Περίπου 3.000 έως 5.000 μετανάστες παρέμεναν στη Θέουτα μετά τη μαζική εισροή των προηγούμενων ημερών, επιβεβαιώνοντας ότι η πόλη-θύλακας της Ισπανίας στη Βόρεια Αφρική βρίσκεται για ακόμη μία φορά στο επίκεντρο μιας σύνθετης, ευρωπαϊκής πλέον, δοκιμασίας.
Ο επικεφαλής της Θέουτα, Χουάν Χεσούς Βίβας, μιλώντας στο Telecinco, περιέγραψε μια κατάσταση πίεσης και αβεβαιότητας: τα δύο κέντρα υποδοχής —ένα για ενήλικες και ένα για ανηλίκους— είχαν «υπερφορτωθεί», ενώ οι δυνατότητες προσωρινής φιλοξενίας δοκιμάζονταν στα όριά τους.
Η εικόνα στη Θέουτα ήταν ενδεικτική της κλίμακας της κρίσης. Ο τοπικός αξιωματούχος Αλμπέρτο Γκαϊτάν ανέφερε ότι η πόλη φιλοξενούσε 862 ανήλικους μετανάστες, οι οποίοι απολαμβάνουν ειδική νομική προστασία από την απέλαση, γεγονός που καθιστά τον χειρισμό τους ιδιαίτερα ευαίσθητο, τόσο νομικά όσο και ανθρωπιστικά. Την ίδια ώρα, η Ισπανία υπολόγιζε ότι περίπου 69.500 άνθρωποι είχαν επιστρέψει στο Μαρόκο μέσα σε τέσσερις ημέρες — αριθμός που ξεπερνούσε τις αρχικές εκτιμήσεις για περίπου 50.000 αφίξεις στη Θέουτα από την Πέμπτη.
Ο απολογισμός των θυμάτων ανέδειξε την τραγική διάσταση των μεταναστευτικών ροών: 72 νεκροί καταγράφηκαν στην ισπανική πλευρά των συνόρων και 11 στη μαροκινή. Πολλοί από όσους βρέθηκαν στη Θέουτα δήλωσαν ότι έφυγαν επειδή το κλείσιμο των καταστημάτων τους τούς άφησε χωρίς τροφή, αντιμετώπισαν εχθρότητα από ντόπιους και δεν κατάφεραν να ταξιδέψουν προς την ηπειρωτική Ισπανία, παγιδευμένοι ουσιαστικά σε έναν χώρο όπου οι επιλογές μειώνονται δραματικά από ώρα σε ώρα.
Βίντεο του Reuters κατέγραψε δεκάδες μετανάστες —κυρίως από την υποσαχάρια Αφρική— να είναι ξαπλωμένοι στην άμμο της παραλίας Ελ Τραμπολίν, τυλιγμένοι σε πετσέτες για να προστατευτούν από τον άνεμο, ενώ οχήματα του στρατού και της αστυνομίας περιπολούσαν στον δρόμο πίσω τους. Η Θέουτα, όπως και η Μελίγια, δεν είναι άγνωστες σε τέτοιες στιγμές: αποτελούν τα μόνα χερσαία σύνορα της Ε.Ε. με την Αφρική, σημεία-κλειδιά όπου η μεταναστευτική πίεση μεταφράζεται γρήγορα σε πολιτική ένταση.
Επιστολή Φον ντερ Λάιεν σε Σάντσεθ και ευρωπαϊκή γραμμή άμυνας
Μέσα σε αυτό το κλίμα, ιδιαίτερη βαρύτητα απέκτησε η παρέμβαση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε επιστολή της προς τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, πρότεινε την αύξηση της στήριξης της Ε.Ε. προς το Μαρόκο, με στόχο να αποτραπεί η επανάληψη μιας παρόμοιας κρίσης όπως εκείνη που εκτυλίχθηκε στη Θέουτα. Σύμφωνα με το AFP, ζήτησε «ενωμένη δράση» και έστειλε σαφές μήνυμα πως η προστασία των εξωτερικών συνόρων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ζήτημα ενός μόνο κράτους-μέλους.
«Από αυτό το περιστατικό, είναι σαφές ότι πρέπει να κάνουμε περισσότερα για να ενισχύσουμε περαιτέρω τα σύνορά μας σε κρίσιμα σημεία», ανέφερε, υπογραμμίζοντας ότι «η προστασία όλων των εξωτερικών συνόρων μας αποτελεί κοινή ευρωπαϊκή ευθύνη». Παράλληλα, σύμφωνα με το Reuters, μίλησε για «επαγρύπνηση», ενισχυμένη παρακολούθηση και χρήση φυσικών φραγμών «όπου απαιτείται». Η επιστολή, με ημερομηνία 3 Αυγούστου, έθεσε στο τραπέζι συγκεκριμένα πεδία δράσης: σε συνεργασία με την Ισπανία, ειδικά σε ό,τι αφορά τη Θέουτα και τη Μελίγια, η Ε.Ε. θα μπορούσε να ενισχύσει τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης και να βελτιώσει την τεχνική και οικονομική υποστήριξή της προς το Μαρόκο.
Το σκεπτικό της ήταν καθαρό: το Μαρόκο παραμένει στρατηγικός εταίρος, ιδιαίτερα στην καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης και της παράνομης μετανάστευσης. Η φον ντερ Λάιεν επαίνεσε επίσης τον Σάντσεθ για την «ταχεία διαχείριση» της κρίσης, ενώ από γερμανικής πλευράς κυβερνητικός εκπρόσωπος σημείωσε ότι τα γεγονότα στη Θέουτα κατέδειξαν την αστάθεια στα εξωτερικά σύνορα της Ένωσης και την ανάγκη κοινών ευρωπαϊκών προσπαθειών για αποτελεσματική μείωση της παράνομης μετανάστευσης.
Τριγμοί στην Ε.Ε. και πίεση στη ζώνη Σένγκεν
Η αύξηση των μεταναστευτικών ροών από την Πέμπτη προκάλεσε ανησυχία σε ολόκληρη την Ε.Ε. και πολιτικές αντιδράσεις μεταξύ των 27 κρατών-μελών. Χώρες που υιοθετούν σκληρή στάση, με την Ιταλία και τη Δανία να πρωτοστατούν, ζήτησαν ακόμη και αναστολή της συμμετοχής της Ισπανίας στη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας του Σένγκεν. Η Ιταλία, μάλιστα, ανέστειλε για έναν μήνα ρυθμίσεις ταξιδιού χωρίς διαβατήριο με την Ισπανία, παρότι η Θέουτα εξαιρείται από τη Συνθήκη Σένγκεν — μια αντίφαση που τροφοδότησε περαιτέρω αντιπαραθέσεις.
Η Μαδρίτη αντέδρασε έντονα, χαρακτηρίζοντας την πρόταση «εγωιστική» και νομικά αδύνατη βάσει των κανόνων της Ε.Ε., ενώ παράλληλα ζήτησε έκτακτες συνομιλίες των υπουργών Εσωτερικών. Η Ιρλανδία, ως εκ περιτροπής προεδρία, συγκάλεσε έκτακτη τηλεδιάσκεψη για τις 4/8, με στόχο την αποτίμηση και την εξαγωγή «διδαγμάτων» από το επεισόδιο της Θέουτα. Η φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι οι προκλήσεις απαιτούν κοινή ευρωπαϊκή απάντηση, ενωμένη δράση και αλληλεγγύη, προτείνοντας εντατικοποίηση προσπαθειών σε πέντε άξονες: πρόληψη μέσω συνεργασίας με κράτη-εταίρους, ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων, συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, εξάρθρωση δικτύων διακινητών και ενίσχυση επαναπροωθήσεων.
Η κρίση της Θέουτα παρουσιάστηκε, έτσι, ως η πρώτη σοβαρή δοκιμασία για το νέο Σύμφωνο Μετανάστευσης της Ε.Ε., το οποίο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στη διαχείριση, την ευθύνη και την αλληλεγγύη. Ο Ισπανός ΥΠΕΞ, Χοσέ Μανουέλ Αλμπάρες, τόνισε ότι η Ισπανία είχε στηρίξει άλλες χώρες στο παρελθόν και τώρα αναμένει ανταπόδοση, επιτιθέμενος παράλληλα στην ιταλική κυβέρνηση για διάδοση παραπληροφόρησης. Επισήμανε ακόμη ότι το Μαρόκο προσέφερε άμεσα αστυνομική υποστήριξη, χωρίς να θέσει όρους, διευκολύνοντας την ταχεία επιστροφή των περισσότερων.
Υπό έλεγχο οι υπηρεσίες πληροφοριών και οι αιχμές προς το Ραμπάτ
Στο εσωτερικό πεδίο, όμως, η ένταση δεν περιορίστηκε στην ευρωπαϊκή σκακιέρα. Ο επικεφαλής της Θέουτα επέκρινε ανοιχτά το Ραμπάτ, λέγοντας ότι στην πόλη υπήρχε διάχυτη η πεποίθηση πως το Μαρόκο επέτρεψε —αν όχι οργάνωσε— την κρίση. «Το Μαρόκο μας έχει δείξει ότι δεν είναι αξιόπιστο», δήλωσε στην El Pais, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει άλλη επιλογή από τη λήψη μέτρων ώστε να μην επαναληφθεί κάτι αντίστοιχο.
Το υπουργείο Εσωτερικών του Μαρόκου απέδωσε την αύξηση των περιστατικών σε παραπληροφόρηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στα δίκτυα διακινητών και στην εσφαλμένη ερμηνεία απόφασης ισπανικού δικαστηρίου σχετικά με την άμεση επιστροφή μεταναστών που συλλαμβάνονται στη θάλασσα — θέση που, σύμφωνα με αναφορές, συνάδει με την επίσημη γραμμή της Μαδρίτης. Δημοσιεύματα (El País και Cadena SER) ανέφεραν ότι ισπανικές υπηρεσίες πληροφοριών κατέληξαν στο συμπέρασμα πως το Μαρόκο δεν σχεδίασε τη μαζική διάβαση, αλλά την επέτρεψε, καθώς οι συνοριακοί έλεγχοι χαλάρωσαν σταδιακά τον Ιούλιο και, κατά πληροφορίες, καταργήθηκαν πλήρως όταν πλήθη κατευθύνθηκαν προς το πέρασμα Ταραχάλ κατά την εορτή της Ημέρας του Θρόνου.
Παράλληλα, ο Ισπανός υπουργός Εσωτερικών Φερνάντο Γκράντε-Μαρλάσκα δήλωσε ότι η CNI δεν τον προειδοποίησε για επικείμενη αύξηση αφίξεων, κάτι που, σύμφωνα με την El Pais, προκάλεσε τριβές μεταξύ των υπουργείων Εσωτερικών και Άμυνας. Εκπρόσωπος του Υπουργείου Εσωτερικών υποβάθμισε τις εντάσεις, ενώ η υπουργός Άμυνας Μαργκαρίτα Ρόμπλες απέφυγε να απαντήσει εάν υπήρχαν προγενέστερες πληροφορίες, επικαλούμενη το απόρρητο του έργου της CNI και επαινώντας την «εξαιρετική» δουλειά των δυνάμεων ασφαλείας.
