Απέτυχε η φιλόδοξη αποστολή διάσωσης του διαστημικού παρατηρητηρίου Neil Gehrels Swift της NASA, ενός από τα πιο πολύτιμα «εργαλεία» παρατήρησης εκρήξεων και παροδικών κοσμικών φαινομένων των τελευταίων δύο δεκαετιών. Το Swift χάνει σταδιακά ύψος σε χαμηλή γήινη τροχιά και, αν δεν αλλάξει κάτι δραστικά, αναμένεται να εισέλθει στην ατμόσφαιρα της Γης και να καταστραφεί αργότερα μέσα στη χρονιά.
Η επιχείρηση που είχε σχεδιαστεί για να του δώσει «παράταση ζωής» μέσω ενός μικρού δορυφόρου-ρυμουλκού, του LINK, δεν θα ολοκληρωθεί τελικά, καθώς τα προβλήματα ελέγχου προσανατολισμού του LINK δεν επιτρέπουν την ασφαλή και αξιόπιστη εκτέλεση των κρίσιμων ελιγμών.
Το σχέδιο ήταν σαφές και, στα χαρτιά, εξαιρετικά ελκυστικό: ο LINK, που εκτοξεύτηκε στις 3 Ιουλίου, θα προσέγγιζε το Swift, θα πραγματοποιούσε επιθεώρηση και στη συνέχεια θα το μετέφερε σε υψηλότερη τροχιά, μειώνοντας την επίδραση της ατμοσφαιρικής αντίστασης.
Όμως, η NASA και η Katalyst Space Technologies ανακοίνωσαν ότι οι δυσκολίες στη σταθεροποίηση και τον έλεγχο του προσανατολισμού του δορυφόρου ακυρώνουν στην πράξη τη δυνατότητα να γίνει μια τόσο απαιτητική «συνάντηση» στο διάστημα με τα περιθώρια ασφάλειας που απαιτούνται.
Swift: Τι συνέβη με την αποστολή διάσωσης
Το Swift βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Γη εδώ και σχεδόν 22 χρόνια, ξεπερνώντας κατά πολύ τις αρχικές προσδοκίες για τη διάρκεια της επιχειρησιακής του ζωής. Στο διάστημα αυτό, συνέβαλε καθοριστικά στην παρατήρηση και την ταχεία καταγραφή κοσμικών εκρήξεων, όπως οι εκρήξεις ακτίνων γάμμα (gamma-ray bursts), αλλά και πλήθους άλλων παροδικών φαινομένων που απαιτούν άμεση απόκριση.
Το πρόβλημα, ωστόσο, είναι αδυσώπητο και… γήινο: η ατμοσφαιρική αντίσταση. Ακόμη και σε ύψη εκατοντάδων χιλιομέτρων, τα «αραιά» ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας ασκούν τριβή σε έναν δορυφόρο. Αυτή η τριβή αφαιρεί σταδιακά ενέργεια, με αποτέλεσμα η τροχιά να «χαμηλώνει». Η κατάσταση επιδεινώθηκε από την αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα, η οποία «φουσκώνει» την ανώτερη ατμόσφαιρα και αυξάνει την αντίσταση που δέχονται τα αντικείμενα σε χαμηλή τροχιά.
Η NASA εκτιμά ότι όταν το Swift κατέβει κάτω από περίπου 300 χιλιόμετρα από την επιφάνεια της Γης, η πορεία προς την επανείσοδο θα γίνει ουσιαστικά μονόδρομος. Γι’ αυτό και η ιδέα μιας αποστολής «διάσωσης» ήταν τόσο σημαντική: δεν αφορούσε απλώς την παράταση μιας επιστημονικής αποστολής, αλλά και τη δοκιμή ενός μοντέλου ενεργής συντήρησης και επιμήκυνσης ζωής δορυφόρων.
Από την εκτόξευση στα πρώτα σοβαρά προβλήματα
Τα πρώτα σημάδια ότι κάτι δεν πάει καλά εμφανίστηκαν ήδη στα τέλη Ιουλίου, λίγες εβδομάδες μετά την εκτόξευση του LINK. Ο δορυφόρος άρχισε να περιστρέφεται ανεξέλεγκτα, ένα σενάριο ιδιαίτερα επικίνδυνο για κάθε αποστολή που απαιτεί ακρίβεια στην πλοήγηση, στην επικοινωνία και στον προσανατολισμό αισθητήρων και συστημάτων πρόωσης. Η Katalyst κατάφερε τελικά να ανακτήσει τον έλεγχο, όμως το περιστατικό προκάλεσε καθυστέρηση περίπου ενός μήνα στο προγραμματισμένο «ραντεβού» με το Swift.
Παρότι η προσπάθεια συνεχίστηκε, τα προβλήματα ελέγχου προσανατολισμού δεν εξαλείφθηκαν. Και σε μια αποστολή προσέγγισης, όπου κάθε μοίρα και κάθε δευτερόλεπτο μπορούν να κρίνουν την επιτυχία ή ένα επικίνδυνο συμβάν, η επιμονή χωρίς σταθερή αξιοπιστία δεν είναι επιλογή. Έτσι, πάρθηκε η απόφαση να ακυρωθεί το σκέλος της διάσωσης.
Τι θα κάνει τώρα ο LINK
Το τέλος της προσπάθειας ανύψωσης του Swift δεν σημαίνει ότι ο LINK «τελείωσε». Αντίθετα, η αποστολή του θα συνεχιστεί με διαφορετικό, αλλά εξίσου χρήσιμο στόχο: ένα δοκιμαστικό ραντεβού (test rendezvous) με το Swift, ώστε να συγκεντρωθούν δεδομένα και εμπειρία που θα αξιοποιηθούν σε μελλοντικές επιχειρήσεις συντήρησης, επιθεώρησης, επισκευής ή μετακίνησης δορυφόρων σε τροχιά.
Η αρχική αποστολή περιλάμβανε και επιθεώρηση του Swift από κοντινή απόσταση, για να εντοπιστούν σημεία στα οποία θα μπορούσε να «πιαστεί» ή να υποστηριχθεί μηχανικά κατά τη διαδικασία μεταφοράς. Αυτή η λογική επιθεώρησης αναμένεται να παραμείνει, στο πλαίσιο της νέας δοκιμής, αν και δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για το πότε ακριβώς θα επιχειρηθεί.
Ο διοικητής της NASA, Τζάρεντ Άιζακμαν, σημείωσε ότι η υπηρεσία ήταν διατεθειμένη να αναλάβει υπολογισμένα ρίσκα όταν το πιθανό όφελος δικαιολογεί την προσπάθεια. Με άλλα λόγια, ακόμη κι αν η «διάσωση» δεν πέτυχε, το εγχείρημα ήταν αρκετά σημαντικό ώστε να αξίζει η δοκιμή — ειδικά σε μια εποχή όπου η συντήρηση στο διάστημα μπορεί να μεταμορφώσει τον τρόπο που σχεδιάζονται οι αποστολές.
Ένα «πολυεργαλείο» που αφήνει κενό
Το Swift έχει χαρακτηριστεί δικαιολογημένα «πολυεργαλείο» της αστροφυσικής: μπορούσε να στραφεί γρήγορα προς νέα γεγονότα και να συλλέξει κρίσιμα δεδομένα σε χρόνους που συχνά κάνουν τη διαφορά μεταξύ μιας μοναδικής ανακάλυψης και μιας χαμένης ευκαιρίας.
Η αποχώρησή του από το ενεργό δυναμικό δημιουργεί ένα αισθητό κενό, καθώς δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή άμεσος αντικαταστάτης με ακριβώς τις ίδιες δυνατότητες έτοιμος να αναλάβει τον ρόλο του.
Η NASA θα στηριχθεί στο υπόλοιπο ενεργό δίκτυο διαστημικών παρατηρητηρίων για να καλύψει μέρος των αναγκών, ενώ παράλληλα θα αναζητήσει νέες λύσεις που θα επιτρέπουν ταχεία ανταπόκριση σε παροδικά κοσμικά φαινόμενα.
Η αποτυχία που μπορεί να γίνει πρόβα για το μέλλον
Παρότι ο βασικός στόχος δεν επιτεύχθηκε, η αποστολή δεν θεωρείται άχρηστη. Η Katalyst σχεδίασε, κατασκεύασε, δοκίμασε και εκτόξευσε το LINK σε μόλις εννέα μήνες, ένα χρονοδιάγραμμα που από μόνο του δείχνει πόσο γρήγορα μπορούν να κινηθούν πλέον μικρότερες, ευέλικτες ομάδες σε αποστολές υψηλού ρίσκου και υψηλής ανταμοιβής.
Τα δεδομένα από την προσπάθεια προσέγγισης του Swift αναμένεται να συμβάλουν στην εξέλιξη τεχνολογιών που, στο μέλλον, θα επιτρέπουν την προσέγγιση, σύλληψη, επιδιόρθωση και μετακίνηση δορυφόρων σε τροχιά — μειώνοντας κόστος, περιορίζοντας διαστημικά απορρίμματα και παρατείνοντας τη ζωή κρίσιμων υποδομών.
Το Swift φαίνεται πως δεν θα σωθεί από την πτώση του στη Γη. Όμως το αποτύπωμα που αφήνει —και η τολμηρή, έστω αποτυχημένη, προσπάθεια να παραταθεί η ζωή του— μπορεί να αποδειχθεί καταλύτης για μια νέα εποχή «συντήρησης σε τροχιά», όπου το τέλος μιας αποστολής δεν θα είναι πάντα οριστικό, αλλά ένα ακόμη στάδιο στον κύκλο ζωής της διαστημικής τεχνολογίας.
