Σημαντικές ανισορροπίες στον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες εργαζόμενοι χρηματοδοτούν τη μελλοντική τους σύνταξη αναδεικνύει η νέα έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), με τίτλο «OECD Pensions Outlook 2026 – Are We Saving Enough for Retirement?».
Η έκθεση καταγράφει μια διττή εικόνα για τις συντάξεις στην Ελλάδα. Από τη μία πλευρά, οι μισθωτοί επιβαρύνονται με ιδιαίτερα υψηλές υποχρεωτικές ασφαλιστικές εισφορές σε σύγκριση με άλλες ανεπτυγμένες οικονομίες. Από την άλλη, η συμμετοχή των εργαζομένων σε πρόσθετα συνταξιοδοτικά προγράμματα παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η πρόκληση για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Η επιλογή χαμηλών ασφαλιστικών εισφορών κατά τη διάρκεια του εργασιακού τους βίου μπορεί να περιορίσει σημαντικά το ύψος της μελλοντικής σύνταξης, ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν παράλληλες αποταμιεύσεις ή άλλες πηγές εισοδήματος.
Συντάξεις και υψηλές ασφαλιστικές εισφορές στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έκθεσης, το 2024 η μέση αποτελεσματική εισφορά στα υποχρεωτικά ή σχεδόν υποχρεωτικά συνταξιοδοτικά συστήματα των χωρών του ΟΟΣΑ ανερχόταν στο 18,8% για μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα με μέσες αποδοχές.
Στην Ελλάδα, το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνούσε το 25%, κατατάσσοντας τη χώρα μεταξύ εκείνων με τις μεγαλύτερες ασφαλιστικές επιβαρύνσεις. Η διαφορά αυτή σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος του κόστους εργασίας κατευθύνεται στη χρηματοδότηση της υποχρεωτικής κοινωνικής ασφάλισης.
Ωστόσο, η υψηλή υποχρεωτική εισφορά δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη ανάπτυξη της προαιρετικής συνταξιοδοτικής αποταμίευσης. Ένα ισχυρότερο δεύτερο επίπεδο ασφάλισης θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετο εισόδημα μετά την αποχώρηση από την εργασία και να μειώσει την εξάρτηση των πολιτών από την κύρια σύνταξη.
Περιορισμένη συμμετοχή σε πρόσθετα συνταξιοδοτικά προγράμματα
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της έκθεσης είναι ότι στην Ελλάδα η συμμετοχή του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα παραμένει κάτω από το 10%.
Στα προγράμματα αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), μέσω των οποίων οι ασφαλισμένοι μπορούν να δημιουργούν πρόσθετα συνταξιοδοτικά κεφάλαια. Η συμμετοχή σε τέτοιους θεσμούς παραμένει, ωστόσο, περιορισμένη, με αποτέλεσμα πολλοί εργαζόμενοι να μην αποκτούν ένα δεύτερο οικονομικό αποθεματικό για τα χρόνια μετά τη συνταξιοδότηση.
Η εικόνα είναι διαφορετική σε αρκετές άλλες χώρες. Στο Βέλγιο, στη Γερμανία, στην Ιρλανδία και στην Ιαπωνία, τα ποσοστά συμμετοχής σε προαιρετικά συνταξιοδοτικά προγράμματα προσεγγίζουν το 50%-60%.
Η χαμηλή συμμετοχή στην Ελλάδα σημαίνει ότι το εισόδημα των μελλοντικών συνταξιούχων θα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την υποχρεωτική ασφάλιση. Αυτό αυξάνει την ευαισθησία τους σε αλλαγές του ασφαλιστικού συστήματος, στις δημοσιονομικές πιέσεις και στις διακυμάνσεις της οικονομίας.
Μεγαλύτερος ο κίνδυνος χαμηλής σύνταξης για τους ελεύθερους επαγγελματίες
Η έκθεση του ΟΟΣΑ εστιάζει ιδιαίτερα στους αυτοαπασχολουμένους, οι οποίοι στην Ελλάδα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν ασφαλιστική κατηγορία. Η επιλογή χαμηλότερης κατηγορίας μειώνει τις τρέχουσες ασφαλιστικές υποχρεώσεις και αφήνει μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα στον επαγγελματία.
Η επιλογή αυτή, όμως, έχει μακροπρόθεσμες συνέπειες. Όσο χαμηλότερες είναι οι εισφορές που καταβάλλονται, τόσο μικρότερη είναι, κατά κανόνα, η ασφαλιστική βάση πάνω στην οποία υπολογίζεται το ανταποδοτικό μέρος της σύνταξης.
Ένας επαγγελματίας που παραμένει επί πολλά χρόνια στις χαμηλότερες ασφαλιστικές κατηγορίες μπορεί, κατά τη συνταξιοδότησή του, να διαπιστώσει ότι το ποσό που δικαιούται απέχει σημαντικά από τις πραγματικές ανάγκες διαβίωσής του. Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο όταν δεν υπάρχουν προσωπικές αποταμιεύσεις, επαγγελματική ασφάλιση, ακίνητη περιουσία ή άλλες πηγές εισοδήματος.
Ο ΟΟΣΑ διαπιστώνει γενικότερα ότι οι αυτοαπασχολούμενοι χρειάζονται μεγαλύτερη πρόσθετη συνταξιοδοτική αποταμίευση. Στις χώρες όπου καταγράφεται συνταξιοδοτικό κενό, η πρόσθετη εισφορά που θα χρειαζόταν ένας άνδρας αυτοαπασχολούμενος με μέσες αποδοχές για να επιτύχει τον επιδιωκόμενο στόχο αναπλήρωσης εισοδήματος υπολογίζεται κατά μέσο όρο στο 13,1%. Για έναν αντίστοιχο μισθωτό, το ποσοστό περιορίζεται στο 9,7%.
Τα συγκεκριμένα ποσοστά αφορούν τον μέσο όρο των χωρών με συνταξιοδοτικό κενό και όχι αποκλειστικά την Ελλάδα. Αναδεικνύουν, ωστόσο, τη μεγαλύτερη έκθεση των αυτοαπασχολουμένων στον κίνδυνο ανεπαρκούς εισοδήματος μετά την αποχώρηση από την εργασία.
Τι δείχνει η έκθεση για τις μελλοντικές συντάξεις των μισθωτών
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η εκτίμηση του ΟΟΣΑ για το ύψος των συντάξεων που μπορούν να εξασφαλίσουν οι μισθωτοί. Σύμφωνα με τη θεωρητική προσομοίωση της έκθεσης, ένας άνδρας μισθωτός στην Ελλάδα, με μέσες αποδοχές και πλήρη ασφαλιστικό βίο, δεν εμφανίζει συνταξιοδοτικό κενό σε σχέση με στόχο αναπλήρωσης του 70% του εισοδήματός του.
Η διαπίστωση αυτή αφορά ένα συγκεκριμένο υποθετικό ασφαλιστικό προφίλ. Δεν σημαίνει ότι όλοι οι εργαζόμενοι θα λάβουν σύνταξη ίση με το 70% των τελευταίων αποδοχών τους ούτε ότι οι σημερινές συντάξεις επαρκούν για την κάλυψη όλων των αναγκών διαβίωσης.
Το τελικό ποσό επηρεάζεται από τα χρόνια ασφάλισης, το ύψος των αποδοχών, τις διακοπές στην επαγγελματική δραστηριότητα, την ανεργία, τη μερική απασχόληση και το συνολικό ασφαλιστικό ιστορικό κάθε δικαιούχου. Παράλληλα, διαφορετική εικόνα μπορεί να προκύψει για εργαζομένους με χαμηλότερες αποδοχές, ακανόνιστη απασχόληση ή λιγότερα έτη ασφάλισης.
Αυξάνονται τα συνταξιοδοτικά αποθεματικά, αλλά η Ελλάδα παραμένει πίσω
Παρά τη χαμηλή συμμετοχή στη συμπληρωματική ασφάλιση, τα κεφάλαια των ελληνικών κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών σχημάτων παρουσιάζουν σημαντική αύξηση.
Το 2025, το ενεργητικό τους ενισχύθηκε κατά 20% και έφτασε τα 3,2 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ. Η εξέλιξη συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τη λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), το οποίο ξεκίνησε το 2022, καθώς και με την ανάπτυξη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης.
Παρά την αύξηση, η απόσταση από τα διεθνή δεδομένα παραμένει μεγάλη. Στο τέλος του 2025, τα συνολικά συνταξιοδοτικά περιουσιακά στοιχεία στις χώρες του ΟΟΣΑ αντιστοιχούσαν κατά μέσο όρο στο 105,6% του ΑΕΠ, έναντι μόλις 1,3% στην Ελλάδα.
Όσον αφορά την κατανομή των ελληνικών συνταξιοδοτικών κεφαλαίων, το 36,2% ήταν επενδεδυμένο σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια, το 17,4% σε καταθέσεις και ρευστά διαθέσιμα και το 15,3% σε μετοχές.
Η έκθεση του ΟΟΣΑ λειτουργεί ως προειδοποίηση για τις μελλοντικές συντάξεις στην Ελλάδα. Οι μισθωτοί καταβάλλουν υψηλές υποχρεωτικές εισφορές, αλλά λίγοι δημιουργούν πρόσθετη συνταξιοδοτική αποταμίευση. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες, από την άλλη, αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο χαμηλών αποδοχών όταν επιλέγουν διαχρονικά χαμηλές ασφαλιστικές κατηγορίες. Η ενίσχυση της συμπληρωματικής ασφάλισης και η έγκαιρη συνταξιοδοτική προετοιμασία αποτελούν, επομένως, κρίσιμες προϋποθέσεις για μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια μετά το τέλος του εργασιακού βίου.
