Μετά από 23 χρόνια απουσίας, ο «Έφηβος», το εμβληματικό γλυπτό του Θανάση Απάρτη, επέστρεψε στον δημόσιο χώρο, καθώς ο Δήμος Αθηναίων τον τοποθέτησε στην πλατεία Αγίου Σώστη. Πρόκειται για ανδρικό γυμνό ύψους 2,50 μέτρων, το οποίο φιλοτέχνησε ο γλύπτης Θανάσης Απάρτης (Σμύρνη, 1899 – Αθήνα, 1972) το 1940 και χυτεύθηκε στο περίφημο χυτήριο Alexis Rudier στο Παρίσι.
Έπειτα από μια μακρά διαδρομή μετακινήσεων, το γλυπτό εγκαταστάθηκε χθες στη νέα του θέση, στην πλατεία Αγίου Σώστη. Η επιλογή της συγκεκριμένης τοποθεσίας συνδέεται με τη συλλογική μνήμη των πρώην κατοίκων του προσφυγικού συνοικισμού του Πολυγώνου, οι οποίοι μετεγκαταστάθηκαν στην περιοχή αυτή τη δεκαετία του 1960.
«Ο “Έφηβος” ανήκει ξανά στην καθημερινότητα της πόλης. Δίπλα στους ανθρώπους της. Γύρω του γράφτηκαν οι ιστορίες μιας ολόκληρης γειτονιάς. Η διαδρομή του έργου υπήρξε δύσκολη, με μετακινήσεις, φθορές, χρόνια φύλαξης και αναμονής», δήλωσε ο δήμαρχος Αθηναίων, Χάρης Δούκας, και πρόσθεσε:
«Ως δημοτική Αρχή, αναγνωρίσαμε τον δεσμό αυτής της γειτονιάς με το έργο, ακούσαμε τους κατοίκους και προχωρήσαμε στην επανατοποθέτησή του στην πλατεία Αγίου Σώστη. Ευχαριστώ τις υπηρεσίες του δήμου, τους συντηρητές και όλους όσοι εργάστηκαν. Και ιδιαίτερα τους κατοίκους που επέμειναν όλα αυτά τα χρόνια. Γιατί η μνήμη της Αθήνας αξίζει να έχει θέση στις πλατείες μας».
Το 1939, ο καλλιτέχνης παρουσίασε στην Αθήνα γύψινη μελέτη του έργου. Η τότε κυβέρνηση παρήγγειλε την εκτέλεσή του σε μπρούντζο, προκειμένου να αποτελέσει μνημείο της ελληνικής νεότητας. Αρχικά, προβλεπόταν να τοποθετηθεί στη λεωφόρο Βασιλίσσης Όλγας, ωστόσο τελικά εγκαταστάθηκε στο αλσύλλιο της οδού Μουστοξύδη, μπροστά από τη Σχολή Ευελπίδων.
Εκεί, ο «Έφηβος» συνδέθηκε τόσο με τη ζωή των Ευελπίδων όσο και με την καθημερινότητα των κατοίκων του Πολυγώνου, ιδιαίτερα εκείνων του προσφυγικού συνοικισμού, γνωστού ως Παλαιό Πολύγωνο. Η σχέση αυτή διατηρήθηκε και μετά τη μετεγκατάσταση των κατοίκων σε νέες κατοικίες στον Νέο Κόσμο, γύρω από την πλατεία Αγίου Σώστη, τη δεκαετία του 1960.
Τη δεκαετία του 1980, με τη μεταφορά της Σχολής Ευελπίδων στη Βάρη και τη διαμόρφωση του οδικού κόμβου στην οδό Μουστοξύδη, το γλυπτό μεταφέρθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη. Το 1988, ο τότε δήμαρχος Αθηναίων, Μιλτιάδης Έβερτ, τοποθέτησε τον «Έφηβο» στη συμβολή των οδών Αρδηττού και Αθανασίου Διάκου, κοντά στον Ιερό Ναό της Αγίας Φωτεινής.
Πέντε χρόνια αργότερα, το 1993, με την έναρξη των εργασιών για την κατασκευή του τραμ, το έργο απομακρύνθηκε προσωρινά και μεταφέρθηκε σε χώρο φύλαξης του Δήμου Αθηναίων, προκειμένου να συντηρηθεί και να αποκατασταθούν οι φθορές που είχε υποστεί από βανδαλισμούς.
Η συντήρηση και η επανατοποθέτησή του καθυστέρησαν για χρόνια. Στο μεταξύ, διατυπώθηκαν αιτήματα για τη μεταφορά του τόσο από τη Σχολή Ευελπίδων, η οποία επιθυμούσε να το φιλοξενήσει στις εγκαταστάσεις της στη Βάρη, όσο και από τους πρώην κατοίκους του προσφυγικού συνοικισμού του Πολυγώνου. Οι τελευταίοι ζητούσαν να τοποθετηθεί στην πλατεία Αγίου Σώστη, καθώς ο «Έφηβος» αποτελούσε αναπόσπαστο κομμάτι της συλλογικής τους μνήμης, συνδεδεμένο με τα παιδικά τους χρόνια και τη ζωή στην παλιά τους γειτονιά.
Παρά τις προηγούμενες αποφάσεις για την επανατοποθέτησή του στην περιοχή της Αρδηττού, η επιστροφή του έργου στο σημείο αυτό δεν κατέστη δυνατή, εξαιτίας διαδοχικών καθυστερήσεων και διαφορετικών προτάσεων για τη χωροθέτησή του.
Λαμβάνοντας υπόψη την ιστορία του έργου, τις διαδοχικές μετακινήσεις του και τον ισχυρό δεσμό του με τους πρώην κατοίκους του Πολυγώνου, η Διεύθυνση Σχεδίου Πόλεως και Αστικού Περιβάλλοντος του Δήμου Αθηναίων πρότεινε την τοποθέτηση του πρωτότυπου γλυπτού στην πλατεία Αγίου Σώστη. Η πρόταση εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο και, μετά την τοποθέτησή του, το έργο συντηρήθηκε εκ νέου, με στόχο την ανάδειξη και τη διατήρησή του.
Οι οπές που διακρίνονται στον κορμό του «Εφήβου» και στη μαρμάρινη βάση του, οι οποίες χρονολογούνται από τα Δεκεμβριανά, διατηρήθηκαν ως ιστορικά τεκμήρια. Αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της διαδρομής του γλυπτού στον χρόνο και μαρτυρούν τη σύνδεσή του με την ιστορία της πόλης.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
