Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν διαμόρφωσαν το πολιτικό και διπλωματικό πλαίσιο ενόψει της τριμερούς συνάντησης με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, η οποία είναι προγραμματισμένη για την Πέμπτη στη Σενζέν. Οι δύο ηγέτες αξιοποίησαν τις παρεμβάσεις τους στη σύνοδο της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), εξαπολύοντας αιχμές κατά του εμπορικού προστατευτισμού, των δασμών και των δυτικών κυρώσεων.
Η συνάντηση Σι, Πούτιν και Τραμπ αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο περιθώριο της συνόδου και να επικεντρωθεί σε κρίσιμα ζητήματα της διεθνούς ατζέντας. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, η αμερικανική στρατιωτική δράση στο Ιράν, οι εμπορικές σχέσεις, η τεχνητή νοημοσύνη και τα πυρηνικά όπλα.
Σι και Πούτιν προετοιμάζουν τη συνάντηση στη Σενζέν
Οι δύο ηγέτες μίλησαν στη σύνοδο APEC στη νότια Κίνα, λίγο πριν από την άφιξη του Ντόναλντ Τραμπ από τη Μανίλα. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε προηγουμένως συναντηθεί με σημαντικούς περιφερειακούς συμμάχους και είχε δεσμευτεί να ενισχύσει την αμυντική συνεργασία των Ηνωμένων Πολιτειών με τις Φιλιππίνες.
Η επικείμενη τριμερής συνάντηση έχει ήδη προκαλέσει συγκρίσεις με τη Διάσκεψη της Γιάλτας το 1945, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τις μεταπολεμικές ισορροπίες και τις σφαίρες επιρροής. Η αναφορά στη Γιάλτα προκαλεί ανησυχία σε μικρότερες χώρες της Ευρώπης και της Ασίας, οι οποίες φοβούνται ότι οι ισχυρότερες στρατιωτικές και οικονομικές δυνάμεις ενδέχεται να λάβουν αποφάσεις χωρίς να συνυπολογίσουν τα δικά τους συμφέροντα.
Το Κρεμλίνο απέρριψε τη σύγκριση, χαρακτηρίζοντάς την «παιχνίδια πολιτικών επιστημόνων». Αναγνώρισε, ωστόσο, ότι η συνάντηση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τις παγκόσμιες εξελίξεις. Από την πλευρά του, το Πεκίνο υποστήριξε ότι η τριμερής επαφή μπορεί να συμβάλει στην προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης.
Το μήνυμα του Σι κατά του εμπορικού προστατευτισμού
Στην εναρκτήρια ομιλία του, ο Σι Τζινπίνγκ τάχθηκε υπέρ του «ελεύθερου και ανοιχτού εμπορίου», επιχειρώντας να παρουσιάσει την Κίνα ως σταθερό και προβλέψιμο εταίρο στη διεθνή οικονομία. Η τοποθέτησή του ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσινγκτον έχει αυξήσει τους δασμούς και εφαρμόζει πιο επιθετική εμπορική και εξωτερική πολιτική υπό τον Ντόναλντ Τραμπ.
Ο Κινέζος πρόεδρος δεσμεύτηκε να στηρίξει το πολυμερές εμπορικό σύστημα, με επίκεντρο τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, και να συμβάλει στην ομαλή λειτουργία των διεθνών αλυσίδων εφοδιασμού. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι η Κίνα προτίθεται να μειώσει δασμούς, να ανοίξει περαιτέρω τις αγορές της και να συνεχίσει να επενδύει στη βιομηχανία και στις νέες τεχνολογίες.
Σύμφωνα με τον Σι, η τεχνολογική και βιομηχανική ανάπτυξη της Κίνας μπορεί να αποφέρει οφέλη και σε άλλες χώρες. Το μήνυμα αυτό απευθύνεται ιδιαίτερα στις αναδυόμενες οικονομίες και στις χώρες του Παγκόσμιου Νότου, οι οποίες αναζητούν επενδύσεις, πρόσβαση σε τεχνολογία και εναλλακτικές συνεργασίες πέρα από τα παραδοσιακά δυτικά κέντρα ισχύος.
Οι δηλώσεις του Κινέζου προέδρου έγιναν λίγο μετά την ανακοίνωση της Ουάσινγκτον για νέους περιορισμούς στην πρόσβαση της Κίνας σε προηγμένα τσιπ τεχνητής νοημοσύνης, μεταξύ άλλων από εταιρείες όπως η Nvidia. Οι περιορισμοί αυτοί μπορεί να περιπλέξουν την εύθραυστη εμπορική εκεχειρία μεταξύ των δύο χωρών, ενώ το Πεκίνο έχει προειδοποιήσει ότι θα απαντήσει με αντίμετρα.
Οι δυτικοί εμπορικοί εταίροι κατηγορούν την Κίνα ότι διατηρεί ετήσια εμπορικά πλεονάσματα άνω του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων, χάρη σε πολιτικές που ενισχύουν την εγχώρια βιομηχανία. Το Πεκίνο απαντά ότι το αναπτυξιακό του μοντέλο είναι κατάλληλο για μια οικονομία που εξακολουθεί να επιδιώκει τη σύγκλιση με τις πλουσιότερες χώρες.
Ο Πούτιν επιτίθεται στις δυτικές κυρώσεις
Ο Βλαντίμιρ Πούτιν, από την πλευρά του, άσκησε έντονη κριτική στις δυτικές κυρώσεις και στην ευρωπαϊκή πολιτική. Η ομιλία του πραγματοποιήθηκε μετά την καταστροφή της γέφυρας του Κερτς από την Ουκρανία, μιας κρίσιμης οδικής σύνδεσης της Κριμαίας με τη Ρωσία και σημαντικής υποδομής για τις ρωσικές δυνάμεις.
Ο Ρώσος πρόεδρος χαρακτήρισε τις δυτικές χώρες «πρώην ηγεμόνες» και υποστήριξε ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε «εξευτελιστική παρακμή». Παράλληλα, ισχυρίστηκε ότι οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχαν τελικά αντίθετο αποτέλεσμα, ενισχύοντας τη ρωσική οικονομία και τις παραγωγικές της δυνατότητες.
Ο Πούτιν υποστήριξε ακόμη ότι τα παραδοσιακά εργαλεία οικονομικής κυριαρχίας και καταναγκασμού έχουν χάσει μεγάλο μέρος της αποτρεπτικής τους ισχύος. Αναγνώρισε, πάντως, ότι οι κυρώσεις, οι δασμοί και οι περιορισμοί στις εξαγωγές εξακολουθούν να μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα, δεν είναι όμως ικανοί να ανακόψουν μακροπρόθεσμα την ανάπτυξη ανταγωνιστικών δυνάμεων.
Σε διμερή συνάντηση που ακολούθησε, ο Σι και ο Πούτιν επαίνεσαν ο ένας τον άλλον για τη στρατηγική εταιρική σχέση Κίνας και Ρωσίας. Υποστήριξαν ότι η συνεργασία τους λειτουργεί σταθερά στη διεθνή σκηνή και δεσμεύτηκαν να προωθήσουν έναν «πολυπολικό κόσμο», στον οποίο η παγκόσμια ισχύς δεν θα συγκεντρώνεται αποκλειστικά στη Δύση.
Τι αναμένεται από τη συνάντηση με τον Τραμπ
Ο Πούτιν χαρακτήρισε τον κόσμο «ταραγμένο» και τόνισε ότι οι διαφορές μπορούν να αντιμετωπιστούν μέσω του διαλόγου. Δήλωσε επίσης ότι αναμένει σημαντικά οφέλη από την τριμερή συνάντηση στη Σενζέν.
Παρά τις έντονες διαφωνίες, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι Ουάσινγκτον και Πεκίνο θα επιδιώξουν να διατηρήσουν σχετικά σταθερές σχέσεις, αποφεύγοντας μια πλήρη κλιμάκωση στο εμπόριο και την τεχνολογία. Η συνάντηση στη Σενζέν αναμένεται να αποτελέσει ακόμη ένα βήμα στις επαφές Τραμπ και Σι, οι οποίες πρόκειται να συνεχιστούν και στη Σύνοδο των G20 στο Μαϊάμι τον Δεκέμβριο.
Το βασικό ερώτημα είναι αν η συνάντηση Σι, Πούτιν και Τραμπ θα οδηγήσει σε συγκεκριμένες συμφωνίες ή αν θα περιοριστεί σε μια επίδειξη ισχύος και πολιτικών μηνυμάτων. Σε κάθε περίπτωση, ο τρόπος με τον οποίο οι δύο ηγέτες έθεσαν το πλαίσιο δείχνει ότι προσέρχονται στη Σενζέν με κοινές αιχμές κατά του προστατευτισμού και των δυτικών κυρώσεων, αλλά και με σαφείς επιδιώξεις για την αναδιαμόρφωση των παγκόσμιων ισορροπιών.




