Το 2026 βρίσκεται σε τροχιά να καταγραφεί ως το δεύτερο θερμότερο έτος στην ιστορία των μετρήσεων, καθώς το ισχυρό καιρικό φαινόμενο Ελ Νίνιο ενισχύει την ήδη επιβαρυμένη ανθρωπογενή υπερθέρμανση του πλανήτη. Αυτό προκύπτει από το τελευταίο μηνιαίο δελτίο της Υπηρεσίας Κλιματικής Αλλαγής Copernicus, η οποία παρακολουθεί συστηματικά τις μεταβολές του παγκόσμιου κλίματος.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, υπάρχει πιθανότητα 20% το 2026 να ισοφαρίσει ή ακόμη και να ξεπεράσει το 2024, το οποίο παραμένει μέχρι σήμερα το θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί. Παρότι οι ετήσιες διακυμάνσεις επηρεάζονται από φυσικά φαινόμενα, η μακροπρόθεσμη τάση είναι σαφής: η Γη θερμαίνεται με ολοένα ταχύτερο ρυθμό, κυρίως εξαιτίας των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου από την καύση ορυκτών καυσίμων.
Το 2026 και η υπέρβαση του ορίου του 1,5°C
Το Copernicus επισημαίνει ότι είναι πλέον «σχεδόν βέβαιο» πως η παγκόσμια θερμοκρασία το 2026 θα βρίσκεται τουλάχιστον 1,5°C πάνω από τα επίπεδα της προβιομηχανικής εποχής. Ως προβιομηχανική περίοδος ορίζεται συνήθως το διάστημα 1850-1900, το οποίο χρησιμοποιείται ως σημείο αναφοράς για τη μέτρηση της σύγχρονης κλιματικής αλλαγής.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η πρόβλεψη ότι ο μέσος όρος της τετραετίας 2023-2026 θα ξεπεράσει το όριο του 1,5°C. Το όριο αυτό τέθηκε στη Συμφωνία του Παρισιού ως ο επιθυμητός στόχος για τον περιορισμό των σοβαρότερων επιπτώσεων της υπερθέρμανσης. Η συμφωνία προβλέπει προσπάθειες ώστε η αύξηση της μέσης παγκόσμιας θερμοκρασίας να διατηρηθεί αρκετά κάτω από τους 2°C και, ει δυνατόν, να περιοριστεί στον 1,5°C σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή.
Η υπέρβαση του ορίου για μία μεμονωμένη χρονιά δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι στόχοι της Συμφωνίας του Παρισιού έχουν οριστικά εγκαταλειφθεί. Ωστόσο, η άνοδος του πολυετούς μέσου όρου δείχνει πόσο περιορισμένος είναι πλέον ο χρόνος για τη μείωση των εκπομπών και την αποτροπή ακόμη μεγαλύτερων κλιματικών επιπτώσεων.
Ρεκόρ θερμοκρασίας τον Οκτώβριο
Η ανησυχητική εικόνα αποτυπώθηκε και τον Οκτώβριο, ο οποίος ήταν ο θερμότερος Οκτώβριος που έχει καταγραφεί ποτέ. Η μέση παγκόσμια θερμοκρασία του αέρα στην επιφάνεια της Γης ήταν 1,75°C υψηλότερη από τα επίπεδα της προβιομηχανικής περιόδου.
Παράλληλα, καταγράφηκαν θερμοκρασίες-ρεκόρ και στην επιφάνεια των ωκεανών. Η υπερθέρμανση των θαλασσών έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι ωκεανοί απορροφούν μεγάλο μέρος της επιπλέον θερμότητας που προκαλείται από την κλιματική αλλαγή. Η άνοδος της θερμοκρασίας τους επηρεάζει τα θαλάσσια οικοσυστήματα, εντείνει την εξάτμιση και μπορεί να τροφοδοτήσει ισχυρότερα ακραία καιρικά φαινόμενα.
«Ο Οκτώβριος συνέχισε την τάση της αξιοσημείωτης παγκόσμιας ζέστης, με θερμοκρασίες-ρεκόρ τόσο σε παγκόσμιο επίπεδο όσο και στην επιφάνεια των ωκεανών», δήλωσε η Samantha Burgess, επικεφαλής στρατηγικής για το κλίμα στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων, το οποίο διαχειρίζεται το Copernicus.
Όπως εξήγησε, ένα εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο προσθέτει επιπλέον θερμότητα σε ένα κλίμα που έχει ήδη θερμανθεί εξαιτίας των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Το Ελ Νίνιο είναι ένα φυσικό κλιματικό φαινόμενο που συνδέεται με την περιοδική θέρμανση των επιφανειακών υδάτων στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό. Οι επιπτώσεις του επεκτείνονται σε ολόκληρο τον πλανήτη, επηρεάζοντας τις βροχοπτώσεις, τους ανέμους και τις θερμοκρασίες σε πολλές περιοχές.
Ακραία φαινόμενα και διεθνής ανησυχία
Η νέα έκθεση δημοσιεύεται λίγο πριν από τη διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα, COP31, η οποία θα πραγματοποιηθεί στην Τουρκία και θα διαρκέσει δύο εβδομάδες. Η συνάντηση πραγματοποιείται έπειτα από ένα έτος που σημαδεύτηκε από σοβαρές φυσικές καταστροφές και ακραία καιρικά φαινόμενα.
Φονικές πλημμύρες στο Νεπάλ, παρατεταμένοι και επικίνδυνοι καύσωνες στην Ευρώπη και εκτεταμένες δασικές πυρκαγιές στην Ινδονησία ανέδειξαν για ακόμη μία φορά τις ανθρώπινες, οικονομικές και περιβαλλοντικές συνέπειες της κλιματικής κρίσης. Τέτοια γεγονότα δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά σε ένα μόνο αίτιο, όμως η κλιματική αλλαγή αυξάνει την πιθανότητα, τη διάρκεια ή την έντασή τους.
Η προοπτική το 2026 να γίνει το δεύτερο θερμότερο έτος στην ιστορία, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη άνοδο των θερμοκρασιών και των ακραίων φαινομένων, ενισχύει την πίεση προς τις κυβερνήσεις για άμεσες και ουσιαστικές δράσεις. Η μείωση των εκπομπών, η επιτάχυνση της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η προσαρμογή των κοινωνιών στις νέες κλιματικές συνθήκες αποτελούν πλέον επείγουσες προτεραιότητες. Το 2026 δεν αποτελεί μόνο έναν ακόμη θερμότερο χρόνο, αλλά ένα ακόμη σαφές προειδοποιητικό σημάδι για την πορεία του παγκόσμιου κλίματος.
