίλυση των βασικών διαφορών. Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και των αποκλειστικών οικονομικών ζωνών παραμένει εκκρεμής, ενώ οι τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία.
Το συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι η αποκλιμάκωση είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί. Η Τουρκία καλείται να αποδείξει στην πράξη ότι σέβεται την κυριαρχία και τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών της ΕΕ, να εγκαταλείψει τις απειλές και να επιλέξει τον δρόμο του διεθνούς δικαίου.
Η τριπλή κίτρινη κάρτα της Κομισιόν για το καλώδιο, το τουρκολιβυκό μνημόνιο και το casus belli αποτυπώνει τα όρια της σημερινής προσέγγισης. Οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοιχτοί, όμως η Ευρωπαϊκή Ένωση ζητεί πλέον συγκεκριμένες κινήσεις, σεβασμό των κανόνων και συμφωνία για ειρηνική επίλυση των διαφορών, ακόμη και μέσω προσφυγής στη Χάγη.
