Ο Εμανουέλ Μακρόν εξελέγη πρόεδρος της Γαλλίας το 2017, προβάλλοντας την εικόνα του πολιτικού που θα εξέφραζε την ανανέωση και θα έδινε χώρο στη νέα γενιά. Σήμερα, όμως, το ρήγμα ανάμεσα στον Μακρόν και τη νεολαία της Γαλλίας μοιάζει βαθύτερο από ποτέ. Όσο πλησιάζει το τέλος της θητείας του, οι νέοι αντιμετωπίζουν το μέλλον με ανασφάλεια, απογοήτευση και αυξανόμενη δυσπιστία απέναντι στην πολιτική του προέδρου.
Η λεγόμενη «γενιά του Covid» έχει βιώσει αλλεπάλληλες κρίσεις: εκπαιδευτικές ανατροπές, περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές, στεγαστική πίεση, κοινωνική απομόνωση και οικονομική αβεβαιότητα. Η δυσαρέσκεια δεν περιορίζεται πλέον στις δημοσκοπήσεις ή στις συζητήσεις των πανεπιστημίων. Από τα μέσα Σεπτεμβρίου, μαθητές και φοιτητές συμμετέχουν σε διαδηλώσεις κατά της κυβερνητικής πολιτικής, προσπαθώντας να συντονιστούν με εργαζομένους και άλλες κοινωνικές ομάδες που αισθάνονται παραμελημένες.
Μακρόν και νεολαία: από την προσδοκία στην απογοήτευση
Το 2017 ο Μακρόν είχε αναδείξει τη νεολαία σε κεντρικό θέμα της προεκλογικής του εκστρατείας. Λίγο πριν από τα 40ά γενέθλιά του, εμφανίστηκε ως ο εκπρόσωπος μιας νέας πολιτικής γενιάς, απέναντι σε πρόσωπα που συνδέονταν με την εποχή των baby boomers. Αντίπαλοί του ήταν, μεταξύ άλλων, ο σοσιαλιστής πρώην πρόεδρος Φρανσουά Ολάντ, ο συντηρητικός Φρανσουά Φιγιόν και ο ηγέτης της ριζοσπαστικής Αριστεράς, Ζαν-Λικ Μελανσόν.
Ο ιστορικός Ζαν-Φρανσουά Σιρινέλι περιέγραψε τον Μακρόν ως τον υποψήφιο μιας Γαλλίας που περνούσε στη μεταγενέστερη γενιά των baby boomers. Η ηλικία του νέου προέδρου, 39 ετών, βρισκόταν κοντά στη διάμεση ηλικία του γαλλικού πληθυσμού, η οποία το 2017 ήταν 40,4 έτη. Η εικόνα αυτή ενίσχυσε την εντύπωση ότι μια νέα εποχή ξεκινούσε για τη χώρα.
Ωστόσο, η πολιτική απήχηση του Μακρόν δεν ήταν ποτέ τόσο ισχυρή στους μαθητές και στους φοιτητές όσο στους νεαρούς επαγγελματίες και στα ανώτερα, πιο εύπορα κοινωνικά στρώματα. Στον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του 2017, ο Μακρόν κατέλαβε μόλις την τρίτη θέση στις προτιμήσεις των ψηφοφόρων ηλικίας 18-24 ετών, πίσω από τον Μελανσόν και τη Μαρίν Λεπέν. Αντίθετα, ήταν πρώτος στις ηλικίες 25-34 ετών.
Πέντε χρόνια αργότερα, ακόμη και αυτή η υπεροχή είχε περιοριστεί. Σύμφωνα με την Αντελαΐντ Ζουλφικαρμπασίκ της Ipsos-BVA, το εκλογικό ακροατήριο του Μακρόν «είχε γεράσει». Η εικόνα του προέδρου που εκπροσωπούσε τη νεότητα αποδείχθηκε περισσότερο επικοινωνιακή κατασκευή παρά πραγματική πολιτική σχέση.
Η εκπαίδευση ως βασική εστία σύγκρουσης
Η μεταρρύθμιση του λυκείου, που εφαρμόστηκε από το 2019, αποτέλεσε μία από τις πρώτες μεγάλες αιτίες αντιπαράθεσης. Η κυβέρνηση υποστήριξε ότι στόχος της ήταν να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στους μαθητές και να προσαρμόσει το σχολείο στις ανάγκες της σύγχρονης εποχής. Στην πράξη, όμως, η εφαρμογή της προκάλεσε σύγχυση, ανισότητες και ένταση.
Η ιστορικός Μανόν Πινιό υποστηρίζει ότι η μεταρρύθμιση προχώρησε χωρίς ουσιαστική διαβούλευση. Η συνοχή των σχολικών τμημάτων διαταράχθηκε, τα ωρολόγια προγράμματα έγιναν πιο περίπλοκα και οι μαθητές βρέθηκαν αντιμέτωποι με διαρκείς αλλαγές. Οι εξετάσεις του λυκείου, η εξεταστέα ύλη και τα προγράμματα σπουδών τροποποιούνταν σχεδόν κάθε χρόνο, ενισχύοντας την αβεβαιότητα.
«Τα σημεία αναφοράς έχουν εξαφανιστεί», σημειώνει η Πινιό, περιγράφοντας ένα σχολικό περιβάλλον περισσότερο τεταμένο και λιγότερο προβλέψιμο. Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν από την πρώτη χρονιά εφαρμογής της μεταρρύθμισης. Τον Μάιο του 2018, περίπου 100 έφηβοι συνελήφθησαν στο λύκειο Lycée Arago του Παρισιού. Λίγους μήνες αργότερα, εικόνες μαθητών στο Μαντ-λα-Ζολί, γονατισμένων με τα χέρια πίσω από το κεφάλι υπό την επιτήρηση αστυνομικών, προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις σε ολόκληρη τη Γαλλία.
Στεγαστική πίεση, επισφάλεια και κοινωνική απομόνωση
Η αποξένωση της νεολαίας από τον Μακρόν δεν οφείλεται μόνο στις εκπαιδευτικές μεταρρυθμίσεις. Οι περικοπές στο στεγαστικό επίδομα APL, η εισαγωγή της πλατφόρμας Parcoursup για την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση και η προώθηση της καθολικής εθνικής υπηρεσίας ενίσχυσαν την αίσθηση ότι η κυβέρνηση αγνοεί τις πραγματικές ανάγκες των νέων.
Η εικόνα επιβαρύνθηκε και από τον συγκεντρωτικό τρόπο διακυβέρνησης του προέδρου. Δηλώσεις όπως εκείνη του 2018 προς έναν άνεργο κηπουρό —«θα περάσω απέναντι στον δρόμο και θα σου βρω δουλειά»— ερμηνεύτηκαν ως ένδειξη πολιτικής αλαζονείας και έλλειψης κατανόησης για τις δυσκολίες της καθημερινότητας.
Στα τέλη του 2019, η αυτοπυρπόληση ενός φοιτητή μπροστά από κτίριο εκπαιδευτικής αρχής στη Λυών έφερε στο προσκήνιο την ψυχική πίεση και την οικονομική επισφάλεια που βίωναν πολλοί νέοι. Η πανδημία, έναν χρόνο αργότερα, έκανε την κατάσταση ακόμη πιο δύσκολη. Τα σχολεία έκλεισαν, οι κοινωνικές επαφές περιορίστηκαν και οι εξετάσεις, οι σπουδές και τα πρώτα βήματα στην αγορά εργασίας βρέθηκαν σε καθεστώς αβεβαιότητας.
Τον Οκτώβριο του 2020, ο Μακρόν αναγνώρισε ότι «είναι δύσκολο να είσαι 20 ετών το 2020». Η παραδοχή του, όμως, δεν συνοδεύτηκε από μια σταθερή και πειστική πολιτική απάντηση. Για πολλούς νέους, η κρίση επιβεβαίωσε ότι καλούνταν να κάνουν θυσίες για την προστασία των μεγαλύτερων, χωρίς να λαμβάνουν αντίστοιχη στήριξη για το δικό τους μέλλον.
Μια γενιά που δεν αισθάνεται προτεραιότητα
Οι κυβερνητικές προτεραιότητες μετατοπίστηκαν σταδιακά προς το συνταξιοδοτικό, τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους και την ασφάλεια. Η αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης στα 64 έτη χαρακτηρίστηκε «η μητέρα όλων των μαχών», ενώ ο πόλεμος στην Ουκρανία επέβαλε νέες απαιτήσεις και ανησυχίες. Οι νέοι κλήθηκαν να είναι έτοιμοι να αντισταθούν σε μια «ηττοπαθή νοοτροπία» και να προσαρμοστούν σε ένα αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Την ίδια στιγμή, η διαρκής εναλλαγή υπουργών Παιδείας και η στασιμότητα των εκπαιδευτικών δαπανών δημιούργησαν την εντύπωση ότι η νεολαία δεν αποτελεί πραγματική κυβερνητική προτεραιότητα. Η κριτική ήρθε ακόμη και από το εσωτερικό του πολιτικού συστήματος. Ο πρώην υπουργός Οικονομικών Μπρουνό Λε Μερ μίλησε για «πραγματικό σκάνδαλο», καταγγέλλοντας ότι οι δημόσιοι πόροι αυξάνονται για τους συνταξιούχους, ενώ η εκπαίδευση παραμένει στάσιμη.
«Μην απορείτε όταν βλέπετε μαθητές λυκείου στους δρόμους», δήλωσε. Η φράση αυτή συνοψίζει το σημερινό αδιέξοδο. Το ρήγμα ανάμεσα στον Μακρόν και τη νεολαία δεν είναι πλέον αποτέλεσμα μιας πρόσκαιρης παρεξήγησης, αλλά προϊόν συσσωρευμένων εμπειριών και απογοητεύσεων. Για να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη, δεν αρκούν τα συνθήματα, οι αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή η επίκληση της «νέας γενιάς». Απαιτούνται σταθερές πολιτικές για την εκπαίδευση, τη στέγαση, την εργασία και την ψυχική υγεία. Μέχρι τότε, η απόσταση ανάμεσα στον Μακρόν και τη νεολαία της Γαλλίας θα παραμένει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πολιτικά ρήγματα της σύγχρονης χώρας.
