Έντονες αντιδράσεις προκαλεί η πρόθεση του υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ, Πιτ Χέγκσεθ, να μεταδοθεί ζωντανά η εκτέλεση του Νιντάλ Χασάν, ο οποίος καταδικάστηκε για τη δολοφονία 13 ανθρώπων και τον τραυματισμό περισσότερων από 30 στην επίθεση στο Φορτ Χουντ του Τέξας, το 2009.
Η πρόταση για απευθείας μετάδοση της εκτέλεσης επαναφέρει στο προσκήνιο ένα σύνθετο ζήτημα, στο οποίο συναντώνται η κρατική διαφάνεια, η δημόσια ενημέρωση, η θανατική ποινή και τα όρια του βίαιου περιεχομένου στο διαδίκτυο. Παράλληλα, δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το εάν πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram, το YouTube, το TikTok και το X θα επιτρέψουν τη μετάδοση μιας εκτέλεσης με εκτελεστικό απόσπασμα.
Ο Χέγκσεθ δήλωσε ότι η εκτέλεση του Χασάν έχει προγραμματιστεί για τις 3 Δεκεμβρίου, στη 1 το μεσημέρι, στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις του Φορτ Χουντ στο Τέξας. Δεν έχει διευκρινίσει, ωστόσο, εάν το Πεντάγωνο σκοπεύει να μεταδώσει το γεγονός μέσω των επίσημων λογαριασμών του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή από την ιστοσελίδα του υπουργείου Άμυνας.
«Θα διασφαλίσουμε ότι ο κόσμος θα μπορεί να το παρακολουθήσει, ότι θα είναι δημόσιο, επειδή οι άνθρωποι πρέπει να κατανοήσουν ότι τέτοιου είδους πράξεις έχουν συνέπειες», δήλωσε ο υπουργός Άμυνας σε συνομιλία του με τον ακροδεξιό πολιτικό ακτιβιστή Τζακ Ποσόμπιεκ.
Η απευθείας μετάδοση της εκτέλεσης και οι κανόνες των πλατφορμών
Οι μεγαλύτερες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης διαθέτουν αυστηρές πολιτικές για το βίαιο, γραφικό και αποτρόπαιο περιεχόμενο. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι κανόνες περιορίζουν ή απαγορεύουν υλικό που παρουσιάζει θανάτους, σοβαρούς τραυματισμούς ή πράξεις οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν σοκ και ψυχολογική βλάβη.
Ωστόσο, το ενδεχόμενο η μετάδοση να πραγματοποιηθεί από επίσημο κυβερνητικό λογαριασμό δημιουργεί πρόσθετη δυσκολία. Οι εταιρείες θα πρέπει να αποφασίσουν εάν η κρατική προέλευση και το υποτιθέμενο δημόσιο ενδιαφέρον μπορούν να δικαιολογήσουν εξαίρεση από τους υφιστάμενους κανόνες.
Η Meta, μητρική εταιρεία του Facebook και του Instagram, απαγορεύει ρητά τις ζωντανές μεταδόσεις εκτελέσεων. Παράλληλα, αναγνωρίζει ότι ορισμένο περιεχόμενο που αποσκοπεί στην ανάδειξη ή την καταδίκη παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ένοπλων συγκρούσεων μπορεί να έχει σημαντικό δημόσιο ενδιαφέρον. Σε τέτοιες περιπτώσεις, το υλικό ενδέχεται να αξιολογείται διαφορετικά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι επιτρέπεται αυτομάτως η μετάδοσή του.
Το TikTok απαγορεύει περιεχόμενο που είναι εξαιρετικά αιματηρό, ενοχλητικό ή βίαιο, ιδίως όταν μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ψυχολογική επιβάρυνση. Προβλέπει, ωστόσο, ορισμένες εξαιρέσεις για λιγότερο γραφικό υλικό ή περιεχόμενο που θεωρείται ότι εξυπηρετεί ενημερωτικό σκοπό. Ακόμη και τότε, το βίντεο μπορεί να είναι διαθέσιμο μόνο σε ενήλικους χρήστες ή να αποκλείεται από τη ροή «Για εσάς».
Το YouTube, που ανήκει στην Google, απαγορεύει βίαιο ή αποτρόπαιο περιεχόμενο όταν ο βασικός σκοπός του είναι να προκαλέσει σοκ ή αποστροφή. Οι κανόνες του καλύπτουν επίσης επικίνδυνες πράξεις που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρό τραυματισμό ή θάνατο, καθώς και συγκεκριμένες κατηγορίες περιεχομένου που σχετίζονται με όπλα.
Το X, ιδιοκτησίας του Έλον Μασκ, απαγορεύει ιδιαίτερα σκληρό και βίαιο υλικό, συμπεριλαμβανομένων σκηνών θανάτου και αδικαιολόγητης αιματοχυσίας. Η πολιτική της πλατφόρμας προβλέπει επιπλέον περιορισμούς για τέτοιο περιεχόμενο σε ιδιαίτερα ορατά σημεία, μεταξύ των οποίων και τα ζωντανά βίντεο.
Η Google, η Meta και το X δεν απάντησαν στις ερωτήσεις του CBS News σχετικά με το εάν θα επέτρεπαν τη μετάδοση της εκτέλεσης από το Πεντάγωνο. Το TikTok παρέπεμψε το αμερικανικό δίκτυο στην πολιτική του για το σοκαριστικό και αποτρόπαιο περιεχόμενο.
Καταγγελίες για προπαγανδιστικό χαρακτήρα
Η συζήτηση δεν περιορίζεται στην εφαρμογή των κανονισμών των πλατφορμών. Αφορά επίσης το κατά πόσο μια μετάδοση που προέρχεται από το ίδιο το κράτος πρέπει να αντιμετωπίζεται διαφορετικά από ένα αντίστοιχο ιδιωτικό ή δημοσιογραφικό υλικό.
Ο Ντέιβιντ Γκριν, ανώτερος νομικός σύμβουλος του Electronic Frontier Foundation, δήλωσε στο CBS News ότι εάν μια ιδιωτική εταιρεία ανακοίνωνε πως θα μεταδώσει την εκτέλεση ενός ανθρώπου, οι πλατφόρμες πιθανότατα θα απαγόρευαν τη χρήση των υπηρεσιών τους για αυτόν τον σκοπό.
Όπως εξήγησε, η απόφαση γίνεται πιο δύσκολη όταν εμπλέκεται η κυβέρνηση. Από τη μία πλευρά, υπάρχει το επιχείρημα ότι οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν και να βλέπουν τις πράξεις του κράτους τους, ακόμη και όταν αυτές είναι βίαιες ή αμφιλεγόμενες. Από την άλλη, υπάρχει ο κίνδυνος μια ζωντανή μετάδοση να μετατρέψει την εκτέλεση σε θέαμα ή εργαλείο πολιτικής επικοινωνίας.
Ο Γκριν εκτίμησε ότι, εφόσον το Πεντάγωνο προχωρήσει στο σχέδιο, οι εταιρείες θα κληθούν να αποφασίσουν εκ των προτέρων εάν θα επιτρέψουν το υλικό. Δεν θα μπορούν απλώς να περιμένουν να εντοπιστεί η μετάδοση από τα αυτοματοποιημένα συστήματα ελέγχου περιεχομένου.
Παράλληλα, έθεσε υπό αμφισβήτηση τα κίνητρα της κυβέρνησης, υποστηρίζοντας ότι η μετάδοση φαίνεται να αποσκοπεί σε προπαγανδιστικούς σκοπούς και στην προβολή της δυνατότητας του κράτους να επιβάλλει την εσχάτη των ποινών.
Το ιστορικό των δημόσιων εκτελέσεων στις ΗΠΑ
Οι εκτελέσεις στο πλαίσιο της στρατιωτικής δικαιοσύνης δεν μεταδίδονται συνήθως δημόσια. Κατά κανόνα, στις εκτελέσεις εκτός στρατιωτικού συστήματος παρίστανται εκπρόσωποι των μέσων ενημέρωσης, οι οποίοι λειτουργούν ως μάρτυρες για λογαριασμό της κοινωνίας.
Εάν υλοποιηθεί το σχέδιο του Χέγκσεθ, οι ΗΠΑ θα προστεθούν σε μια μικρή ομάδα χωρών όπου πραγματοποιούνται δημόσιες εκτελέσεις. Σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία, το 2025 καταγράφηκαν τουλάχιστον 17 γνωστές δημόσιες εκτελέσεις: έξι στο Αφγανιστάν και 11 στο Ιράν.
Η τελευταία δημόσια εκτέλεση στις ΗΠΑ εκτιμάται ότι πραγματοποιήθηκε το 1936, όταν περίπου 20.000 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν για να παρακολουθήσουν τον απαγχονισμό του Ρέινι Μπέθεα στο Κεντάκι. Η τελευταία στρατιωτική εκτέλεση στη χώρα έγινε το 1961, όταν ο στρατιώτης Τζον Μπένετ απαγχονίστηκε.
Σύμφωνα με το Κέντρο Πληροφόρησης για τη Θανατική Ποινή, η εκτέλεση του Χασάν με εκτελεστικό απόσπασμα θα ήταν η πρώτη τέτοιου είδους εκτέλεση στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις από το 1945.
Η συζήτηση για τη μετάδοση βίαιου περιεχομένου έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά την επίθεση σε δύο τεμένη στο Κράιστσερτς της Νέας Ζηλανδίας, το 2019, την οποία ο δράστης μετέδωσε ζωντανά. Μετά το περιστατικό, το Facebook και το YouTube αυστηροποίησαν τους κανόνες τους για τις ζωντανές μεταδόσεις.
Την ίδια στιγμή, οργανώσεις υπεράσπισης ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπογραμμίζουν ότι πρέπει να διασφαλίζεται η διατήρηση αποδεικτικού υλικού που καταγράφει εγκλήματα πολέμου και άλλες σοβαρές παραβιάσεις. Η ανάγκη τεκμηρίωσης, ωστόσο, δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ανεξέλεγκτη μετάδοση γραφικών εικόνων.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον εάν οι πλατφόρμες θα εφαρμόσουν τους υφιστάμενους κανόνες τους χωρίς εξαιρέσεις ή εάν θα θεωρήσουν ότι η επίσημη κυβερνητική προέλευση και το δημόσιο ενδιαφέρον δικαιολογούν διαφορετική αντιμετώπιση. Η απευθείας μετάδοση της εκτέλεσης του Νιντάλ Χασάν θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα νέο προηγούμενο, όχι μόνο για τη στρατιωτική δικαιοσύνη στις ΗΠΑ, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να παρουσιάζουν πράξεις κρατικής εξουσίας.
