Αλλαγές στον Κώδικα Προμήθειας Ηλεκτρικής Ενέργειας φέρνει νέα υπουργική απόφαση, με στόχο να περιοριστεί το φαινόμενο του «ενεργειακού τουρισμού» και να μπει ένα πιο αυστηρό, αλλά και πιο λειτουργικό, πλαίσιο για τις ληξιπρόθεσμες οφειλές στο ηλεκτρικό ρεύμα. Η ανάγκη για παρέμβαση είναι προφανής: τα χρέη των καταναλωτών προς τους προμηθευτές έχουν λάβει μεγάλες διαστάσεις, ξεπερνώντας τα 3 δισ. ευρώ, με σημαντικό μέρος να αφορά πρώην πελάτες που αλλάζουν εταιρεία αφήνοντας πίσω απλήρωτους λογαριασμούς. Στην πράξη, ο ενεργειακός τουρισμός επιβαρύνει τελικά τους συνεπείς καταναλωτές και κλονίζει τη σταθερότητα της αγοράς.
Κεντρικό στοιχείο της νέας ρύθμισης είναι η δημιουργία ενός πιο αποτελεσματικού μηχανισμού «σήμανσης» μέσα στο πληροφοριακό σύστημα του ΔΕΔΔΗΕ. Με απλά λόγια, όταν ένας πελάτης αφήνει ληξιπρόθεσμες οφειλές στο ηλεκτρικό ρεύμα, αυτό αποτυπώνεται ως ένδειξη/σήμανση, ώστε ο επόμενος προμηθευτής να γνωρίζει ότι υπάρχει ιστορικό οφειλών. Έτσι, η αλλαγή προμηθευτή δεν γίνεται πλέον χωρίς «ίχνος», αλλά με μια στοιχειώδη εικόνα του ρίσκου που αναλαμβάνει η εταιρεία.
Ενεργειακός τουρισμός: τι αλλάζει στην αλλαγή προμηθευτή
Το νέο πλαίσιο θέτει συγκεκριμένα όρια, ώστε να αντιμετωπίζεται ο ενεργειακός τουρισμός χωρίς να καταργείται συνολικά η δυνατότητα επιλογής προμηθευτή. Η βασική πρόβλεψη είναι η εξής:
– Αν ένας καταναλωτής έχει τρεις σημάνσεις κατά την τελευταία διετία (δηλαδή έχει αφήσει απλήρωτες οφειλές και σε τρεις διαφορετικούς προμηθευτές), τότε «μπλοκάρεται» αυτομάτως το δικαίωμα αλλαγής προμηθευτή. Πρόκειται για έναν αυτοματοποιημένο περιορισμό που λειτουργεί ως σαφές ανάχωμα στις επαναλαμβανόμενες στρατηγικές αθέτησης πληρωμών.
– Αν υπάρχουν δύο σημάνσεις στην τελευταία διετία, τότε δεν ενεργοποιείται αυτόματα απαγόρευση. Ωστόσο, ο νέος προμηθευτής διατηρεί το δικαίωμα να αρνηθεί να εκπροσωπήσει τον πελάτη, εφόσον κρίνει ότι το ρίσκο είναι υψηλό. Με άλλα λόγια, ο καταναλωτής δεν αποκλείεται εξ ορισμού από την αγορά, αλλά δεν μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι θα βρει νέο συμβόλαιο χωρίς αξιολόγηση.
Αυτή η διάκριση έχει σημασία, γιατί επιδιώκει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη περιορισμού των ληξιπρόθεσμων οφειλών στο ηλεκτρικό ρεύμα και στην αρχή της ελεύθερης επιλογής προμηθευτή.
Τι γίνεται αν ο οφειλέτης δεν βρίσκει εταιρεία για συμβόλαιο
Εφόσον ένας πελάτης με οφειλές δεν μπορέσει να βρει κανέναν προμηθευτή που να δέχεται να τον εκπροσωπήσει, τότε οδηγείται υποχρεωτικά στον προμηθευτή Καθολικής Υπηρεσίας. Αυτό λειτουργεί ως «δίχτυ ασφαλείας» για την ηλεκτροδότηση, αλλά ταυτόχρονα σηματοδοτεί ότι η αγορά δεν υποχρεώνεται να αναλαμβάνει επ’ αόριστον περιπτώσεις υψηλού πιστωτικού κινδύνου.
Στην πράξη, η Καθολική Υπηρεσία αποτελεί λύση έσχατης ανάγκης: διασφαλίζει ότι δεν διακόπτεται η πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια, αλλά δεν αναιρεί την ευθύνη του καταναλωτή να τακτοποιήσει τις υποχρεώσεις του. Έτσι, η ρύθμιση δεν «τιμωρεί» την κατανάλωση, αλλά επιχειρεί να αποτρέψει τη συστηματική μετακίνηση από εταιρεία σε εταιρεία χωρίς εξόφληση, που είναι η καρδιά του ενεργειακού τουρισμού.
Διακανονισμοί και έγκαιρη επικοινωνία πριν ενεργοποιηθούν οι περιορισμοί
Παράλληλα, η απόφαση δίνει έμφαση στην πρόληψη. Προβλέπεται η έγκαιρη επικοινωνία από τις εταιρείες με τον πελάτη που έχει καθυστερήσεις, καθώς και η παροχή δυνατότητας διακανονισμού. Η λογική είναι ότι, πριν φτάσει η υπόθεση στις σημάνσεις και στους αποκλεισμούς, πρέπει να υπάρχει πραγματική ευκαιρία ρύθμισης.
Αυτό είναι κρίσιμο όχι μόνο για την προστασία των καταναλωτών που δυσκολεύονται οικονομικά, αλλά και για τη συνολική αποτελεσματικότητα του μέτρου: όσο περισσότερες οφειλές ρυθμίζονται εγκαίρως, τόσο λιγότερο χρειάζεται να ενεργοποιούνται τα αυστηρά «φρένα» που προβλέπει η απόφαση.
Το νομικό ερώτημα: περιορίζεται η ελευθερία επιλογής;
Ένα από τα πιο συζητημένα σημεία αφορά το κατά πόσο το νέο πλαίσιο μπορεί να θεωρηθεί ότι παραβιάζει την ελευθερία μετακίνησης του καταναλωτή στην αγορά, όπως αυτή κατοχυρώνεται από ευρωπαϊκούς κανόνες. Στο παρελθόν, το Συμβούλιο της Επικρατείας είχε κρίνει αρνητικά αντίστοιχο μέτρο που είχε επιχειρηθεί από τη ρυθμιστική αρχή ενέργειας.
Ωστόσο, παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι η υφιστάμενη νομολογία αφήνει περιθώριο εφαρμογής, εφόσον το μέτρο στηρίζεται σε αναλογικά κριτήρια και υπηρετεί το δημόσιο συμφέρον. Και εδώ το δημόσιο συμφέρον προβάλλεται ως σαφές: όταν ο ενεργειακός τουρισμός διογκώνει τις ληξιπρόθεσμες οφειλές στο ηλεκτρικό ρεύμα, το κόστος μετακυλίεται, άμεσα ή έμμεσα, στους συνεπείς καταναλωτές και επηρεάζει τον ανταγωνισμό.
Με αυτή τη συλλογιστική, στο ΥΠΕΝ φαίνεται να θεωρούν ότι η ρύθμιση είναι πιο «θωρακισμένη» νομικά σε σχέση με προηγούμενες απόπειρες και ότι μπορεί να λειτουργήσει χωρίς να ανοίξει νέο μέτωπο δικαστικών αμφισβητήσεων.
Συμπέρασμα: ένα πιο αυστηρό πλαίσιο απέναντι στον ενεργειακό τουρισμό
Η νέα υπουργική απόφαση επιχειρεί να βάλει τέλος σε πρακτικές που εκμεταλλεύονταν τα κενά της αγοράς, δημιουργώντας έναν μηχανισμό ελέγχου μέσω σημάνσεων και καθορίζοντας πότε η αλλαγή προμηθευτή επιτρέπεται, πότε δυσκολεύει και πότε μπλοκάρεται. Ο πυρήνας της παρέμβασης είναι να περιοριστεί ο ενεργειακός τουρισμός και να συγκρατηθούν οι ληξιπρόθεσμες οφειλές στο ηλεκτρικό ρεύμα, χωρίς να καταργηθεί η δυνατότητα πρόσβασης στην ηλεκτροδότηση και χωρίς να παραμεριστούν οι λύσεις όπως οι διακανονισμοί.
Αν εφαρμοστεί με συνέπεια και με σεβασμό στην αναλογικότητα, το νέο πλαίσιο μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό εργαλείο εξυγίανσης της αγοράς, προστατεύοντας τελικά εκείνους που πληρώνουν κανονικά και επιβαρύνονται περισσότερο όταν ο ενεργειακός τουρισμός γίνεται «κανόνας» αντί για εξαίρεση.
