Έπειτα από μήνες αμερικανικών στρατιωτικών επιθέσεων εναντίον του Ιράν, διαδοχικών κυρώσεων και ενός αυστηρού ναυτικού αποκλεισμού, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίζεται να μετατοπίζει το βάρος της στρατηγικής του προς την οικονομική πίεση. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στον αμερικανικό ιστότοπο Axios, ο Τραμπ άφησε να εννοηθεί ότι, αντί να ανοίξει νέο κύκλο επιθέσεων, προτιμά να αφήσει την ήδη δύσκολη οικονομική κατάσταση της Τεχεράνης να επιδεινωθεί, εφόσον αυτό λειτουργήσει ως μοχλός για διαπραγμάτευση.
Το μήνυμα που εξέπεμψε ήταν σαφές και μετρημένο: «Κρατάμε χαμηλούς τόνους», ανέφερε κατά τη διάρκεια σύντομης τηλεφωνικής συνομιλίας. Η επιλογή αυτής της φράσης δεν ήταν τυχαία. Σε ένα περιβάλλον όπου η ένταση μπορεί να εκτοξευθεί από μια λάθος εκτίμηση ή ένα μεμονωμένο περιστατικό, η δημόσια επιμονή στους χαμηλούς τόνους λειτουργεί ως σήμα ότι η Ουάσιγκτον, τουλάχιστον προς το παρόν, δεν αναζητά άμεση κλιμάκωση.
«Κρατάμε χαμηλούς τόνους» με το Ιράν, λέει ο Τραμπ
Ο Τραμπ περιέγραψε μια σχέση που, όπως την παρουσίασε, κινείται ανάμεσα σε περιορισμένη επικοινωνία και στενή παρακολούθηση. «Διαπραγματευόμαστε μόνο μερικώς μαζί τους. Απλώς παρακολουθούμε το Ιράν με τον τεράστιο πληθωρισμό του και το γεγονός ότι δεν έχει χρήματα», σημείωσε. Η αναφορά στον πληθωρισμό και στην έλλειψη ρευστότητας δεν είναι απλώς πολιτικό σχόλιο· είναι μέρος της επιχειρηματολογίας ότι η οικονομική πραγματικότητα μπορεί να φέρει αποτελέσματα εκεί όπου τα στρατιωτικά μέσα ενδέχεται να δημιουργούν διαρκείς κύκλους αντιπαράθεσης.
Ενδιαφέρον έχει ότι μόλις πριν από μία εβδομάδα ο Τραμπ είχε υιοθετήσει σκληρότερη ρητορική, επαναλαμβάνοντας μια σειρά απειλών για «ισχυρό χτύπημα» στο Ιράν. Ωστόσο, ακολούθησε υποχώρηση, καθώς—σύμφωνα με το πλαίσιο που περιγράφεται—πιέζει για μια συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο που ξεκίνησε σε συντονισμό με το Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου. Η ακολουθία «απειλή–αναδίπλωση–διαπραγμάτευση» αποτελεί γνώριμο μοτίβο της πολιτικής του, ειδικά όταν επιδιώκει να διατηρήσει πίεση χωρίς να εγκλωβιστεί σε μακρόχρονη στρατιωτική εμπλοκή.
Η οικονομία ως μοχλός πίεσης και το μήνυμα προς την Τεχεράνη
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι το Ιράν «βρίσκεται σε πολύ κακή κατάσταση» οικονομικά και ότι δεν διαθέτει τα απαιτούμενα κεφάλαια ούτε για να καλύψει βασικές κρατικές υποχρεώσεις, όπως—κατά τον ίδιο—η πληρωμή των στρατιωτών του. Παράλληλα, σημείωσε ότι ο ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ επιδείνωσε την ήδη έντονη οικονομική κρίση του ιρανικού καθεστώτος, ενισχύοντας την εικόνα ότι η Ουάσιγκτον ποντάρει στη φθορά μέσω περιορισμού των εσόδων και της εμπορικής δραστηριότητας.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ έσπευσε να συνδέσει τον πόλεμο και τις εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο με τις επιπτώσεις στην αμερικανική κοινωνία. Με την τιμή του πετρελαίου να έχει υποχωρήσει σε επίπεδα λίγο πάνω από τα 75 δολάρια το βαρέλι, υποστήριξε ότι οι Αμερικανοί καταναλωτές «αισθάνονται λιγότερο τον πόνο». Το αφήγημα είναι διπλό: από τη μία, η οικονομική πίεση «δουλεύει» πάνω στο Ιράν· από την άλλη, το πολιτικό κόστος στο εσωτερικό περιορίζεται όσο οι τιμές ενέργειας παραμένουν ελεγχόμενες.
«Θα πάει καλά. Πάντα πάει καλά. Είναι σαν παιχνίδι σκακιού», είπε χαρακτηριστικά για τις σχέσεις με το Ιράν. Με αυτή τη φράση επιχειρεί να παρουσιάσει την εξέλιξη της κρίσης ως υπολογισμένη στρατηγική—μια σειρά κινήσεων και αντι-κινήσεων—και όχι ως ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Τα Στενά του Ορμούζ, ο αποκλεισμός και οι όροι για συμφωνία
Το Axios μετέδωσε ότι ο Τραμπ δεν έδειξε ιδιαίτερη απογοήτευση για την καθυστέρηση του Ιράν να καταλήξει σε συμφωνία σχετικά με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ—ενός κρίσιμου περάσματος για την παγκόσμια ενεργειακή ροή. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, η Τεχεράνη έχει θέσει όρους: να τερματιστεί πρώτα ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών και να αρθούν οι κυρώσεις στο πετρέλαιο, όπως αναφέρεται στο μνημόνιο κατανόησης που υπέγραψαν οι δύο χώρες τον Ιούνιο.
Αμερικανοί αξιωματούχοι, πάντως, φέρονται να εκτιμούν ότι πριν από μία εβδομάδα ο Τραμπ «έγερνε» προς την επανέναρξη μεγάλων πολεμικών επιχειρήσεων, αλλά τελικά πείστηκε να κινηθεί προς αποκλιμάκωση—τουλάχιστον για τώρα. Στο ίδιο πλαίσιο, αξιωματούχος ανέφερε ότι οι συγκρούσεις, με έναν παράδοξο τρόπο, μπορούν να επιτρέψουν στο ιρανικό καθεστώς να αποφεύγει την πλήρη αντιμετώπιση των συνεπειών: των ζημιών στις υποδομές και της βαθιάς οικονομικής κρίσης που έχει δημιουργηθεί. Όταν το Ιράν δεν βρίσκεται σε πόλεμο, υποστηρίζει η ίδια πηγή, αναγκάζεται να κοιτάξει κατάματα μια ζοφερή πραγματικότητα χωρίς εύκολες λύσεις—μια κατάσταση που ενδέχεται να αυξάνει την πίεση προς συμβιβασμό.
Η ροή πετρελαίου και το σχέδιο συνέχισης χωρίς συμφωνία
Παρά τις εντάσεις, το ζήτημα της ενεργειακής ροής παραμένει καθοριστικό. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, περίπου 8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου εξάγονται από τον Κόλπο κάθε βράδυ μέσω της νότιας διαδρομής στα Στενά του Ορμούζ, σε συντονισμό με τον αμερικανικό στρατό. Η λεπτομέρεια αυτή δείχνει ότι, πέρα από τη ρητορική, υπάρχει επιχειρησιακός σχεδιασμός ώστε να προστατευτεί μια στοιχειώδης κανονικότητα στη διακίνηση ενέργειας.
Οι ΗΠΑ, σύμφωνα με την ίδια λογική, θα επιχειρήσουν να αυξήσουν τις εξαγωγές πετρελαίου, εφόσον δεν επιτευχθεί συμφωνία. Πρόκειται για μια κίνηση που στοχεύει αφενός στη σταθεροποίηση της αγοράς και αφετέρου στη μείωση της δυνατότητας του Ιράν να χρησιμοποιεί το Ορμούζ ως μοχλό πίεσης.
