Βασικοί δείκτες δημοκρατίας σε όλον τον κόσμο έχουν υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδά τους εδώ και δεκαετίες, με το παγκόσμιο κράτος δικαίου να υπονομεύεται σημαντικά από τις «απειλές και τις ενέργειες» της κυβέρνησης Τραμπ, σύμφωνα με στοιχεία από την έγκυρη δεξαμενή σκέψης “International Idea” («Διεθνές Ινστιτούτο για τη Δημοκρατία και την Εκλογική Βοήθεια»), με έδρα τη Στοκχόλμη.
Η ετήσια έκθεση του διακυβερνητικού οργανισμού για την Παγκόσμια Κατάσταση της Δημοκρατίας θεωρείται η πιο ολοκληρωμένη του είδους της, καλύπτοντας 174 χώρες και μετρώντας την δημοκρατική απόδοση από το 1975.
Σύμφωνα με την έρευνα, η δικαστική ανεξαρτησία, οι αξιόπιστες εκλογές, η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία του Τύπου και η πρόσβαση στη δικαιοσύνη σε όλον τον κόσμο βρίσκονται στα χαμηλότερα επίπεδά τους εδώ και τουλάχιστον 30 χρόνια. Η πτώση αντανακλά μια παγκόσμια τάση, με το 2025 να είναι η 11η συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία περισσότερες χώρες υποχώρησαν παρά βελτιώθηκαν δημοκρατικά – η μεγαλύτερη συνεχής ύφεση από τότε που ξεκίνησε η ανάλυση των στοιχείων.
«Το 2025, οι παγκόσμιες προκλήσεις για τη δημοκρατία και η δυσκολία αναχαίτισης της διάβρωσής της έγιναν πιο εμφανείς, αλλά και επιδεινώθηκαν από τις πολιτικές εξελίξεις στις Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφεραν οι συντάκτες της έκθεσης.
«Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ συσσώρευσε γρήγορα ισχύ στην εκτελεστική εξουσία, την οποία άσκησε για να προωθήσει ένα στενό σύνολο προσωπικών στόχων και να επιδιώξει αντίποινα εναντίον των υποτιθέμενων εχθρών… Τα εκτεταμένα αποτελέσματα αυτής της στάσης ήταν ότι υπονομεύτηκε το κράτος δικαίου σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο και τέθηκαν σε δοκιμασία μακροχρόνιες συμμαχίες και πολυμερείς συνεργασίες».
Ο γενικός γραμματέας της International Idea, Κέβιν Κάσας Σαμόρα προειδοποίησε ότι ο κίνδυνος σύγκρουσης αυξάνεται καθώς οι δημοκρατίες συρρικνώνονται. «Το βασικό μήνυμα από την έρευνά μας είναι ότι η επένδυση στη δημοκρατία θα πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της στρατηγικής ασφαλείας κάθε χώρας», είπε. «Η σύνδεση μεταξύ της διάβρωσης της ποιότητας της δημοκρατίας και της αυξανόμενης σύγκρουσης δεν γίνεται ούτε στη χάραξη πολιτικής ούτε στον δημόσιο διάλογο».
Την ίδια ώρα, το Πρόγραμμα Δεδομένων Συγκρούσεων της Ουψάλα, με έδρα στο Πανεπιστήμιο της Ουψάλα στη Σουηδία, δείχνει ότι το 2025 είχε τις πιο βίαιες συγκρούσεις από οποιοδήποτε άλλο έτος στο αρχείο του, το οποίο χρονολογείται από το 1946.
Τα θετικά βήματα
Η έκθεση της International Idea εντούτοις υπογραμμίζει ορισμένες θετικές εξελίξεις, όπως στην Αυστραλία – όπου, μεταξύ άλλων, ζητήθηκε η γνώμη των πολιτών για μια στρατηγική κατά του ρατσισμού και την προστασία της ιδιωτικής ζωής των παιδιών στο διαδίκτυο – και στη Συρία, όπου ανατράπηκε η καταπιεστική δικτατορία του Μπασάρ αλ-Άσαντ.
Στο Μπαγκλαντές, το Νεπάλ και τη Σρι Λάνκα, οι λαϊκές διαμαρτυρίες υπό την ηγεσία των νέων ανέτρεψαν ηγέτες με μακρά θητεία, αλλά, όπως σημειώνεται στην έκθεση, «έχει αποδειχθεί δύσκολο να υιοθετηθούν εκτεταμένες, ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις σε σύντομο χρονικό διάστημα».
Ο Κάσας Σαμόρα ανέφερε ότι η International Idea καταχώρησε τις ΗΠΑ στη λίστα των «οπισθοδρομικών» δημοκρατιών για πρώτη φορά το 2021, επισημαίνοντας μια «ορατή επιδείνωση» που, όπως είπε, ξεκίνησε το 2019.
Στη συνέχεια πρόσθεσε: «Ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ γίνεται παγκόσμιο. Υπάρχει τώρα μια επιδημία άρνησης των εκλογών, της οποίας ο ασθενής μηδέν είναι ο νυν ένοικος του Λευκού Οίκου».
Η δεξαμενή σκέψης βασίζει τις αξιολογήσεις της σε δείκτες δημοκρατίας 50 ετών, κατατάσσοντας τις χώρες σε μία από τις τρεις κατηγορίες: δημοκρατίες, «υβριδικές» κυβερνήσεις και αυταρχικά καθεστώτα.
Παρά τα επιμέρους θετικά στοιχεία, η έκθεση σκιαγραφεί συνολικά μια μάλλον ζοφερή εικόνα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπίστωσε ότι το κράτος δικαίου ήταν ο πιο αδύναμος τομέας της δημοκρατίας το 2025, με 71 χώρες – το 41% όσων αξιολογήθηκαν – να κατατάσσονται ως χώρες με χαμηλές επιδόσεις. Διαπιστώθηκε επίσης ότι επιδεινώνεται γρήγορα, με 29 χώρες να καταγράφουν ύφεση.
«Δεν είμαι διατεθειμένος να πω ότι η επιδείνωση της ποιότητας της δημοκρατίας είναι αναπόφευκτη ή μόνιμη. Μπορεί να αντιστραφεί», σχολίασε ο Κάσας Σαμόρα. «Ζούμε σε έναν ασταθή κόσμο και αυτό σημαίνει ότι μπορούν να συμβούν πράγματα που θα δημιουργήσουν πολύ θετικά πολιτικά ανοίγματα», κατέληξε.
Πηγή: The Guardian
