Ο Κυριάκος Μητσοτάκης εκκινεί τη διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος με διάγγελμά του, αναφέροντας προτεραιότητες για σύγχρονη διακυβέρνηση.
Ο πρωθυπουργός ζητά προτάσεις από την Κοινοβουλευτική Ομάδα της Νέας Δημοκρατίας εντός του Φεβρουαρίου για την τελική εισήγηση τον Μάρτιο.
Προτείνονται αλλαγές στο άρθρο 86 για την ποινική ευθύνη Υπουργών, η αξιολόγηση στη δημόσια διοίκηση και η ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων.
Επίσης, προτείνεται η καθιέρωση μίας εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και η συμμετοχή δικαστών στην επιλογή ηγεσίας ανώτατων δικαστηρίων.
Στόχος είναι η σύσταση κοινοβουλευτικής προαναθεωρητικής επιτροπής τον Απρίλιο, με απαιτούμενη πλειοψηφία 180 βουλευτών για αλλαγή άρθρου.
Τις διαδικασίες αναθεώρησης του Συντάγματος δηλώνοντας την πρόθέσή του για τολμηρές αλλαγές εκκίνησε ο Κυριάκος Μητσοτάκης με διάγγελμά του το πρωί της Δευτέρας στο οποίο αναφέρθηκε:
– στην αναθεώρηση του άρθρου 86 για την άρση ασυλίας υπουργών
– στην άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με την ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων (άρθρο 16)
– στην καθιέρωση μιας και μόνο εξαετούς θητείας για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας
– στη συμμετοχή των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων
Ο πρωθυπουργός καλεί, επίσης, «κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό» τονίζοντας ότι «το ίδιο το Σύνταγμα μας επιβάλλει να αναζητήσουμε συναινέσεις»
Μαζί με το διάγγελμα, δε, ο πρωθυπουργός έστειλε επιστολή στους βουλευτές της ΝΔ προκειμένου αυτοί να στείλουν προτάσεις και παρατηρήσει για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Στην επιστολή αυτή, μάλιστα, ο πρωθυπουργός αναφέρεται και «στην καθολική καθιέρωση της αξιολόγησης στο δημόσιο και τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων
Όλο το διάγγελμα του Κυριάκου Μητσοτάκη
Σήμερα ανοίγουμε τον διάλογο για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, κάνοντας πράξη μία ακόμη θεσμική μας δέσμευση. Ως Πρόεδρος της Νέας Δημοκρατίας, θέλησα να έχω πρώτα τις απόψεις της Κοινοβουλευτικής μας Ομάδας. Έτσι, απευθύνομαι με επιστολή μου στα μέλη της, ώστε οι θέσεις τους να ενσωματωθούν στην τελική μας εισήγηση μέσα στον Μάρτιο. Πρόκειται, άλλωστε, για ένα ζήτημα το οποίο αφορά συνολικά τη δημόσια ζωή, αλλά, τελικά, και τον κάθε πολίτη ξεχωριστά.
Είναι αλήθεια ότι επί 50 χρόνια το Σύνταγμα του 1975 εξασφάλισε ομαλότητα και πολιτική σταθερότητα. Είναι ένα κείμενο «ζωντανό». Δεν παύει, ωστόσο, να ανήκει στον 20ό αιώνα. Συνεπώς, είναι καιρός να τολμήσουμε μεγάλες τομές, που θα ενισχύουν το κύρος των θεσμών και την εμπιστοσύνη των πολιτών, εισάγοντας ρυθμίσεις για την καλύτερη λειτουργία του πολιτεύματος απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής και συμβαδίζοντας με νέα δεδομένα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση.
Είναι γνωστό ότι πιστεύω βαθιά στην αποφασιστικότερη συμμετοχή τακτικών δικαστών σε υποθέσεις τυχόν ποινικής ευθύνης Υπουργών ενώ αυτοί ασκούν τα καθήκοντά τους. Την αλλαγή του άρθρου 86, άλλωστε, την υπερασπίζομαι εδώ και 20 χρόνια. Το ίδιο σαφής είναι και η προσήλωσή μου στη μάχη με το «βαθύ κράτος». Γιατί μία δημόσια διοίκηση φιλική και αποτελεσματική πρέπει, πλέον, να έχει ως κινητήρια δύναμη τη διαρκή αξιολόγηση και να θέσει την έννοια της μονιμότητας σε μία εντελώς νέα βάση.
Έχω στηρίξει, επίσης, την άρση του αναχρονιστικού μονοπωλίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, με την ίδρυση και μη κρατικών πανεπιστημίων. Όπως και την προστασία του θεσμού του Προέδρου της Δημοκρατίας, με την καθιέρωση μίας και μόνο εξαετούς θητείας. Ενώ έχω εισηγηθεί και τη μεγαλύτερη, πιο ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των δικαστών στην επιλογή της ηγεσίας των ανώτατων δικαστηρίων, μία πρόσθετη θωράκιση της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης.
Επαναλαμβάνω ότι πρόθεσή μας είναι μία γενναία, μία τολμηρή Συνταγματική Αναθεώρηση, που θα απαντά στις ανάγκες των εξελίξεων. Γι’ αυτό θα πρέπει, οπωσδήποτε, να προβλέπει και δικλίδες οι οποίες θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία, τη συνεπή κυβερνητική δράση αλλά και την ορθότητα των κομματικών υποσχέσεων, ώστε η χώρα να μην διολισθήσει ποτέ ξανά στα επικίνδυνα μονοπάτια του λαϊκισμού. Αυτά που κρύβουν τις ολέθριες συνέπειες που προκαλούν. Κάτι που, δυστυχώς, έχουμε πληρώσει ακριβά.
Μοιράζομαι λοιπόν μαζί σας αυτές τις πρώτες σκέψεις, καλώντας κόμματα και πολίτες σε έναν εποικοδομητικό προβληματισμό. Με θετικές προτάσεις και αίσθηση της κοινής ευθύνης απέναντι στην πατρίδα και στο μέλλον. Ένα αίτημα της ίδιας της κοινωνίας, που αναζητά ευρύτερες συναινέσεις. Με επιχειρήματα ουσίας πέρα από κομματικές σκοπιμότητες και στόχο μία σύγχρονη ευρωπαϊκή δημοκρατία. Ένα δυναμικό βήμα προόδου που πρέπει αλλά και μπορούμε να κάνουμε όλοι μαζί.
Εξάλλου, το ίδιο το Σύνταγμα μας επιβάλλει να αναζητήσουμε συναινέσεις αν θέλουμε πραγματικά να πετύχουμε τις μεγάλες αλλαγές που χρειάζεται ο καταστατικός μας χάρτης.
Εύχομαι η διαδικασία της Συνταγματικής Αναθεώρησης να αποτελέσει μια απάντηση στην τοξικότητα και τη στείρα κομματική περιχαράκωση που διακρίνει το πολιτικό μας σύστημα.
Η επιστολή Μητσοτάκη στους βουλευτές της ΝΔ
Αξιότιμες και αξιότιμοι συνάδελφοι,
Πενήντα και πλέον χρόνια από το Σύνταγμα του 1975, μια σειρά από θεμελιώδεις διεκδικήσεις της ελληνικής συνταγματικής ιστορίας – από τις ελεύθερες εκλογές και την εμπέδωση της λαϊκής κυριαρχίας ως την προστασία των ατομικών δικαιωμάτων και την αναθεώρηση του Συντάγματος σύμφωνα με την προβλεπόμενη διαδικασία – έχουν διαμορφώσει πλέον ένα συνταγματικό κεκτημένο.
Ταυτόχρονα, το Σύνταγμα του 1975 αποδείχθηκε αξιοσημείωτα διορατικό, ενσωματώνοντας στο κείμενό του, προτάγματα του σύγχρονου ευρωπαϊκού συνταγματισμού – από την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος ως την προοπτική της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Στις δεκαετίες που πέρασαν, το Σύνταγμα του 1975 αποδείχθηκε ένα εξαιρετικά ανθεκτικό κείμενο τόσο μέσα από τις τέσσερις αναθεωρήσεις όσο όμως και μέσα από την ερμηνεία και την εφαρμογή του από τα κρατικά όργανα που επέτρεψε σε αξιοσημείωτο βαθμό την προσαρμογή του στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Το Σύνταγμα του 1975 δεν παύει όμως να προέρχεται από τον εικοστό αιώνα. Ο κόσμος του 2026 είναι διαφορετικός και θέτει νέες προκλήσεις. Προς αυτή την κατεύθυνση, ήδη το 2018, η Νέα Δημοκρατία είχε παρουσιάσει ένα ολοκληρωμένο σχέδιο αναθεώρησης ενώ η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει αναδείξει μια σειρά από ζητήματα ως προς τα οποία η αναθεώρηση του Συντάγματος είναι αναγκαία.
Σε ορισμένα από αυτά τα ζητήματα έχω ήδη αναφερθεί:
– Η περιορισμένη συμμετοχή της δικαστικής λειτουργίας στη διαδικασία διερεύνησης της ποινικής ευθύνης των μελών της Κυβέρνησης και των Υφυπουργών επιβάλλει την αναθεώρηση, ώστε να ενισχυθούν τα εχέγγυα αμερόληπτης κρίσης·
– Οι μεγάλες αδράνειες στη λειτουργία του κράτους καθιστούν αναγκαία, μεταξύ άλλων, την καθολική καθιέρωση της αξιολόγησης στο δημόσιο και τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων·
– Η δυνατότητα δεύτερης θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας θέτει ενίοτε τον αρχηγό του κράτους στο επίκεντρο μικροκομματικών σκοπιμοτήτων που δύνανται να αλλοιώσουν τον οφειλόμενο υπερκομματικό χαρακτήρα του.
Ακόμη και εκεί όπου ο κοινός νομοθέτης μπόρεσε τα τελευταία χρόνια να κάνει ουσιώδη βήματα προσαρμογής στις σύγχρονες ανάγκες, το Σύνταγμα θέτει όρια:
– Ναι μεν, για πρώτη φορά, οι Ολομέλειες των Ανωτάτων Δικαστηρίων διατυπώνουν γνώμη για την επιλογή της ηγεσίας τους, αλλά η κρίσιμη αρμοδιότητα καταλείπεται κατά το Σύνταγμα στην Κυβέρνηση·
– ναι μεν κατέστη δυνατή, υπό το φως του ενωσιακού δικαίου, η σύσταση παραρτημάτων μη κρατικών πανεπιστημίων, αλλά η συνολική δυνατότητα ίδρυσής τους προϋποθέτει την αναθεώρηση του Συντάγματος.
Πέρα από τα επιμέρους ζητήματα, το Σύνταγμά μας, σήμερα, ασχολείται επισταμένα με προβλήματα του παρελθόντος, παραμένοντας όμως σιωπηλό ή φειδωλό για τις προκλήσεις του σήμερα και του αύριο:
– Αγνοεί την τεχνητή νοημοσύνη ενώ υποεκτιμά επιτακτικές προκλήσεις όπως η αναζήτηση προσιτής στέγης ή η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης·
– αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα τη νεότερη γενιά ενώ δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις επόμενες γενεές·
– δεν δίνει τη δυνατότητα έγκαιρης δικαστικής κρίσης, που σε πολλές περιπτώσεις, καταλήγει να διατυπώνεται μετά από πολλά έτη, ανατρέποντας εύλογες προσδοκίες των πολιτών·
– δεν παρέχει επαρκή εχέγγυα για τη δημοσιονομική ισορροπία και βιωσιμότητα·
– δεν κατοχυρώνει, τέλος, μια σειρά από απαραίτητους κανόνες κυβερνητικής λειτουργίας που έχουν εμπεδωθεί στη νομοθεσία και την πρακτική των τελευταίων ετών.
Έχει έλθει συνεπώς η ώρα για μια γενναία συνταγματική αναθεώρηση προς μια λειτουργική δημοκρατία του σήμερα και του αύριο.
Μια αναθεώρηση που θα αποκαθάρει το Σύνταγμα από διατάξεις που δεν είναι σήμερα αναγκαίες· θα το εκσυγχρονίσει ως τον θεμελιώδη νόμο του αύριο· θα το αποκαταστήσει εν τέλει ως το θεμέλιο της εμπιστοσύνης των πολιτών απέναντι στο κράτος, τους θεσμούς, το πολιτικό σύστημα, τη διοίκηση και τη δικαιοσύνη.
Η επικείμενη αναθεώρηση αποτελεί μια μεγάλη ευκαιρία για ένα νέο, σύγχρονο και άρτιο υπόδειγμα διακυβέρνησης. Είναι υποχρέωση όλων των μελών της εθνικής αντιπροσωπείας να συμβάλλουμε ουσιαστικά σε αυτήν τη μείζονα πρόκληση.
Αυτές είναι ορισμένες μόνο βασικές σκέψεις για τις κατευθύνσεις της πρότασης της Νέας Δημοκρατίας για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Ο στόχος μας είναι να παρουσιάσουμε την ολοκληρωμένη πρότασή μας μέσα στον Μάρτιο, έτσι ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσει η κο
ινοβουλευτική διαδικασία. Προς τον σκοπό αυτό, παρακαλώ για την αποστολή των σκέψεων και των παρατηρήσεών σας μέχρι το τέλος του μήνα.
Κυριάκος Μητσοτάκης
