Η υποχώρηση των γεννήσεων μετά την πανδημία καθιστά ολοένα πιο επιτακτική την ανάγκη για ουσιαστική στήριξη των οικογενειών. Οι φοροελαφρύνσεις, οι αυξήσεις μισθών και τα επιδόματα για οικογένειες με παιδιά βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της δημογραφικής πολιτικής, καθώς η απόκτηση και η ανατροφή παιδιών συνδέονται άμεσα με το διαθέσιμο εισόδημα, τη στέγαση και την ισορροπία επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής.
Οι αριθμοί αποτυπώνουν με σαφήνεια την τάση. Οι γεννήσεις μειώθηκαν από 86.390 το 2021 σε 77.106 το 2022, σε 72.244 το 2023, σε 69.675 το 2024 και σε 66.532 το 2025. Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την πίεση προς την πολιτεία να διαμορφώσει ένα σταθερό και μακροπρόθεσμο πλαίσιο κινήτρων, όχι μόνο για όσους έχουν ήδη παιδιά, αλλά και για τα ζευγάρια που σκέφτονται να δημιουργήσουν οικογένεια.
Μέτρα στήριξης από το 2019
Από το 2019 έως σήμερα εφαρμόστηκε ένα ευρύ πλέγμα οικονομικών, φορολογικών και εργασιακών παρεμβάσεων. Στόχος ήταν να μειωθεί το κόστος της γονεϊκότητας και να ενισχυθεί η καθημερινότητα των οικογενειών.
Στα μέτρα περιλαμβάνονται:
– Το εφάπαξ επίδομα γέννησης, με προσαυξήσεις για κάθε επόμενο παιδί.
– Αυξήσεις στις αποδοχές των δημοσίων υπαλλήλων, με πρόσθετη ενίσχυση 70 ευρώ για κάθε παιδί.
– Το πρόγραμμα «Νταντάδες της Γειτονιάς».
– Η ενίσχυση των vouchers για βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς.
– Η διεύρυνση των προγραμμάτων κοινωνικού τουρισμού.
– Η άδεια μητρότητας διάρκειας εννέα μηνών και η άδεια πατρότητας 14 ημερών.
– Η τετράμηνη γονική άδεια και οι ευέλικτες μορφές εργασίας για γονείς.
– Οι φορολογικές ελαφρύνσεις ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών.
– Η αύξηση του αφορολόγητου ορίου κατά 1.000 ευρώ για κάθε παιδί.
– Το στεγαστικό πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ», με ευνοϊκότερους όρους για τρίτεκνους και πολύτεκνους.
– Τα κίνητρα για επιχειρήσεις που στηρίζουν εργαζόμενους γονείς.
– Το ειδικό τιμολόγιο ηλεκτρικής ενέργειας για πολύτεκνες οικογένειες.
– Η οικονομική ενίσχυση 1.000 ευρώ για αγρότισσες των οποίων τα παιδιά εισάγονται στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Παρά τη σημαντική διεύρυνση των παρεμβάσεων, το βασικό ζητούμενο παραμένει η σταθερότητα. Οι οικογένειες χρειάζονται μέτρα που δεν θα περιορίζονται σε μία εφάπαξ παροχή, αλλά θα προσφέρουν προβλεψιμότητα σε βάθος χρόνου.
Νέες φοροελαφρύνσεις για οικογένειες με παιδιά
Το νέο πακέτο μέτρων που ανακοινώθηκε στη ΔΕΘ μετατοπίζει το βάρος από την εφάπαξ ενίσχυση στη μόνιμη φορολογική ελάφρυνση και τη σταθερή στήριξη. Ιδιαίτερη προτεραιότητα δίνεται στις τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες.
Προβλέπεται ότι έως το τέλος του 2026 θα θεσμοθετηθεί μηδενικός φόρος για τρίτεκνους με εισόδημα έως 20.000 ευρώ. Η ρύθμιση θα αφορά εισοδήματα που αποκτώνται από την 1η Ιανουαρίου 2027. Στην πράξη, το αφορολόγητο για μια οικογένεια με τρία παιδιά αυξάνεται κατά 11.000 ευρώ.
Για παράδειγμα, τρίτεκνος ελεύθερος επαγγελματίας με ετήσιο εισόδημα 15.000 ευρώ κατέβαλλε μέχρι σήμερα φόρο 1.350 ευρώ. Με τη νέα ρύθμιση, ο φόρος αυτός μηδενίζεται. Το μέτρο αναμένεται να ωφελήσει ιδιαίτερα περίπου 34.000 τρίτεκνους επαγγελματίες που υπάγονται στην τεκμαρτή φορολόγηση. Παράλληλα, όσοι έχουν υψηλότερα εισοδήματα θα φορολογούνται μόνο για το ποσό που υπερβαίνει το όριο των 20.000 ευρώ.
Μεγαλύτερη ενίσχυση για πολύτεκνες οικογένειες
Για τις πολύτεκνες οικογένειες ισχύει ήδη μηδενικός φορολογικός συντελεστής για εισόδημα έως 20.000 ευρώ, ενώ το αφορολόγητο όριο διαμορφώνεται σε 27.100 ευρώ για το 2026, έναντι 13.000 ευρώ το 2025.
Παράλληλα, προβλέπεται σημαντική αύξηση του επιδόματος γέννησης για κάθε επιπλέον παιδί από το τέταρτο και μετά. Μέχρι σήμερα, τα ποσά διαμορφώνονταν ως εξής:
– 2.400 ευρώ για το πρώτο παιδί.
– 2.700 ευρώ για το δεύτερο.
– 3.000 ευρώ για το τρίτο.
– 3.500 ευρώ για το τέταρτο και κάθε επόμενο παιδί.
Με τη νέα ρύθμιση, το επίδομα θα αυξάνεται περαιτέρω μετά το τέταρτο παιδί:
– 4.500 ευρώ για το τέταρτο παιδί.
– 5.500 ευρώ για το πέμπτο.
– 6.500 ευρώ για το έκτο.
– 7.500 ευρώ για το έβδομο.
– Και αντίστοιχα, κατά 1.000 ευρώ για κάθε επόμενο παιδί.
Έτσι, για το 14ο παιδί οικογένειας στην Καβάλα, το επίδομα ανέρχεται σε 14.500 ευρώ, δηλαδή 11.000 ευρώ περισσότερα από το ποσό που θα ίσχυε με το προηγούμενο καθεστώς. Η αλλαγή αποτυπώνει μια διαφορετική φιλοσοφία: η στήριξη δεν αφορά πλέον μόνο την πρώτη γέννηση, αλλά ενισχύει περισσότερο τις οικογένειες που αποκτούν τρίτο, τέταρτο ή και περισσότερα παιδιά.
Επενδυτικός λογαριασμός για κάθε παιδί
Ένα ακόμη μέτρο είναι η δημιουργία ειδικού επενδυτικού λογαριασμού για βρέφη. Οι γονείς θα μπορούν να ανοίγουν τον λογαριασμό κατά τα δύο πρώτα χρόνια από τη γέννηση του παιδιού.
Το κράτος θα καταθέτει ποσό ίσο με αυτό που καταβάλλει κάθε χρόνο ο γονέας, με ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ ετησίως. Η κρατική συνεισφορά θα συνεχίζεται έως τη συμπλήρωση του 18ου έτους και θα πιστώνεται περιοδικά από το υπουργείο Οικονομικών. Το μέτρο έχει στόχο να δημιουργήσει ένα οικονομικό απόθεμα για τη νέα γενιά, το οποίο θα μπορεί να αξιοποιηθεί στην ενηλικίωση για σπουδές, στέγαση ή επαγγελματική ξεκίνημα.
Στέγαση και μεγαλύτερες κατοικίες
Στο μέτωπο της στέγασης διευρύνονται τα φορολογικά κίνητρα για ιδιοκτήτες που διαθέτουν κενές κατοικίες σε μακροχρόνια μίσθωση. Για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες αυξάνεται το όριο των 120 τετραγωνικών μέτρων κατά 20 τετραγωνικά μέτρα για κάθε εξαρτώμενο παιδί πέραν των δύο.
Επιπλέον, προβλέπονται προνομιακοί όροι ένταξης στο νέο πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙΙ» για μέλη πολύτεκνων οικογενειών. Η στεγαστική πολιτική θεωρείται κρίσιμος παράγοντας, καθώς οι οικογένειες με περισσότερα παιδιά χρειάζονται μεγαλύτερες κατοικίες, ενώ το κόστος αγοράς ή ενοικίασης συχνά λειτουργεί αποτρεπτικά.
Η μεγάλη πρόκληση για το δημογραφικό
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι νέες παρεμβάσεις θα επηρεάσουν πραγματικά τις αποφάσεις των ζευγαριών ή αν θα περιορίσουν κυρίως το κόστος για οικογένειες που έχουν ήδη αποκτήσει παιδιά. Οι φοροελαφρύνσεις, οι αυξήσεις μισθών και τα επιδόματα για οικογένειες με παιδιά αποτελούν σημαντικά εργαλεία, όμως από μόνα τους δεν αρκούν.
Η αντιμετώπιση του δημογραφικού απαιτεί μια συνεκτική και μακροπρόθεσμη εθνική στρατηγική. Χρειάζονται προσιτή στέγαση, σταθερές θέσεις εργασίας, ποιοτικές υπηρεσίες φροντίδας, ευέλικτο εργασιακό περιβάλλον και ουσιαστική στήριξη σε κάθε στάδιο της οικογενειακής ζωής. Μόνο έτσι τα μέτρα θα ξεπεράσουν τον χαρακτήρα μιας οικονομικής ανακούφισης και θα δημιουργήσουν πραγματικές προϋποθέσεις για τη δημιουργία νέων οικογενειών.
