Ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, δήλωσε ότι η Τεχεράνη διαβίβασε στις Ηνωμένες Πολιτείες τους όρους που θέτει για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Η κρίσιμη αυτή θαλάσσια οδός, από την οποία διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας, έχει μετατραπεί σε ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης στον πόλεμο Ιράν-ΗΠΑ.
Ο Γαλιμπάφ, ο οποίος είναι επίσης πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, τόνισε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση ούτε άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, εάν δεν ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις της Τεχεράνης. Όπως ανέφερε, προϋπόθεση αποτελεί η αναγνώριση των νόμιμων δικαιωμάτων του ιρανικού λαού, αλλά και η τήρηση των δεσμεύσεων που έχουν αναλάβει οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι όροι του Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ
«Μέχρι να ικανοποιηθούν αυτές οι προϋποθέσεις, να αναγνωριστούν τα νόμιμα δικαιώματα του ιρανικού έθνους και να τηρηθούν οι αμερικανικές δεσμεύσεις, δεν θα υπάρξει περιθώριο για επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση των διαπραγματεύσεων ή για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ», δήλωσε ο Γαλιμπάφ, σύμφωνα με την κρατική τηλεόραση του Ιράν.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι τα μηνύματα της Τεχεράνης και οι όροι της έχουν διαβιβαστεί με σαφήνεια στην αμερικανική πλευρά μέσω διαπραγματευτών. Η δήλωση αυτή δείχνει ότι, παρά την ένταση και τη διακοπή των επίσημων επαφών, εξακολουθούν να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών.
Οι απαιτήσεις του Ιράν παρουσιάστηκαν αναλυτικότερα από τον στρατηγό Μοχσέν Ρεζαΐ, γραμματέα του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας. Σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, ο Ρεζαΐ ανέφερε ότι οι όροι διαβιβάστηκαν στις ΗΠΑ μέσω του Κατάρ, το οποίο έχει αναλάβει ρόλο μεσολαβητή στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης της κρίσης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι βασικές προϋποθέσεις της Τεχεράνης είναι:
– ο τερματισμός του πολέμου σε όλα τα μέτωπα,
– η αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων,
– η άρση του ναυτικού αποκλεισμού που έχουν επιβάλει οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ρεζαΐ ζήτησε, επίσης, να εφαρμοστούν πλήρως οι συγκεκριμένοι όροι προτού ξεκινήσουν νέες διαπραγματεύσεις. Η θέση αυτή υποδηλώνει ότι το Ιράν δεν προτίθεται να επιστρέψει άμεσα στο τραπέζι του διαλόγου χωρίς προηγούμενες εγγυήσεις και συγκεκριμένες κινήσεις από την Ουάσινγκτον.
Η στρατηγική σημασία της θαλάσσιας οδού
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες στον κόσμο. Πριν από την έναρξη του πολέμου, περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών υδρογονανθράκων περνούσε από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό. Η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας έχει προκαλέσει ανησυχία στις διεθνείς αγορές και δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους για την ομαλή τροφοδοσία της παγκόσμιας οικονομίας με πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
Η κυκλοφορία στα Στενά του Ορμούζ περιορίστηκε δραστικά μετά την έναρξη των αμερικανοϊσραηλινών επιθέσεων εναντίον του Ιράν και τον αποκλεισμό που επέβαλε η Τεχεράνη. Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επιβάλει αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια, εντείνοντας την πίεση προς την ιρανική κυβέρνηση.
Η κατάσταση αυτή έχει μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ σε κρίσιμο μοχλό πίεσης. Για το Ιράν, ο έλεγχος της πρόσβασης στη θαλάσσια οδό συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια, την εθνική κυριαρχία και την οικονομική του επιβίωση. Για τη διεθνή κοινότητα, κάθε παρατεταμένη διακοπή της ναυσιπλοΐας μπορεί να οδηγήσει σε αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες και μεγαλύτερη γεωπολιτική αστάθεια.
Το πρωτόκολλο του Ιουνίου και ο ρόλος των μεσολαβητών
Οι όροι που παρουσίασε το Ιράν περιλαμβάνονταν, σύμφωνα με τον Ρεζαΐ, στο πρωτόκολλο του Ιουνίου. Τότε, η Τεχεράνη και η Ουάσινγκτον είχαν καταλήξει σε ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για μια μόνιμη συμφωνία. Ωστόσο, η διαδικασία κατέρρευσε πριν εφαρμοστεί, με αποτέλεσμα να ενταθούν οι στρατιωτικές και διπλωματικές αντιπαραθέσεις.
Στο πλαίσιο των προσπαθειών για επανέναρξη του διαλόγου, το Κατάρ διαδραματίζει κεντρικό ρόλο ως ενδιάμεσος μεταξύ των δύο πλευρών. Παράλληλα, το Πακιστάν έχει επίσης αναλάβει μεσολαβητική πρωτοβουλία. Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών ανακοίνωσε ότι ο Πακιστανός υπουργός Εσωτερικών, Μοχσίν Νακβί, θα μεταβεί στην Τεχεράνη για συνομιλίες.
Στην ατζέντα των επαφών αναμένεται να βρεθεί και το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, ένα ζήτημα που εδώ και χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης μεταξύ του Ιράν, των ΗΠΑ και των συμμάχων τους. Η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το εάν οι δύο πλευρές θα αποδεχθούν μια διαδικασία σταδιακής αποκλιμάκωσης ή θα επιμείνουν σε προαπαιτούμενα που δυσκολεύουν την επιστροφή στον διάλογο.
Το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ παραμένει, επομένως, άμεσα συνδεδεμένο με τις ευρύτερες εξελίξεις στον πόλεμο και στις διεθνείς διαπραγματεύσεις. Η Τεχεράνη διαμηνύει ότι η θαλάσσια οδός δεν θα επανέλθει σε κανονική λειτουργία χωρίς συγκεκριμένες παραχωρήσεις, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται να αποφασίσουν αν θα επιδιώξουν πολιτική λύση ή θα συνεχίσουν την πίεση. Οι επόμενες κινήσεις των δύο πλευρών θα κρίνουν όχι μόνο την πορεία της κρίσης, αλλά και τη σταθερότητα της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
