Η Βραζιλία, μια χώρα γνωστή κυρίως για τον πολιτισμό και τη βιοποικιλότητά της, ενδέχεται να κρύβει και ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά «κλειδιά» για την κατανόηση της ανθρώπινης μακροζωίας. Σύμφωνα με νέα επιστημονική ανάλυση, οι υπεραιωνόβιοι Βραζιλιάνοι – άνθρωποι που ζουν πάνω από 110 χρόνια – παρουσιάζουν μοναδικά βιολογικά χαρακτηριστικά, τα οποία θα μπορούσαν να αλλάξουν όσα γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τη γήρανση και την ανθεκτικότητα του ανθρώπινου οργανισμού.
Η Βραζιλία στο επίκεντρο της έρευνας για την ακραία μακροζωία
Σε άρθρο άποψης (Viewpoint) που δημοσιεύθηκε στις 6 Ιανουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό Genomic Psychiatry, η καθηγήτρια Mayana Zatz και η ερευνητική της ομάδα από το Κέντρο Ανθρώπινου Γονιδιώματος και Έρευνας Βλαστοκυττάρων του Πανεπιστημίου του Σάο Πάολο υποστηρίζουν ότι η Βραζιλία αποτελεί έναν από τους πιο πολύτιμους – αλλά μέχρι σήμερα υποτιμημένους – τόπους για τη μελέτη της εξαιρετικά μακράς ανθρώπινης ζωής.
Η έρευνα βασίζεται σε πολυετή πανεθνική μελέτη υπεραιωνόβιων ατόμων, αλλά και στη σύνθεση των πιο πρόσφατων διεθνών επιστημονικών δεδομένων για τη βιολογία των supercentenarians.
Γιατί η ζωή μετά τα 110 παραμένει επιστημονικό μυστήριο
Παρά την πρόοδο της ιατρικής, ελάχιστοι άνθρωποι ξεπερνούν τα 110 έτη ζωής, ενώ οι περισσότεροι δεν φτάνουν καν τα 100. Όπως εξηγούν οι ερευνητές, ένας βασικός λόγος είναι ότι τα περισσότερα μεγάλα γονιδιωματικά αρχεία παγκοσμίως υποεκπροσωπούν πληθυσμούς με μικτή γενετική καταγωγή.
«Αυτό το κενό είναι ιδιαίτερα περιοριστικό στη μελέτη της μακροζωίας, καθώς υπεραιωνόβιοι με μικτή καταγωγή μπορεί να φέρουν μοναδικές προστατευτικές γενετικές παραλλαγές που δεν εντοπίζονται σε γενετικά ομοιογενείς πληθυσμούς», σημειώνει ο Mateus Vidigal de Castro, πρώτος συγγραφέας της μελέτης.
Ένας πληθυσμός με τη μεγαλύτερη γενετική ποικιλότητα στον κόσμο
Η ιστορία της Βραζιλίας – από την πορτογαλική αποικιοκρατία και τη βίαιη μεταφορά εκατομμυρίων Αφρικανών σκλάβων έως τη μετανάστευση Ευρωπαίων και Ιαπώνων – έχει δημιουργήσει έναν πληθυσμό εξαιρετικής γενετικής ποικιλότητας.
Πρώιμες γονιδιωματικές αναλύσεις σε περισσότερους από 1.000 Βραζιλιάνους άνω των 60 ετών αποκάλυψαν περίπου 2 εκατομμύρια άγνωστες έως τότε γενετικές παραλλαγές, ενώ μεταγενέστερη μελέτη εντόπισε πάνω από 8 εκατομμύρια νέες παραλλαγές, εκ των οποίων περισσότερες από 36.000 θεωρούνται δυνητικά επιβλαβείς.
Ένα σπάνιο και πολύτιμο δείγμα υπεραιωνόβιων
Η ερευνητική ομάδα έχει συγκροτήσει μια από τις πιο εντυπωσιακές διεθνώς βάσεις δεδομένων: περισσότερους από 160 αιωνόβιους, μεταξύ των οποίων 20 επιβεβαιωμένοι υπεραιωνόβιοι, προερχόμενοι από διαφορετικές περιοχές της Βραζιλίας.
Στο δείγμα περιλαμβανόταν και η αδελφή Inah, η οποία αναγνωρίστηκε ως ο γηραιότερος άνθρωπος στον κόσμο μέχρι τον θάνατό της τον Απρίλιο του 2025, σε ηλικία 116 ετών. Επίσης, καταγράφηκαν οι δύο γηραιότεροι άνδρες παγκοσμίως, ηλικίας 112 και 113 ετών.
Μακροζωία χωρίς σύγχρονη ιατρική υποστήριξη
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι πολλοί από αυτούς τους υπεραιωνόβιους έζησαν το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους σε περιοχές με περιορισμένη πρόσβαση σε σύγχρονες υπηρεσίες υγείας. Παρ’ όλα αυτά, όταν εντοπίστηκαν από τους ερευνητές, αρκετοί διατηρούσαν πνευματική διαύγεια και λειτουργική αυτονομία.
Οικογένειες που «κληρονομούν» τη μακροζωία
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί οικογένεια με γυναίκα 110 ετών και τρεις ανιψιές ηλικίας 100, 104 και 106 ετών. Η μεγαλύτερη από αυτές αγωνιζόταν ως πρωταθλήτρια κολύμβησης ακόμη και στα 100 της χρόνια.
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνει παλαιότερες μελέτες που δείχνουν ότι τα αδέλφια αιωνόβιων έχουν έως και 17 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα να φτάσουν και τα ίδια σε ακραία ηλικία.
Τι κάνει βιολογικά διαφορετικούς τους υπεραιωνόβιους
Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι το ανοσοποιητικό σύστημα των υπεραιωνόβιων διατηρεί λειτουργίες που παραπέμπουν σε πολύ νεότερα άτομα. Οι μηχανισμοί «καθαρισμού» των κυττάρων παραμένουν ενεργοί, ενώ παρατηρείται ασυνήθιστη παρουσία ειδικών κυττάρων του ανοσοποιητικού που συμβάλλουν στη διατήρηση της άμυνας.
Σε αντίθεση με υπεραιωνόβιους άλλων χωρών, οι Βραζιλιάνοι του δείγματος δεν ακολουθούσαν περιοριστική διατροφή, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι ο ρόλος της γενετικής ανθεκτικότητας είναι καθοριστικός.
Ανθεκτικότητα ακόμη και απέναντι στην COVID-19
Τρεις υπεραιωνόβιοι της μελέτης επιβίωσαν από λοίμωξη COVID-19 το 2020, πριν την κυκλοφορία των εμβολίων, αναπτύσσοντας ισχυρή ανοσολογική απόκριση. Το γεγονός αυτό προβληματίζει την επιστημονική κοινότητα, καθώς πρόκειται για άτομα που θεωρούνταν θεωρητικά εξαιρετικά ευάλωτα.
Έκκληση για πιο δίκαιη παγκόσμια έρευνα
Οι ερευνητές καλούν τα διεθνή επιστημονικά κονσόρτσιουμ να εντάξουν πληθυσμούς με γενετική ποικιλομορφία, όπως αυτόν της Βραζιλίας, στις μελέτες μακροζωίας.
«Οι υπεραιωνόβιοι δεν είναι απλώς άνθρωποι που έζησαν πολύ. Είναι πρότυπα ανθεκτικότητας και προσαρμογής», τονίζει η καθηγήτρια Mayana Zatz.
