Σε αδιέξοδο φέρονται να έχουν οδηγηθεί οι συνομιλίες μεταξύ της Ελλάδας και του Βρετανικού Μουσείου για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα, καθώς, σύμφωνα με δημοσίευμα της Telegraph, αυτή την περίοδο «δεν διεξάγονται συνομιλίες» και η ελληνική πλευρά έχει διαμηνύσει ότι δεν προβλέπεται άμεση επανέναρξή τους.
Οι διαπραγματεύσεις είχαν αρχίσει το 2021 και επικεντρώθηκαν στην αναζήτηση μιας φόρμουλας που θα επέτρεπε την επιστροφή των Γλυπτών στην Αθήνα, χωρίς να επιλυθεί η βασική διαφωνία για τον νόμιμο τίτλο κυριότητας.
Κατά το βρετανικό δημοσίευμα, η τακτική επικοινωνία μεταξύ της Αθήνας και του Βρετανικού Μουσείου έχει ουσιαστικά διακοπεί. Η ελληνική πλευρά εμφανίζεται απογοητευμένη από την έλλειψη προόδου και από την αδυναμία συμφωνίας σε ένα πλαίσιο που θα μπορούσε να παρακάμψει τη διαφορά των δύο πλευρών ως προς το ποιος είναι ο νόμιμος ιδιοκτήτης των Γλυπτών. Στις 11 Σεπτεμβρίου, πάντως, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης επανέλαβε, κατά τη συνάντησή του με τον γενικό διευθυντή της UNESCO, Χάλεντ Ελ Ενάνι, ότι η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα εξακολουθεί να αποτελεί διαχρονική προτεραιότητα της Ελλάδας.
Το αδιέξοδο με τον «δανεισμό»
Στον πυρήνα της διαφωνίας βρίσκεται η θέση του Βρετανικού Μουσείου ότι, με βάση το ισχύον βρετανικό νομικό πλαίσιο, δεν έχει τη δυνατότητα να παραχωρεί οριστικά αντικείμενα της συλλογής του και μπορεί να προχωρά μόνο σε προσωρινό δανεισμό τους. Ένα συμβατικό καθεστώς δανεισμού, ωστόσο, προϋποθέτει την αναγνώριση της κυριότητας του φορέα που δανείζει το αντικείμενο. Η προϋπόθεση αυτή αποτελεί κόκκινη γραμμή για την Αθήνα, η οποία δεν αναγνωρίζει ότι το Βρετανικό Μουσείο απέκτησε νόμιμα την κυριότητα των Γλυπτών. Η ελληνική θέση είναι ότι τα Γλυπτά που βρίσκονται στο Λονδίνο αποτελούν αναπόσπαστα τμήματα του Παρθενώνα και πρέπει να επανενωθούν με τα Γλυπτά που εκτίθενται στο Μουσείο της Ακρόπολης. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι το ζήτημα δεν αφορά μια απλή μεταφορά αρχαιοτήτων ή έναν συνήθη διεθνή δανεισμό, αλλά την αποκατάσταση της ενότητας ενός μνημείου. Το υπουργείο Πολιτισμού αναφέρει ότι περίπου το 60% του σωζόμενου γλυπτού υλικού του Παρθενώνα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, ενώ το υπόλοιπο βρίσκεται κυρίως στην Αθήνα. Το ίδιο το Βρετανικό Μουσείο αναφέρει στην επίσημη θέση του ότι η πρώτη επίσημη ελληνική απαίτηση για μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών κατατέθηκε το 1983. Στην ίδια τοποθέτηση, το Βρετανικό Μουσείο αναφέρει ότι διαδοχικές ελληνικές κυβερνήσεις έχουν αρνηθεί να αναγνωρίσουν τον τίτλο κυριότητας των επιτρόπων του Μουσείου. Η συγκεκριμένη διαφωνία εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό εμπόδιο στις συζητήσεις μεταξύ των δύο πλευρών.
Η «υβριδική συμφωνία» που δεν προχώρησε
Κατά τα προηγούμενα χρόνια εξετάστηκε μια ενδιάμεση λύση, η οποία δεν θα υποχρέωνε καμία από τις δύο πλευρές να εγκαταλείψει επισήμως τη νομική της θέση. Η πρόταση περιγράφηκε ως «υβριδική συμφωνία» και θα απέφευγε τόσο τη διατύπωση περί μόνιμης παραχώρησης όσο και έναν τυπικό συμβατικό δανεισμό. Στο πλαίσιο αυτού του σεναρίου είχε εξεταστεί η επιστροφή σημαντικού αριθμού Γλυπτών στην Αθήνα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Σε αντάλλαγμα, η Ελλάδα θα έστελνε στο Λονδίνο σημαντικές αρχαιότητες για περιοδικές εκθέσεις. Με αυτόν τον τρόπο θα επιχειρούνταν η πρακτική επανένωση μέρους των Γλυπτών, χωρίς να υπάρξει ρητή μεταβολή στις νομικές θέσεις της Ελλάδας ή του Βρετανικού Μουσείου. Το 2024 οι συνομιλίες είχαν περιγραφεί ως «αρκετά προχωρημένες», ενώ το Βρετανικό Μουσείο είχε κάνει λόγο για «εποικοδομητικές» συζητήσεις. Οι σχετικές αναφορές είχαν δημιουργήσει την εικόνα ότι υπήρχε περιθώριο για συμφωνία, χωρίς όμως να έχει επιλυθεί το ζήτημα της κυριότητας. Ακόμη και τον Νοέμβριο του 2025, ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε παραδεχθεί δημοσίως ότι δεν είχε σημειωθεί η πρόοδος που θα επιθυμούσε. Παράλληλα, είχε αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο να δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες εξαιτίας της μεγάλης ανακαίνισης του Βρετανικού Μουσείου και, ειδικότερα, των εργασιών στην αίθουσα Duveen, όπου εκτίθενται τα Γλυπτά του Παρθενώνα.
Η επικοινωνία Αθήνας και Βρετανικού Μουσείου έχει σταματήσει
Η Telegraph αναφέρει ότι οι προσπάθειες για την εξεύρεση μιας δημιουργικής λύσης δεν απέδωσαν και ότι η τακτική επικοινωνία μεταξύ της Αθήνας και του Βρετανικού Μουσείου έχει σταματήσει. Πηγή που επικαλείται η εφημερίδα αναφέρει ότι αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ενεργές συνομιλίες. Η ίδια πηγή υποστηρίζει ότι η ελληνική πλευρά έχει καταστήσει σαφές πως δεν αναμένει άμεση επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Τα κανάλια επικοινωνίας, πάντως, δεν έχουν κλείσει οριστικά. Αυτό σημαίνει ότι η κατάσταση μπορεί να μεταβληθεί στο μέλλον, χωρίς να προκύπτει, με βάση το συγκεκριμένο δημοσίευμα, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για την επανέναρξη των επαφών. Από την πλευρά του, το Βρετανικό Μουσείο εξακολουθεί να αναφέρει στην τελευταία δημόσια διατύπωση που παραμένει αναρτημένη στην ιστοσελίδα του ότι επιδιώκει μια «νέα εταιρική σχέση για τον Παρθενώνα». Στην ίδια διατύπωση χαρακτηρίζει τις συζητήσεις με την Ελλάδα «εποικοδομητικές και σε εξέλιξη», θέση που δεν αποτυπώνει, σύμφωνα με την Telegraph, τη σημερινή κατάσταση των επαφών.
Η διαφορά με την Ταπισερί της Μπαγιέ
Η νέα εξέλιξη καταγράφεται μετά την έναρξη της έκθεσης της Ταπισερί της Μπαγιέ στο Βρετανικό Μουσείο, στο πλαίσιο συμφωνίας δανεισμού μεταξύ της Βρετανίας και της Γαλλίας. Η συμφωνία προβλέπει την παρουσία της Ταπισερί στο Λονδίνο από το 2026 έως το 2027. Σε αντάλλαγμα, η Βρετανία θα αποστείλει στη Γαλλία σημαντικές αρχαιότητες για την πραγματοποίηση περιοδικών εκθέσεων. Ο διευθυντής του Βρετανικού Μουσείου, Νίκολας Κάλιναν, είχε αφήσει να εννοηθεί ότι το συγκεκριμένο μοντέλο θα μπορούσε να προσφέρει έναν δρόμο και για την επίλυση του ζητήματος των Γλυπτών του Παρθενώνα. Η προσέγγιση αυτή, όμως, δεν έγινε δεκτή θετικά στην Αθήνα, όπως αναφέρει η Telegraph. Η ελληνική πλευρά επισημαίνει ότι υπάρχει θεμελιώδης διαφορά ανάμεσα στις δύο περιπτώσεις: η κυριότητα της Ταπισερί της Μπαγιέ δεν αμφισβητείται, ενώ στην περίπτωση των Γλυπτών του Παρθενώνα η διαφωνία για τον νόμιμο τίτλο κυριότητας βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπαράθεσης. Για την Ελλάδα, επομένως, ένα μοντέλο δανεισμού αντίστοιχο με εκείνο της Ταπισερί της Μπαγιέ δεν απαντά στο βασικό ζήτημα που έχει τεθεί από την Αθήνα. Η επιστροφή των Γλυπτών συνδέεται με την επανένωσή τους με τον Παρθενώνα και όχι μόνο με μια προσωρινή μεταφορά τους στην Αθήνα.
