Οι φοροαπαλλαγές που ισχύουν σήμερα στην Ελλάδα έχουν βρεθεί στο επίκεντρο των παρατηρήσεων ευρωπαϊκών και διεθνών οργανισμών, καθώς τόσο η Κομισιόν όσο και ο ΟΟΣΑ ζητούν την αναθεώρηση και αξιολόγησή τους.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, το ελληνικό φορολογικό σύστημα περιλαμβάνει 1.236 διαφορετικές φοροαπαλλαγές, με το συνολικό δημοσιονομικό τους κόστος να ανέρχεται σε περίπου 22,9 δισ. ευρώ. Στόχος της Κομισιόν είναι να διαπιστωθεί κατά πόσο οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις επιτυγχάνουν τον σκοπό για τον οποίο θεσπίστηκαν ή αν επιβαρύνουν αδικαιολόγητα τα δημόσια οικονομικά.
Στην κατηγορία των φοροαπαλλαγών εντάσσονται μειωμένοι φορολογικοί συντελεστές, εκπτώσεις φόρου, αναστολές υποχρεώσεων και διάφορες ειδικές ρυθμίσεις που περιορίζουν τα κρατικά έσοδα.
Έλλειψη συστηματικής αξιολόγησης
Οι διεθνείς οργανισμοί δεν αμφισβητούν κατ’ ανάγκη τη σκοπιμότητα κάθε φορολογικής διευκόλυνσης. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει ένας σταθερός και οργανωμένος μηχανισμός που να εξετάζει την αποτελεσματικότητα των μέτρων αυτών. Παράλληλα, υπογραμμίζουν ότι ο μεγάλος αριθμός εξαιρέσεων μπορεί να δημιουργεί ανισότητες μεταξύ φορολογουμένων και να δυσχεραίνει τη λειτουργία του φορολογικού συστήματος.
Ο ΟΟΣΑ εκτιμά ότι ο περιορισμός ορισμένων φορολογικών δαπανών, σε συνδυασμό με την ενίσχυση της καταπολέμησης της φοροδιαφυγής, θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετα περιθώρια για τη δημοσιονομική πολιτική. Αντίστοιχα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει την επανεξέταση του συνόλου των φοροαπαλλαγών που έχουν σημαντική επίδραση στα δημόσια έσοδα.
Προειδοποιήσεις από οικονομικούς φορείς
Παρόμοιες επισημάνσεις έχουν διατυπώσει το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Τράπεζα της Ελλάδος και το ΙΟΒΕ. Οι φορείς αυτοί θεωρούν ότι η συνεχής διεύρυνση των φορολογικών εξαιρέσεων αυξάνει την πολυπλοκότητα του συστήματος και περιορίζει τη φορολογική βάση, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά τα κρατικά έσοδα.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το δημοσιονομικό βάρος των φοροαπαλλαγών έχει αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Το 2014 το κόστος τους υπολογιζόταν σε περίπου 3 δισ. ευρώ, ενώ το 2017 είχε ξεπεράσει τα 7,7 δισ. ευρώ. Μετά την πανδημία, η τάση εντάθηκε ακόμη περισσότερο, οδηγώντας το συνολικό κόστος κοντά στα 23 δισ. ευρώ σήμερα.
Πού εντοπίζονται οι περισσότερες εξαιρέσεις
Το μεγαλύτερο μέρος των φοροαπαλλαγών αφορά τη φορολογία εισοδήματος. Συγκεκριμένα, στον φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων καταγράφονται 252 διαφορετικές περιπτώσεις εκπτώσεων και απαλλαγών, που σχετίζονται με επιχειρηματικές δαπάνες, εισοδήματα από επενδύσεις, υπεραξίες, τεκμήρια και ειδικές φορολογικές ρυθμίσεις.
Αντίστοιχα, στον φόρο εισοδήματος επιχειρήσεων και λοιπών νομικών οντοτήτων καταγράφονται 265 περιπτώσεις, οι οποίες περιλαμβάνουν απαλλαγές κερδών, αναπτυξιακά κίνητρα, φορολογικές εκπτώσεις δαπανών και ευνοϊκές ρυθμίσεις για εταιρικούς μετασχηματισμούς.
Ελαφρύνσεις σε ακίνητα, μεταβιβάσεις και κατανάλωση
Σημαντικός αριθμός φοροαπαλλαγών συναντάται επίσης στους φόρους περιουσίας και συναλλαγών. Καταγράφονται δεκάδες εξαιρέσεις στον ΕΝΦΙΑ, στις κληρονομιές, στις γονικές παροχές, στις δωρεές, στις μεταβιβάσεις ακινήτων και στη συγκέντρωση κεφαλαίων.
Παράλληλα, υπάρχουν πολυάριθμες απαλλαγές στον ΦΠΑ, στα τέλη χαρτοσήμου, στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, στα τέλη κυκλοφορίας και στο τέλος ταξινόμησης οχημάτων, ενώ εκατοντάδες ρυθμίσεις εφαρμόζονται οριζόντια σε περισσότερες από μία φορολογικές κατηγορίες.
Ιδιαίτερα υψηλό είναι το κόστος των απαλλαγών στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης, το οποίο ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ ετησίως. Αντίστοιχο δημοσιονομικό αποτύπωμα έχουν και οι μειωμένοι συντελεστές ΦΠΑ που εφαρμόζονται στα νησιά.
Νέα συζήτηση για τη φορολογία των καυσίμων
Στο πλαίσιο των συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου για το 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρεται και στη φορολόγηση των καυσίμων. Ειδικότερα, επισημαίνει ότι ο ειδικός φόρος κατανάλωσης στο πετρέλαιο κίνησης εξακολουθεί να βρίσκεται σε χαμηλότερα επίπεδα σε σχέση με τη φορολόγηση της βενζίνης, ανοίγοντας εκ νέου τη συζήτηση για πιθανές αλλαγές στο συγκεκριμένο πεδίο.
