Καθώς η 81η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών ολοκληρώνεται, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι περισσότερο αυτή της διαχείρισης κρίσεων παρά της επίτευξης ουσιαστικών λύσεων. Οι παγκόσμιοι ηγέτες δεν κατάφεραν να σημειώσουν σημαντική πρόοδο στα μεγάλα μέτωπα, όπως οι συγκρούσεις στο Ιράν και την Ουκρανία, ενώ οι εντάσεις μεταξύ των ισχυρών δυνάμεων παρέμειναν έντονες.
Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη βρέθηκε στο επίκεντρο πολλών συζητήσεων, επισκιάζοντας σε μεγάλο βαθμό την κλιματική αλλαγή, η οποία κυριαρχούσε στις προηγούμενες συνεδριάσεις. Οι απρόσμενες παρουσίες και απουσίες ηγετών, οι διπλωματικές αντιπαραθέσεις και η εντεινόμενη κρίση αξιοπιστίας του ΟΗΕ συνέθεσαν ένα ιδιαίτερα ταραχώδες σκηνικό.
Τα μεγάλα μέτωπα: Ιράν και Ουκρανία
Στο ζήτημα του Ιράν, οι δημόσιες τοποθετήσεις χαρακτηρίστηκαν από σκληρή ρητορική, χωρίς όμως να διαφαίνεται άμεσα κάποια συμφωνία. Οι ηγέτες του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών αντάλλαξαν αιχμηρές δηλώσεις από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης. Η αμερικανική πλευρά προειδοποίησε ότι είναι έτοιμη να «εξολοθρεύσει» το Ιράν, ενώ η Τεχεράνη κατηγόρησε την Ουάσινγκτον για «νοοτροπία εκφοβισμού».
Παρά την ένταση, ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε υπό καθεστώς ανωνυμίας στο Reuters ότι οι διπλωματικές προσπάθειες πρέπει να συνεχιστούν. Η Τεχεράνη, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, επανεξετάζει την απάντηση της Ουάσινγκτον σε προτάσεις που περιλαμβάνουν την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, τα σημάδια για μια άμεση συμφωνία παραμένουν περιορισμένα.
Στην Ουκρανία, οι συνομιλίες μεταξύ του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και του Ρώσου ομολόγου του Σεργκέι Λαβρόφ δημιούργησαν μια μικρή, αλλά εύθραυστη, προοπτική αποκλιμάκωσης. Σύμφωνα με τον Ρούμπιο, και οι δύο πλευρές εξέφρασαν ενδιαφέρον για μια περιορισμένη εκεχειρία, η οποία θα μπορούσε να αφορά στόχους που σχετίζονται με την ενέργεια και τις εξαγωγές σιτηρών.
Η Ουκρανία και οι σύμμαχοί της προσπαθούν να εξασφαλίσουν συμφωνίες για την προστασία των ενεργειακών υποδομών και της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα πριν από τον χειμώνα. Ο φόβος για νέες ρωσικές επιθέσεις σε εγκαταστάσεις ηλεκτροδότησης και θέρμανσης καθιστά το ζήτημα ιδιαίτερα επείγον.
Η τεχνητή νοημοσύνη στο επίκεντρο της 81ης Γενικής Συνέλευσης
Η τεχνητή νοημοσύνη αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα θέματα της Συνέλευσης. Σε αντίθεση με τα προηγούμενα χρόνια, όταν η κλιματική αλλαγή βρισκόταν στην κορυφή της διεθνούς ατζέντας, αυτή τη φορά οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στους κινδύνους, στις επιπτώσεις και στη ρύθμιση της τεχνολογίας.
Η αυξανόμενη ανησυχία συνδέεται και με μια σειρά σοβαρών παραβιάσεων ασφαλείας σε διεθνείς και κυβερνητικούς οργανισμούς. Οι εξελίξεις αυτές ενίσχυσαν τον προβληματισμό σχετικά με την ανεξέλεγκτη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, την προστασία των δεδομένων και τον κίνδυνο αξιοποίησης της τεχνολογίας για κυβερνοεπιθέσεις ή παραπληροφόρηση.
Σε ειδική συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας, ο ΟΗΕ κάλεσε επικεφαλής κορυφαίων τεχνολογικών εταιρειών, μεταξύ των οποίων η OpenAI και η Anthropic. Οι εκπρόσωποι του κλάδου υπογράμμισαν την ανάγκη διεθνούς συνεργασίας και ζήτησαν από τις κυβερνήσεις να διαμορφώσουν κοινούς κανόνες για την ασφαλή ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.
Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απέρριψε τους σχετικούς προβληματισμούς. Στην ομιλία του χαρακτήρισε τις προειδοποιήσεις για την τεχνητή νοημοσύνη «άρρωστη συνωμοσία» και δήλωσε ότι απορρίπτει οποιαδήποτε προσπάθεια δημιουργίας ενός παγκοσμιοποιημένου σχεδίου ελέγχου της τεχνολογίας. Η θέση αυτή ανέδειξε τις βαθιές διαφωνίες που εξακολουθούν να υπάρχουν μεταξύ των κρατών σχετικά με τα όρια της διεθνούς εποπτείας.
Οι εκπλήξεις και οι ηχηρές απουσίες
Μία από τις μεγαλύτερες εκπλήξεις της Συνέλευσης ήταν η παρουσία της προσωρινής προέδρου της Βενεζουέλας, Ντέλσι Ροντρίγκες. Η συμμετοχή της είχε ιδιαίτερη συμβολική σημασία, καθώς συναντήθηκε για πρώτη φορά αυτοπροσώπως με τον Ντόναλντ Τραμπ μετά την ανάληψη της εξουσίας, έπειτα από τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις.
Η αντιπροσωπεία της Βενεζουέλας επικεντρώθηκε στην αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους της χώρας, ύψους δισεκατομμυρίων δολαρίων. Παράλληλα, πραγματοποίησε επαφές με Αμερικανούς αξιωματούχους, πιστωτές και επιχειρήσεις. Ο Τραμπ χαρακτήρισε την πετρελαϊκή συμφωνία που υπέγραψαν πρόσφατα οι ΗΠΑ με τη Βενεζουέλα «ίσως τη μεγαλύτερη συμφωνία που έχει γίνει ποτέ».
Αντίθετα, αισθητή ήταν η απουσία του αρχηγού του σουδανικού στρατού, Αμπντέλ Φατάχ αλ-Μπουρχάν, καθώς οι ΗΠΑ αρνήθηκαν να του χορηγήσουν βίζα. Η απόφαση θεωρείται ότι συνδέεται με πρόταση κατάπαυσης του πυρός που υποστηρίχθηκε από την Ουάσινγκτον και απορρίφθηκε από το Χαρτούμ. Η εξέλιξη αυτή ενδέχεται να επιδεινώσει τις σχέσεις των ΗΠΑ με τον σουδανικό στρατό, σε μια κρίσιμη περίοδο για τον εμφύλιο πόλεμο που συγκλονίζει τη χώρα.
Ο Παλαιστίνιος πρόεδρος Μαχμούντ Αμπάς απουσίασε επίσης από τη Συνέλευση και απευθύνθηκε στους συνέδρους μέσω βίντεο. Στην παρέμβασή του καταδίκασε τους περιορισμούς των ΗΠΑ στην πρόσβαση της παλαιστινιακής αποστολής στον ΟΗΕ.
Ένας ΟΗΕ αντιμέτωπος με βαθιά κρίση
Η Γενική Συνέλευση ανέδειξε για ακόμη μία φορά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει ο ίδιος ο ΟΗΕ. Ο οργανισμός βρίσκεται αντιμέτωπος με περιορισμένους προϋπολογισμούς, μειωμένη επιρροή και αυξανόμενες γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.
Ο αναλυτής του International Crisis Group, Ρίτσαρντ Γκόουαν, εκτίμησε ότι τα Ηνωμένα Έθνη μπορεί να μην βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση, αλλά παραμένουν παγιδευμένα σε μια παρατεταμένη κρίση. Η αμερικανική χρηματοδότηση έχει μειωθεί, ενώ η κυβέρνηση Τραμπ έχει αποσύρει την αμερικανική παρουσία από δεκάδες οργανισμούς του ΟΗΕ και έχει χαρακτηρίσει το 193μελές σώμα υπερβολικά διογκωμένο και «παγκοσμιοποιητικό».
Το βασικό συμπέρασμα από την 81η Γενική Συνέλευση είναι ότι ο ΟΗΕ εξακολουθεί να αποτελεί απαραίτητο χώρο διαλόγου, χωρίς όμως να διαθέτει την απαιτούμενη πολιτική ισχύ για να επιβάλει λύσεις. Οι συγκρούσεις παραμένουν άλυτες, η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί νέες προκλήσεις και οι μεγάλες δυνάμεις δυσκολεύονται να συνεργαστούν. Έτσι, η Συνέλευση ολοκληρώνεται περισσότερο ως καθρέφτης της διεθνούς αστάθειας παρά ως σημείο καμπής για την αντιμετώπισή της.
