Η στεγαστική κρίση στην Ισπανία δεν πλήττει μόνο τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα. Ακόμη και εργαζόμενοι που αμείβονται πάνω από τον εθνικό μέσο όρο δυσκολεύονται να βρουν αξιοπρεπή κατοικία, να αποταμιεύσουν ή να σχεδιάσουν τη ζωή τους με στοιχειώδη ασφάλεια. Η απόσταση ανάμεσα στους μισθούς και το κόστος στέγασης διευρύνεται διαρκώς, ενώ οι αυξήσεις στις τιμές των ενοικίων, τα έξοδα μετακίνησης και η ακρίβεια περιορίζουν όλο και περισσότερο την αγοραστική δύναμη.
Η κατάσταση αυτή βγάζει τους εργαζομένους στους δρόμους. Η πανεθνική απεργία στην Ισπανία, με κεντρικό σύνθημα «Μισθοί. Στέγαση. Τιμές», αποτυπώνει την πίεση που βιώνουν εκατομμύρια άνθρωποι, είτε κατοικούν στις μεγάλες πόλεις είτε σε μικρότερα αστικά κέντρα.
Η στεγαστική κρίση στην Ισπανία πιέζει ακόμη και τους υψηλότερα αμειβόμενους
Η Μαρ, 32 ετών, εργάζεται στη Μαδρίτη και λαμβάνει καθαρό μισθό περίπου 2.500 ευρώ, καταβαλλόμενο σε 14 δόσεις. Παρά το σχετικά υψηλό εισόδημά της, βρέθηκε αντιμέτωπη με σοβαρή αβεβαιότητα όταν πλησίασε η λήξη του μισθωτηρίου της.
Για τα τελευταία πέντε χρόνια καταβάλλει 1.000 ευρώ τον μήνα για το διαμέρισμά της. Αν επιθυμούσε να μείνει μόνη της και να τηρεί τον κανόνα σύμφωνα με τον οποίο το ενοίκιο δεν πρέπει να ξεπερνά το 30% του εισοδήματος, θα έπρεπε να βρει κατοικία με μηνιαίο κόστος περίπου 750 ευρώ. Κάτι τέτοιο, όμως, είναι σχεδόν αδύνατο στη Μαδρίτη.
Σύμφωνα με την πλατφόρμα ακινήτων Idealista, για ένα διαμέρισμα άνω των 40 τετραγωνικών μέτρων και ενοίκιο έως 750 ευρώ υπήρχε μόλις μία διαθέσιμη αγγελία σε ολόκληρη την πόλη, και μάλιστα εκτός του κέντρου. Αν αύξανε τον προϋπολογισμό της στα 850 ευρώ, οι επιλογές θα έφταναν τις οκτώ, από τις οποίες μόνο έξι αφορούσαν μακροχρόνια μίσθωση. Περισσότερα ακίνητα θα έβρισκε μόνο αν αποδεχόταν να ζήσει σε στούντιο μικρότερο των 30 τετραγωνικών μέτρων.
Η Μαρ υπολογίζει επίσης το κόστος στάθμευσης, που ξεπερνά τα 100 ευρώ τον μήνα, καθώς και τα έξοδα καυσίμων, τα οποία μπορεί να φτάνουν τα 50 ευρώ την εβδομάδα. «Τα χρήματα που έχω δαπανήσει όλα αυτά τα χρόνια για ενοίκιο δεν μου επέτρεψαν να αποταμιεύσω ένα σημαντικό ποσό», δήλωσε στο RTVE Noticias. «Η αγοραστική μου δύναμη μειώνεται διαρκώς».
Τελικά, αντί να αναζητήσει νέα κατοικία ή να πληρώνει πάνω από το 40% του εισοδήματός της για στέγαση, επέλεξε μια συμβιβαστική λύση: νοίκιασε ένα δωμάτιο στο σπίτι της πρώην συγκατοίκου της, η οποία είχε πλέον αγοράσει δικό της ακίνητο χάρη σε κληρονομιά. «Όλα έχουν σχεδιαστεί για ζευγάρια», σχολιάζει απογοητευμένη.
Οι μισθοί αυξάνονται, αλλά το κόστος ζωής μεγαλώνει ταχύτερα
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, ο μέσος μηνιαίος μισθός στην Ισπανία το 2025 ανερχόταν σε 2.508,64 ευρώ σε 14 καταβολές, πριν από την αφαίρεση φόρων και ασφαλιστικών εισφορών. Τα στοιχεία του ισπανικού Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής (INE) για το 2024 παρουσιάζουν, ωστόσο, μια πιο σύνθετη εικόνα.
Ο διάμεσος μισθός, δηλαδή το εισόδημα που χωρίζει τους εργαζομένους σε δύο ίσα μισθολογικά τμήματα, ανερχόταν σε 2.001 ευρώ. Ο συχνότερα καταβαλλόμενος μισθός, όμως, διαμορφωνόταν μόλις στα 1.180 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι ο μέσος όρος δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα της πλειονότητας των εργαζομένων, ιδιαίτερα όσων ζουν σε περιοχές με υψηλές τιμές ακινήτων.
Ο Χόρχε, 32 ετών, μετακόμισε από τη Βαλένθια στη Βαρκελώνη αναζητώντας καλύτερες επαγγελματικές ευκαιρίες. Σήμερα κερδίζει περίπου 1.700 ευρώ τον μήνα και διαθέτει λίγο πάνω από το 32% του εισοδήματός του για το ενοίκιο. «Θεωρώ ότι οι μισθοί έχουν αυξηθεί, αλλά εμείς πνιγόμαστε», λέει. «Στις μεγάλες πόλεις υπάρχουν περισσότερες ευκαιρίες, όμως αυτό δεν ισχύει για ολόκληρη τη χώρα».
Τα στοιχεία του INE επιβεβαιώνουν ότι μόνο η Καταλονία, η Μαδρίτη, η Ναβάρα και η Χώρα των Βάσκων κατέγραφαν το 2024 μισθούς υψηλότερους από τον εθνικό μέσο όρο. Ωστόσο, οι περιοχές αυτές συγκαταλέγονται και στις ακριβότερες όσον αφορά τη στέγαση.
Ο Χόρχε περιγράφει μια αγορά όπου ο ενοικιαστής βρίσκεται συχνά σε μειονεκτική θέση. Για έναν χρόνο νοίκιαζε παράνομα διαμέρισμα που υπαγόταν σε καθεστώς επίσημης προστασίας. Όταν κατέστη δυνατή η νόμιμη μίσθωσή του, ο ιδιοκτήτης ζήτησε μέρος του ενοικίου σε μετρητά. «Όταν προσπαθείς να βρεις ένα αξιοπρεπές διαμέρισμα, καταλήγεις να κάνεις ό,τι θέλει ο ιδιοκτήτης», εξηγεί.
Βαρκελώνη και Μαδρίτη: τα ενοίκια απορροφούν μεγάλο μέρος του εισοδήματος
Μελέτη του Ινστιτούτου Ερευνών της Deutsche Bank, την οποία επικαλείται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο του στεγαστικού της σχεδίου, δείχνει ότι το μέσο κόστος ενοικίασης στη Βαρκελώνη και τη Μαδρίτη αντιστοιχεί στο 74% του μέσου καθαρού μισθού. Από τις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις, μόνο η Λισαβόνα καταγράφει υψηλότερη αναλογία, με 116%.
Η Βαρκελώνη εφαρμόζει ανώτατα όρια στις τιμές νέων μισθώσεων, καθώς η αγορά θεωρείται «τεταμένη». Έτσι, η αύξηση των ενοικίων για νέες μισθώσεις περιορίστηκε στο 0,3% μέσα σε έναν χρόνο. Αντίθετα, στην Πάλμα ντε Μαγιόρκα και τη Μαδρίτη, όπου δεν εφαρμόζονται αντίστοιχοι περιορισμοί, οι αυξήσεις έφτασαν το 7,6% και το 4,5% αντίστοιχα.
Η στεγαστική πίεση, πάντως, δεν περιορίζεται στις δύο μεγαλύτερες πόλεις. Σε αρκετές μεσαίες πόλεις, οι τιμές αυξάνονται γρήγορα, ενώ οι μισθοί παραμένουν χαμηλοί και οι διαθέσιμες κατοικίες περιορισμένες.
Η κρίση εξαπλώνεται στις μεσαίες πόλεις
Ο Ραφαέλ, 38 ετών, ζωγράφος από την Κόρδοβα, ζει στη Βαλένθια. Το ενοίκιο στην περιοχή του, η οποία διαθέτει καλή συγκοινωνία αλλά βρίσκεται εκτός κέντρου, αυξήθηκε από 450 ευρώ πριν από πέντε χρόνια σε 800-900 ευρώ σήμερα. Η άνοδος ξεπερνά το 70%.
Η εξέλιξη αυτή τον οδήγησε στην απόφαση να μετακομίσει σε κοντινή πόλη, όπου θα μπορούσε να νοικιάσει μεγαλύτερο σπίτι με αυλή. Ωστόσο, ο ιδιοκτήτης τον ενημέρωσε ότι θα πρέπει να εγκαταλείψει το διαμέρισμα στις αρχές Ιανουαρίου, γεγονός που τον υποχρεώνει να ξεκινήσει ξανά την αναζήτηση.
Παράλληλα, ο Ραφαέλ αποπληρώνει στεγαστικό δάνειο περίπου 60.000 ευρώ για να ανακτήσει το σπίτι των γονιών του στην Κόρδοβα. Το ακίνητο είχε κατασχεθεί από την εφορία λόγω χρέους 27.000 ευρώ και στη συνέχεια αγοράστηκε από επενδυτικό fund. Ο ίδιος κατάφερε να το αποκτήσει ξανά μαζί με συγγενή του, πληρώνοντας τριπλάσιο ποσό από εκείνο που είχε καταβάλει το fund.
Με μηνιαίο μισθό 1.278 ευρώ, θεωρεί ότι δεν μπορεί να διαθέσει πάνω από 400 ευρώ για ενοίκιο. Ωστόσο, οι μεσιτικές εταιρείες συχνά απαιτούν εγγυήσεις που δεν μπορεί να προσφέρει και έτσι θα χρειαστεί τη βοήθεια φίλου. Μέρος του εισοδήματός του καταβάλλεται ανεπίσημα, ενώ τα Σαββατοκύριακα αναλαμβάνει μικροδουλειές για να συμπληρώσει τα χρήματά του. «Δεν υπάρχει άλλος τρόπος να ζήσεις αξιοπρεπώς, χωρίς αυτό να επηρεάζει την ψυχική και ίσως τη σωματική σου υγεία», λέει.
«Μισθοί, στέγαση, τιμές»: το σύνθημα της απεργίας
Η διευρυνόμενη απόσταση ανάμεσα στην αύξηση των μισθών και την εκτίναξη των ενοικίων αποτελεί το υπόβαθρο της πανεθνικής απεργίας στην Ισπανία. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη κινητοποίηση που προκηρύσσουν τα μεγαλύτερα συνδικάτα εδώ και 14 χρόνια, ενώ σημαντική είναι και η συμβολή του Συνδικάτου Ενοικιαστών.
Οι ιστορίες της Μαρ, του Χόρχε και του Ραφαέλ αποτυπώνουν τρεις διαφορετικές όψεις της ίδιας κρίσης: την αδυναμία ενός σχετικά υψηλού εισοδήματος να εξασφαλίσει ανεξάρτητη κατοικία, την εκμετάλλευση των ενοικιαστών σε μια ανταγωνιστική αγορά και την ανάγκη πολλών εργαζομένων να συνδυάζουν μισθωτή εργασία και περιστασιακές δουλειές για να τα βγάλουν πέρα.
Η στεγαστική κρίση στην Ισπανία έχει πλέον μετατραπεί σε ευρύτερη κοινωνική και εργασιακή κρίση. Όσο οι τιμές των κατοικιών αυξάνονται ταχύτερα από τους μισθούς, η πρόσβαση σε ένα ασφαλές και αξιοπρεπές σπίτι θα παραμένει ζητούμενο για όλο και περισσότερους εργαζομένους. Γι’ αυτό και το σύνθημα «Μισθοί. Στέγαση. Τιμές» δεν αφορά μόνο τους διαδηλωτές, αλλά την καθημερινότητα μιας ολόκληρης κοινωνίας.
