Σε συνέντευξή του στο BBC την Τετάρτη 30 Σεπτεμβρίου, ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ διεύρυνε σημαντικά τη συζήτηση για το μέλλον των σχέσεων της χώρας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Για πρώτη φορά, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του, στο τραπέζι δεν βρίσκεται μόνο η βελτίωση της σημερινής συμφωνίας μετά το Brexit, αλλά ακόμη και η πλήρης επανένταξη της Βρετανίας στην ΕΕ.
Ο Μπέρναμ διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται για ειλημμένες κυβερνητικές αποφάσεις, αλλά για πιθανά σενάρια που θα πρέπει να εξεταστούν με σοβαρότητα. Η τοποθέτησή του, ωστόσο, σηματοδοτεί μια αξιοσημείωτη μετατόπιση στη ρητορική της βρετανικής κυβέρνησης, η οποία μέχρι σήμερα απέφευγε να ανοίξει εκ νέου τη συζήτηση για το Brexit.
Ποια είναι τα σενάρια για τη σχέση με την ΕΕ
Ο Βρετανός πρωθυπουργός παρουσίασε μια σειρά από επιλογές, οι οποίες ξεκινούν από τη διατήρηση του σημερινού καθεστώτος και φτάνουν έως την πλήρη επανένταξη της Βρετανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η πρώτη επιλογή είναι να παραμείνει η χώρα στο υφιστάμενο πλαίσιο των σχέσεων με την ΕΕ, χωρίς σημαντικές θεσμικές αλλαγές. Το συγκεκριμένο μοντέλο θεωρείται από τους υποστηρικτές του ως η πιο ρεαλιστική και πολιτικά διαχειρίσιμη λύση, καθώς δεν απαιτεί μια νέα μεγάλη διαπραγμάτευση. Παράλληλα, όμως, οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι δεν αντιμετωπίζει επαρκώς τα προβλήματα που δημιούργησε το Brexit στο εμπόριο, στις επενδύσεις και στη μετακίνηση ανθρώπων.
Μια δεύτερη πιθανότητα είναι η δημιουργία τελωνειακής ένωσης με την ΕΕ. Την πρόταση αυτή έχει υποστηρίξει στο παρελθόν ο πρώην υπουργός Οικονομικών των Συντηρητικών, Τζορτζ Όσμπορν. Μια τελωνειακή ένωση θα μπορούσε να περιορίσει τα εμπόδια στις εμπορικές συναλλαγές και να διευκολύνει τις εξαγωγές και τις εισαγωγές, χωρίς όμως να επαναφέρει πλήρως τη Βρετανία στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η επιστροφή στην ενιαία αγορά, επιλογή που υποστηρίζουν οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες και η φιλοευρωπαϊκή πτέρυγα των Εργατικών. Η ενιαία αγορά θα βελτίωνε την πρόσβαση των βρετανικών επιχειρήσεων στην ευρωπαϊκή αγορά, θα μείωνε τη γραφειοκρατία και θα ενίσχυε τις εμπορικές σχέσεις. Θα συνεπαγόταν, ωστόσο, την αποδοχή σημαντικών ευρωπαϊκών κανόνων και πιθανότατα θα αναζωπύρωνε τη συζήτηση για τις υποχρεώσεις και τα δικαιώματα της Βρετανίας απέναντι στην ΕΕ.
Τέλος, ο Μπέρναμ άφησε ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο η χώρα να «πάει μέχρι τέλους», δηλαδή να εξετάσει την πλήρη επανένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Πρόκειται για το πιο φιλόδοξο και πολιτικά ευαίσθητο σενάριο, καθώς θα απαιτούσε ευρεία πολιτική συναίνεση και μια νέα, σύνθετη διαδικασία διαπραγματεύσεων.
«Η Βρετανία πρέπει να αποφασίσει ποια σχέση θέλει με την Ευρώπη»
Ο Άντι Μπέρναμ υπογράμμισε ότι κάθε επιλογή θα πρέπει να αξιολογηθεί με βάση την πολιτική της εφικτότητα, αλλά και τα πιθανά οφέλη και μειονεκτήματά της. Όπως τόνισε, η Βρετανία δεν μπορεί να συνεχίσει να αφήνει το ζήτημα μετέωρο. Αντίθετα, οφείλει να αποφασίσει ποια σχέση επιθυμεί να έχει με την Ευρώπη κατά την επόμενη δεκαετία.
Η δήλωσή του δείχνει ότι η κυβέρνηση επιδιώκει να μεταφέρει τη συζήτηση από το δίλημμα «Brexit ή παραμονή» σε μια ευρύτερη εξέταση των πρακτικών συνεπειών κάθε επιλογής. Στο επίκεντρο βρίσκονται ζητήματα όπως το εμπόριο, η οικονομική ανάπτυξη, η συνεργασία σε θέματα ασφάλειας, η κινητικότητα εργαζομένων και η συμμετοχή της Βρετανίας σε ευρωπαϊκά προγράμματα.
Ο πρωθυπουργός επανέλαβε, επίσης, τη θέση που είχε διατυπώσει την προηγούμενη ημέρα, σύμφωνα με την οποία το Brexit «έκανε περισσότερο κακό παρά καλό». Υποστήριξε μάλιστα ότι περίπου έξι στους δέκα Βρετανούς συμμερίζονται πλέον αυτή την εκτίμηση, γεγονός που, κατά την άποψή του, επιτρέπει μια πιο ανοιχτή συζήτηση για το μέλλον.
Πολιτικές αντιδράσεις και νέα αντιπαράθεση
Οι δηλώσεις του προκάλεσαν άμεσα αντιδράσεις στο εσωτερικό της Βρετανίας. Οι Συντηρητικοί κατηγορούν τον Μπέρναμ ότι υπαναχωρεί από τη δέσμευσή του να μην ανοίξει ξανά το ζήτημα του Brexit. Σύμφωνα με την κριτική τους, η κυβέρνηση κινδυνεύει να διχάσει εκ νέου τη χώρα, επαναφέροντας μια συζήτηση που κυριάρχησε στην πολιτική ζωή για χρόνια.
Το Reform UK κινείται σε ακόμη πιο επιθετική γραμμή, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να επιστρέψει στις Βρυξέλλες «από την πίσω πόρτα». Το κόμμα θεωρεί ότι οποιαδήποτε στενότερη σχέση με την ΕΕ θα ακύρωνε στην πράξη το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος και θα περιόριζε την εθνική κυριαρχία.
Αντίθετα, η φιλοευρωπαϊκή πτέρυγα των Εργατικών ζητά να εξεταστούν όλες οι διαθέσιμες επιλογές, χωρίς αποκλεισμούς. Οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες πιέζουν ειδικότερα για επιστροφή στην ενιαία αγορά, εκτιμώντας ότι αυτή θα μπορούσε να προσφέρει άμεσα οικονομικά οφέλη χωρίς να απαιτεί πλήρη επανένταξη.
Η τελική πολιτική ενδέχεται να ενταχθεί στο πρόγραμμα των Εργατικών για τις επόμενες γενικές εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξαχθούν το αργότερο έως τις 15 Αυγούστου 2029. Μέχρι τότε, η κυβέρνηση θα χρειαστεί να σταθμίσει τις οικονομικές ανάγκες, τις πολιτικές ισορροπίες και τη στάση της κοινής γνώμης.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η βρετανική πολιτική για το Brexit αλλάζει κατεύθυνση. Υπό τον Άντι Μπέρναμ, η συζήτηση μετακινείται από την οριστική απομάκρυνση προς τη σταδιακή αποκατάσταση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ακόμη και αν η πλήρης επανένταξη της Βρετανίας στην ΕΕ παραμένει μακρινό και αβέβαιο ενδεχόμενο, το γεγονός ότι εξετάζεται πλέον δημόσια αποτελεί από μόνο του σημαντική πολιτική εξέλιξη.
