Μετά από μήνες έντονων δηλώσεων, πολιτικών αντιπαραθέσεων και διαπραγματεύσεων πίσω από κλειστές πόρτες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Δανία κατέληξαν σε συμφωνία για την ενίσχυση της αμερικανικής αμυντικής παρουσίας στη Γροιλανδία. Η εξέλιξη ανακοινώθηκε από τον Ντόναλντ Τραμπ, χωρίς όμως να δημοσιοποιηθούν εξαρχής όλες οι λεπτομέρειες.
Η συμφωνία για τη Γροιλανδία φαίνεται να απέχει σημαντικά από την πλήρη αμερικανική ανάληψη ελέγχου που είχε κατά καιρούς ζητήσει ο Τραμπ. Οι σχετικές δηλώσεις του προκάλεσαν σοβαρή αναστάτωση στις σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών με τη Δανία, αλλά και ευρύτερα στο ΝΑΤΟ, καθώς η Δανία είναι μέλος της Συμμαχίας και η Γροιλανδία αποτελεί ημιαυτόνομο τμήμα του Βασιλείου της Δανίας.
Σε ανάρτησή του στο Truth Social, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέφερε ότι η συμφωνία παρέχει στις Ηνωμένες Πολιτείες «μόνιμο έλεγχο επί της ασφάλειας και όλων των λοιπών αναγκών» στη Γροιλανδία. Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, έδωσε διαφορετική έμφαση, υπογραμμίζοντας ότι το κείμενο αναγνωρίζει την κυριαρχία και την εδαφική ακεραιότητα της Δανίας.
Τι προβλέπει η συμφωνία για τη Γροιλανδία
Σύμφωνα με αξιωματούχο του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών, η συμφωνία απαγορεύει σε χώρες που δεν ανήκουν στο ΝΑΤΟ να κατασκευάσουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία. Παράλληλα, προβλέπει ότι μόνο οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους θα μπορούν να πραγματοποιούν «ευαίσθητες επενδύσεις» στο νησί.
Ο όρος αυτός, ωστόσο, δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως. Δεν είναι γνωστό ποιους ακριβώς τομείς αφορά, αν δηλαδή σχετίζεται αποκλειστικά με την άμυνα και τις υποδομές ή αν περιλαμβάνει κρίσιμες πρώτες ύλες, τεχνολογίες, λιμάνια, τηλεπικοινωνίες και ενεργειακά έργα.
Η Ουάσινγκτον αναμένεται επίσης να αποκτήσει δικαιώματα μόνιμης πρόσβασης, εγκατάστασης βάσεων και υπέρπτησης. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, οι ρυθμίσεις αυτές θα εξακολουθούν να ισχύουν ακόμη και σε περίπτωση που η Γροιλανδία αποκτήσει ανεξαρτησία στο μέλλον.
Παραμένει άγνωστο αν η συμφωνία θα οδηγήσει στην κατασκευή νέων αμερικανικών βάσεων ή στην επέκταση των υφιστάμενων εγκαταστάσεων. Το ζήτημα θεωρείται ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς η Γροιλανδία διαθέτει ήδη σημαντική αμερικανική στρατιωτική παρουσία, κυρίως μέσω της Pituffik Space Base.
Για να τεθεί η συμφωνία σε ισχύ, θα απαιτηθούν κοινοβουλευτικές διαδικασίες τόσο στη Δανία όσο και στη Γροιλανδία. Επομένως, η ανακοίνωση της πολιτικής συμφωνίας δεν σημαίνει ότι όλες οι προβλέψεις εφαρμόζονται άμεσα.
Οι αντιδράσεις της Δανίας και της Γροιλανδίας
Η πρωθυπουργός της Δανίας επιβεβαίωσε την επίτευξη της συμφωνίας και δήλωσε ότι η υπογραφή της αναμένεται την επόμενη εβδομάδα. Η Μέτε Φρεντέρικσεν χαρακτήρισε την εξέλιξη πιθανή βάση για μια «καλή συμφωνία» προς όφελος της Γροιλανδίας, του Βασιλείου της Δανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η συμφωνία ενισχύει την κοινή ασφάλεια στην Αρκτική και στον Βόρειο Ατλαντικό. Η διατύπωση αυτή αποσκοπεί στο να παρουσιάσει το πλαίσιο ως αποτέλεσμα συνεργασίας μεταξύ συμμάχων και όχι ως παραχώρηση ελέγχου σε μια ξένη δύναμη.
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Jens-Frederik Nielsen, δήλωσε ότι η συμφωνία θα διασφαλίσει και θα ενισχύσει την ασφάλεια της Γροιλανδίας, της Δανίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της δυτικής συμμαχίας. Την χαρακτήρισε, παράλληλα, εξέλιξη «προς όφελος όλων».
Ωστόσο, στη Γροιλανδία το ζήτημα της κυριαρχίας παραμένει ιδιαίτερα ευαίσθητο. Η χώρα διαθέτει ευρεία αυτονομία και τα τελευταία χρόνια έχει ενισχυθεί η συζήτηση για το ενδεχόμενο πλήρους ανεξαρτησίας από τη Δανία. Οποιαδήποτε συμφωνία που επηρεάζει την άμυνα, τους φυσικούς πόρους ή τη διεθνή θέση του νησιού αναμένεται να εξεταστεί προσεκτικά από την τοπική πολιτική ηγεσία.
Γιατί η Γροιλανδία έχει τόσο μεγάλη στρατηγική σημασία
Η Γροιλανδία βρίσκεται βορειοανατολικά του Καναδά και αποτελεί το μεγαλύτερο νησί του κόσμου. Παρά την έκτασή της, ο πληθυσμός της ανέρχεται περίπου στους 57.000 κατοίκους. Η γεωγραφική της θέση, ανάμεσα στη Βόρεια Αμερική, την Ευρώπη και την Αρκτική, της προσδίδει ιδιαίτερη στρατηγική αξία.
Η μικρότερη απόσταση μεταξύ Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών περνά πάνω από την Αρκτική και τη Γροιλανδία. Για τον λόγο αυτό, το νησί θεωρείται κρίσιμο σημείο για την έγκαιρη προειδοποίηση, την παρακολούθηση πυραυλικών εκτοξεύσεων και την αντιβαλλιστική άμυνα των ΗΠΑ.
Η αμερικανική παρουσία στη Γροιλανδία δεν είναι νέα. Ήδη από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες διατηρούν στρατιωτικές υποδομές στο νησί. Η Pituffik Space Base χρησιμοποιείται για διαστημική επιτήρηση, έγκαιρη προειδοποίηση και παρακολούθηση πιθανών απειλών από πυραύλους.
Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει σταδιακά το περιβάλλον της Αρκτικής. Η τήξη των πάγων καθιστά προσβάσιμες θαλάσσιες διαδρομές που παρέμεναν παγωμένες για μεγάλο μέρος του έτους. Αυτό δημιουργεί νέες δυνατότητες για το εμπόριο, τις μεταφορές και την αξιοποίηση φυσικών πόρων, αλλά ταυτόχρονα εντείνει τον ανταγωνισμό μεταξύ μεγάλων δυνάμεων.
Υπάρχει άμεση απειλή στην Αρκτική;
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ότι η Γροιλανδία βρίσκεται στο επίκεντρο άμεσων απειλών για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους. Οι συζητήσεις φέρεται να συνδέθηκαν και με το αμερικανικό αντιπυραυλικό πρόγραμμα «Golden Dome», το οποίο θα αποσκοπεί στην προστασία από πυραύλους που θα μπορούσαν να εκτοξευθούν πάνω από την Αρκτική από χώρες όπως η Ρωσία και η Κίνα.
Ωστόσο, ειδικοί έχουν αμφισβητήσει την εικόνα μιας άμεσης στρατιωτικής απειλής. Αναπληρωτής καθηγητής του Royal Danish Defence College έχει δηλώσει ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένο και επείγον πρόβλημα που να απαιτεί έκτακτα μέτρα. Όπως υποστήριξε, η Κίνα δεν επιχειρεί με πολεμικά πλοία και υποβρύχια στην Αρκτική, ενώ η Ρωσία μπορεί περιστασιακά να πραγματοποιεί επιχειρήσεις με υποβρύχια κοντά στη Γροιλανδία, χωρίς αυτό να συνιστά κατ’ ανάγκη άμεση επίθεση.
Η διαφωνία αυτή αφορά κυρίως την ένταση της απειλής και όχι τη στρατηγική σημασία της περιοχής. Ακόμη και χωρίς άμεσο κίνδυνο, η Γροιλανδία παραμένει κρίσιμη για την επιτήρηση της Αρκτικής, την προστασία των θαλάσσιων διαδρομών και τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ των χωρών του ΝΑΤΟ.
Η συμφωνία για τη Γροιλανδία δείχνει, τελικά, ότι η Ουάσινγκτον επιδιώκει να κατοχυρώσει μακροπρόθεσμα την αμυντική της παρουσία, χωρίς να αμφισβητήσει επισήμως τη δανική κυριαρχία. Το κατά πόσο θα αποτελέσει πραγματική συμφωνία συνεργασίας ή αφετηρία για νέες εντάσεις θα εξαρτηθεί από τις τελικές λεπτομέρειες, την κοινοβουλευτική έγκριση και τον ρόλο που θα διεκδικήσουν οι ίδιοι οι κάτοικοι της Γροιλανδίας.
