Η ενεργειακή αγορά διεθνώς εισέρχεται σε έναν νέο, σύνθετο κύκλο πιέσεων. Η αστάθεια στη Μέση Ανατολή περιορίζει τα περιθώρια ασφάλειας στην αγορά ορυκτών καυσίμων, ενώ την ίδια στιγμή η άνοδος του πληθωρισμού και των επιτοκίων δυσκολεύει τη χρηματοδότηση των καθαρών τεχνολογιών. Τα ανεβασμένα επιτόκια επηρεάζουν πλέον άμεσα τις επενδύσεις σε αιολικά, φωτοβολταϊκά και συστήματα αποθήκευσης, παρότι οι συγκεκριμένες τεχνολογίες θεωρούνται βασικό εργαλείο για τη μείωση της εξάρτησης από το ακριβό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.
Η συγκυρία γίνεται ακόμη πιο απαιτητική, καθώς πολλές χώρες αντιμετωπίζουν υψηλό δημόσιο χρέος και περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια. Σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος χρήματος αυξάνεται, οι επενδύσεις στην ενέργεια καλούνται να υλοποιηθούν με ακριβότερο δανεισμό, μεγαλύτερη αβεβαιότητα και αυξημένες απαιτήσεις από τις τράπεζες.
Τα ανεβασμένα επιτόκια αυξάνουν το κόστος των έργων ΑΠΕ
Σε αντίθεση με αρκετούς άλλους οικονομικούς κλάδους, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας απαιτούν υψηλή αρχική επένδυση. Η κατασκευή ενός φωτοβολταϊκού ή αιολικού πάρκου, όπως και η εγκατάσταση μπαταριών, προϋποθέτει σημαντικά κεφάλαια πριν το έργο αρχίσει να παράγει έσοδα. Για τον λόγο αυτό, μεγάλο μέρος των επενδύσεων στηρίζεται σε τραπεζικό δανεισμό.
Η άνοδος των επιτοκίων αυξάνει άμεσα το κόστος εξυπηρέτησης των δανείων και επιβαρύνει τα οικονομικά μοντέλα των έργων. Σύμφωνα με το ίδρυμα Heinrich Böll, μια θεωρητική αύξηση κατά 4% στο επιτόκιο μπορεί να αυξήσει κατά 33% το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε έργα φωτοβολταϊκών με μπαταρίες. Στα αιολικά πάρκα, η αντίστοιχη αύξηση υπολογίζεται στο 24%.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στα νέα έργα. Όταν το κόστος χρηματοδότησης ανεβαίνει, οι επενδυτές μπορεί να αναγκαστούν να αναθεωρήσουν τον σχεδιασμό τους, να μειώσουν το μέγεθος των εγκαταστάσεων ή να μεταθέσουν την έναρξη κατασκευής. Σε ορισμένες περιπτώσεις, έργα που θεωρούνταν βιώσιμα με χαμηλότερα επιτόκια μπορεί να μην πληρούν πλέον τα απαιτούμενα κριτήρια απόδοσης.
Όπως επισημαίνει το ίδρυμα, το ακριβό χρήμα καθιστά δυσκολότερη την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας και ενδέχεται να επιβραδύνει επενδύσεις που θα μπορούσαν να θωρακίσουν την Ευρώπη απέναντι σε νέες κρίσεις ορυκτών καυσίμων.
Νέα αβεβαιότητα από τις αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών
Οι αρχικές εκτιμήσεις για την πορεία των επιτοκίων έχουν ήδη ανατραπεί. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, στις αρχές του έτους επικρατούσε η προσδοκία ότι η Federal Reserve θα προχωρούσε σε δύο ή τρεις μειώσεις του βασικού επιτοκίου. Ωστόσο, οι επίμονες πληθωριστικές πιέσεις και η ανησυχία για τη διάρκεια της οικονομικής αβεβαιότητας ενίσχυσαν τα σενάρια για νέα αύξηση ή για διατήρηση των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Αντίστοιχα, στην Ευρώπη η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε το βασικό της επιτόκιο κατά 0,25%, επιβαρύνοντας περαιτέρω το κόστος χρηματοδότησης για επιχειρήσεις και επενδυτές. Παράλληλα, η απόδοση του δεκαετούς αμερικανικού ομολόγου έφτασε περίπου στο 5%, επίπεδο που επηρεάζει συνολικά τις διεθνείς αγορές και αυξάνει το κόστος άντλησης κεφαλαίων.
Μια πρόταση που έχει συζητηθεί στην Ευρώπη είναι η εφαρμογή διαφορετικού επιτοκίου από την ΕΚΤ: χαμηλότερου για τις πράσινες επενδύσεις και υψηλότερου ή κανονικού για τις υπόλοιπες. Μέχρι στιγμής, όμως, η ιδέα δεν έχει συγκεντρώσει την απαιτούμενη υποστήριξη. Η απουσία ενός τέτοιου μηχανισμού σημαίνει ότι οι επενδύσεις σε ΑΠΕ αντιμετωπίζουν τις ίδιες χρηματοδοτικές συνθήκες με δραστηριότητες που δεν συμβάλλουν στον ίδιο βαθμό στην ενεργειακή μετάβαση.
Πιο έντονη η πίεση στους φωτοβολταϊκούς παραγωγούς στην Ελλάδα
Η Ελλάδα επηρεάζεται άμεσα από τις εξελίξεις, καθώς αποτελεί σημαντικό επενδυτικό προορισμό για την πράσινη ενέργεια χάρη στο υψηλό ηλιακό και αιολικό δυναμικό της. Σύμφωνα με τραπεζικές πηγές, οι μεγαλύτερες πιέσεις αναμένεται να εμφανιστούν στα έργα που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, ιδιαίτερα στα φωτοβολταϊκά πάρκα.
Πολλοί μικρομεσαίοι παραγωγοί αντιμετωπίζουν ήδη δυσκολίες στην αποπληρωμή των δανείων τους. Οι περικοπές παραγωγής, οι περιορισμοί στο δίκτυο και οι ώρες κατά τις οποίες καταγράφονται αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μειώνουν τα έσοδα των σταθμών. Όταν η παραγωγή περιορίζεται ή η τιμή της ενέργειας υποχωρεί σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα, τα διαθέσιμα έσοδα δεν επαρκούν πάντα για την κάλυψη των λειτουργικών δαπανών και των δόσεων.
Η κατάσταση επιδεινώνεται από το γεγονός ότι σημαντικό μέρος των δανείων των παραγωγών έχει συναφθεί με κυμαινόμενα επιτόκια. Έτσι, κάθε αύξηση του βασικού επιτοκίου μεταφέρεται σταδιακά στη μηνιαία δόση και μειώνει την καθαρή απόδοση της επένδυσης. Για έναν μικρό παραγωγό, η εξέλιξη αυτή μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα ρευστότητας, ιδίως όταν συνδυάζεται με μειωμένη παραγωγή ή καθυστερήσεις στις πληρωμές.
Οι τράπεζες επισημαίνουν ότι η εικόνα στην Ευρώπη παραμένει καλύτερη σε σχέση με άλλες περιοχές του κόσμου και ότι μέχρι στιγμής το πρόβλημα δεν έχει λάβει συστημικές διαστάσεις στην ελληνική αγορά. Ωστόσο, τα ανεβασμένα επιτόκια αποτελούν έναν δυνητικό κίνδυνο που οι επενδυτές θα πρέπει να αξιολογήσουν με ιδιαίτερη προσοχή.
Επιπτώσεις και στις νέες επενδύσεις
Οι νέες επενδύσεις ΑΠΕ στην Ελλάδα φαίνεται να επηρεάζονται αρχικά λιγότερο σε σχέση με τα υφιστάμενα έργα. Οι εταιρείες μπορούν, σε ορισμένες περιπτώσεις, να καθυστερήσουν την έναρξη κατασκευής μέχρι να βελτιωθούν οι χρηματοδοτικές συνθήκες. Παράλληλα, αρκετά έργα έχουν ήδη ολοκληρώσει την αδειοδοτική διαδικασία και έχουν εξασφαλίσει χρηματοδότηση, γεγονός που περιορίζει προσωρινά τον αντίκτυπο.
Σε βάθος χρόνου, όμως, η παρατεταμένη διατήρηση των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα θα μπορούσε να οδηγήσει σε επιβράδυνση των νέων εγκαταστάσεων. Η καθυστέρηση επενδύσεων ενδέχεται να επηρεάσει την επίτευξη των εθνικών και ευρωπαϊκών στόχων για την καθαρή ενέργεια, ενώ παράλληλα θα μπορούσε να διατηρήσει υψηλότερη την εξάρτηση από το φυσικό αέριο και άλλα ορυκτά καύσιμα.
Τα ανεβασμένα επιτόκια δεν ακυρώνουν τη σημασία των φωτοβολταϊκών και των υπόλοιπων ΑΠΕ, αυξάνουν όμως σημαντικά το κόστος και το ρίσκο υλοποίησης. Για τους ελληνικούς φωτοβολταϊκούς σταθμούς, ιδιαίτερα εκείνους που χρηματοδοτήθηκαν με κυμαινόμενα δάνεια, η εξέλιξη αυτή αποτελεί νέα δοκιμασία. Η πορεία των επιτοκίων, οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας και οι περικοπές παραγωγής θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό αν η αγορά θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με τον ίδιο ρυθμό ή θα εισέλθει σε περίοδο επιβράδυνσης.
