Το νέο πλαίσιο για τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους φέρνει σημαντικές αλλαγές στη σχέση των οφειλετών με τους servicers και τους πιστωτές. Οι νέες ρυθμίσεις θέτουν ανώτατο όριο 15% στην προκαταβολή για τις διμερείς ρυθμίσεις, καθορίζουν συγκεκριμένες προθεσμίες στις διαπραγματεύσεις και ενισχύουν την προστασία όσων τηρούν τη ρύθμισή τους.
Παράλληλα, οι οφειλέτες αποκτούν δικαίωμα σε δωρεάν και πλήρη ενημέρωση για την οφειλή τους, ενώ επεκτείνονται ορισμένες προβλέψεις προστασίας σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές παιδιών με αναπηρία 67% και άνω, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί επίσης να ενισχύσει τη διαφάνεια, την εποπτεία και τη λογοδοσία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων, δηλαδή των servicers.
Οι αλλαγές περιλαμβάνουν συνολικά 16 παρεμβάσεις: οκτώ μέτρα για την προστασία των οφειλετών και οκτώ παρεμβάσεις που αφορούν τη λειτουργία των servicers. Ακολουθούν εννέα ενδεικτικά, υποθετικά παραδείγματα που δείχνουν τι μπορεί να αλλάξει στην πράξη.
Τα ποσά, τα εισοδήματα και τα υπόλοιπα δεδομένα των παραδειγμάτων είναι υποθετικά. Όπου χρησιμοποιείται αριθμητικό στοιχείο που δεν αποτελεί ρητή πρόβλεψη του νέου πλαισίου, αυτό αναφέρεται αποκλειστικά ως υπόθεση σύγκρισης.
1. Servicers και προκαταβολή στη διμερή ρύθμιση: από 40% έως 15%
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την προκαταβολή που μπορεί να ζητηθεί στο πλαίσιο μιας απευθείας διμερούς ρύθμισης. Με το νέο πλαίσιο προβλέπεται ανώτατο όριο 15% επί της οφειλής.
Αν, για παράδειγμα, η οφειλή ανέρχεται σε 100.000 ευρώ, η μέγιστη προκαταβολή που μπορεί να ζητηθεί ανέρχεται σε 15.000 ευρώ. Έτσι, ένας οφειλέτης που διαθέτει 15.000 ευρώ, αλλά δεν μπορεί να καταβάλει 40.000 ευρώ, έχει πλέον τη δυνατότητα να κινηθεί εντός του νέου ορίου.
Το ποσοστό 40% χρησιμοποιείται αποκλειστικά ως υποθετική βάση σύγκρισης και δεν σημαίνει ότι όλοι οι πιστωτές ή servicers ζητούσαν προηγουμένως τέτοια προκαταβολή.
2. Μεγαλύτερη οφειλή, μεγαλύτερη διαφορά στην προκαταβολή
Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο αισθητή όταν η οφειλή είναι υψηλή. Ας υποθέσουμε ότι ένας οφειλέτης χρωστά 200.000 ευρώ και, πριν από το νέο πλαίσιο, του ζητούνταν υποθετικά προκαταβολή 50%.
Σε αυτή την περίπτωση, η αρχική καταβολή θα ανερχόταν σε 100.000 ευρώ. Με το ανώτατο όριο του 15%, η προκαταβολή περιορίζεται στα 30.000 ευρώ. Η διαφορά ανέρχεται σε 70.000 ευρώ.
Το παράδειγμα είναι υποθετικό και δεν σημαίνει ότι η προκαταβολή ανερχόταν γενικά στο 50%. Δείχνει, όμως, πώς λειτουργεί αριθμητικά το νέο πλαφόν.
3. Τέλος στην αόριστη διάρκεια των διαπραγματεύσεων
Το νέο πλαίσιο εισάγει συγκεκριμένες προθεσμίες στη διαδικασία της διμερούς ρύθμισης. Μετά την υποβολή αίτησης και πλήρους φακέλου, ο πιστωτής έχει τρεις μήνες για να υποβάλει πρόταση βιώσιμης ρύθμισης ή να εξηγήσει εγγράφως και τεκμηριωμένα την απόρριψή της.
Στη συνέχεια, ο οφειλέτης διαθέτει έναν μήνα για να απαντήσει. Η συνολική διαδικασία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο μέσα σε έξι μήνες.
Για παράδειγμα, αν ένας οφειλέτης με χρέος 80.000 ευρώ υποβάλει πλήρη φάκελο την 1η Ιανουαρίου, ο πιστωτής οφείλει να κινηθεί εντός της προβλεπόμενης τρίμηνης προθεσμίας. Η υπέρβασή της προβλέπεται να συνεπάγεται συγκεκριμένες συνέπειες, μεταξύ άλλων την αναστολή εκτοκισμού και κεφαλαιοποίησης τόκων, καθώς και ενημέρωση της Τράπεζας της Ελλάδος.
4. Τι συμβαίνει όταν ο οφειλέτης τηρεί τη ρύθμισή του
Το νέο πλαίσιο ενισχύει την προστασία του συνεπούς οφειλέτη. Όσο τηρεί ενεργή ρύθμιση, δεν μπορούν να λαμβάνονται σε βάρος του συγκεκριμένα μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.
Η προστασία αφορά και την περίπτωση κατά την οποία ο οφειλέτης αδυνατεί να καταβάλει δόση επειδή ο πιστωτής ή ο servicer δεν του παρείχε εγκαίρως τα απαραίτητα στοιχεία πληρωμής. Σε ένα υποθετικό παράδειγμα, πέντε μηνιαίες δόσεις των 600 ευρώ αντιστοιχούν σε συνολικό ποσό 3.000 ευρώ. Η προβλεπόμενη πίστωση και η πεντάμηνη παράταση λειτουργούν ως συνέπειες της παράβασης των σχετικών υποχρεώσεων.
5. Πλήρης και δωρεάν εικόνα της οφειλής
Μία ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά την ενημέρωση. Ο οφειλέτης θα μπορεί να ζητά δωρεάν, πλήρη και αναλυτική εικόνα της οφειλής του.
Η ενημέρωση μπορεί να περιλαμβάνει τις αρχικές συμβάσεις και τις τροποποιήσεις τους, το ιστορικό πληρωμών, το κεφάλαιο, τους τόκους, το επιτόκιο, τις προμήθειες και κάθε άλλη επιβάρυνση. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η αβεβαιότητα γύρω από το πραγματικό ύψος του χρέους και διευκολύνεται ο έλεγχος των στοιχείων που χρησιμοποιούνται στη ρύθμιση.
6. Γονείς παιδιών με αναπηρία 67% και άνω
Το νέο πλαίσιο επεκτείνει συγκεκριμένα δικαιώματα που ισχύουν για άτομα με αναπηρία και σε γονείς ή νόμιμους φροντιστές εξαρτώμενων τέκνων με πιστοποιημένο ποσοστό αναπηρίας 67% και άνω, εφόσον πληρούνται όλα τα απαιτούμενα κριτήρια.
Υποθετικά, μια οικογένεια μπορεί να έχει ετήσιο εισόδημα 21.000 ευρώ, περιουσία 270.000 ευρώ και εξαρτώμενο τέκνο με πιστοποιημένη αναπηρία 70%. Η ιδιότητα του γονέα ή νόμιμου φροντιστή μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να οδηγήσει στον σχετικό χαρακτηρισμό και στην εφαρμογή των προβλεπόμενων μέτρων για τον ευάλωτο οφειλέτη.
7. Από την αίτηση έως τη ρύθμιση: ένα συνδυαστικό παράδειγμα
Ας υποθέσουμε ότι ένας οφειλέτης έχει συνολικό χρέος 150.000 ευρώ και διαθέσιμα περίπου 20.000 ευρώ. Αν θεωρήσουμε, αποκλειστικά για τις ανάγκες του παραδείγματος, ότι του ζητούνταν προκαταβολή 40%, η αρχική απαίτηση θα ανερχόταν σε 60.000 ευρώ.
Με το νέο ανώτατο όριο 15%, η μέγιστη προκαταβολή περιορίζεται στα 22.500 ευρώ. Το ποσό βρίσκεται πολύ πιο κοντά στα διαθέσιμα του οφειλέτη και μπορεί να διευκολύνει την έναρξη της διαπραγμάτευσης.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η ρύθμιση εγκρίνεται αυτόματα ή ότι η προκαταβολή θα οριστεί υποχρεωτικά στο 15%. Η τελική πρόταση εξαρτάται από τα οικονομικά δεδομένα και τη βιωσιμότητα της ρύθμισης.
8. Τι αλλάζει για τους ίδιους τους servicers
Το δεύτερο σκέλος του νέου πλαισίου αφορά άμεσα τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Οι παρεμβάσεις δεν περιορίζονται στη σχέση servicer–οφειλέτη, αλλά επεκτείνονται στη λειτουργία, τη διαφάνεια, την ενημέρωση και την εποπτεία των εταιρειών.
Στόχος είναι οι servicers να λειτουργούν με πιο σαφείς κανόνες, να παρέχουν αναλυτικότερη πληροφόρηση και να λογοδοτούν αποτελεσματικότερα για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζονται τα χαρτοφυλάκια και τις απαιτήσεις. Έτσι, το βάρος δεν πέφτει μόνο στο αν θα επιτευχθεί μια ρύθμιση, αλλά και στο πώς πραγματοποιείται η επικοινωνία με τον οφειλέτη και πώς τεκμηριώνονται οι αποφάσεις.
9. Κύρια κατοικία και λοιπή περιουσία στον εξωδικαστικό μηχανισμό
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η δυνατότητα προστασίας της κύριας κατοικίας σε συνδυασμό με τη ρευστοποίηση άλλης ακίνητης περιουσίας, σύμφωνα με τους όρους της διαδικασίας.
Παράδειγμα Α: κύρια κατοικία 150.000 ευρώ και λοιπή περιουσία 50.000 ευρώ
Έστω οφειλέτης με συνολικές οφειλές 300.000 ευρώ, κύρια κατοικία αξίας 150.000 ευρώ και λοιπή ακίνητη περιουσία αξίας 50.000 ευρώ. Ο οφειλέτης επιλέγει, στο υποθετικό σενάριο, να προστατεύσει την κύρια κατοικία και συναινεί στη ρευστοποίηση των υπόλοιπων ακινήτων.
Τα 150.000 ευρώ δεν αποτελούν αυτομάτως διαγραφή χρέους. Η αξία της κύριας κατοικίας αποτελεί παράμετρο για τον υπολογισμό της ρύθμισης που αποσκοπεί στη διάσωσή της. Η τελική διαμόρφωση της οφειλής, τυχόν διαγραφή και το ύψος της δόσης εξαρτώνται από τα στοιχεία της υπόθεσης και τον αλγόριθμο του εξωδικαστικού μηχανισμού.
Παράδειγμα Β: όταν η υπόλοιπη περιουσία είναι μεγαλύτερη
Αν οι συνολικές οφειλές ανέρχονται σε 300.000 ευρώ, η κύρια κατοικία αξίζει 150.000 ευρώ και η λοιπή ακίνητη περιουσία 160.000 ευρώ, η περιουσία πέραν της κύριας κατοικίας αποτελεί κρίσιμο δεδομένο για την ικανοποίηση των πιστωτών.
Το ποσό των 160.000 ευρώ δεν σημαίνει ότι οι πιστωτές εισπράττουν αυτομάτως ολόκληρη την αξία. Η τελική μεταχείριση εξαρτάται από τους κανόνες του μηχανισμού, την αξία των ακινήτων και τα υπόλοιπα οικονομικά δεδομένα.
Τι πρέπει να κρατήσουν οι οφειλέτες
Οι αλλαγές αφορούν κυρίως τους κανόνες της διαδικασίας: το ύψος της προκαταβολής, τις προθεσμίες απάντησης, την πληροφόρηση που οφείλουν να παρέχουν οι servicers και τις συνέπειες όταν παραβιάζονται οι υποχρεώσεις τους.
Δεν σημαίνει ότι κάθε οφειλέτης θα λάβει την ίδια ρύθμιση ή ότι κάθε χρέος θα μειωθεί κατά συγκεκριμένο ποσοστό. Το αποτέλεσμα εξακολουθεί να εξαρτάται από το ύψος της οφειλής, το εισόδημα, την περιουσιακή κατάσταση, τη βιωσιμότητα της πρότασης και τους κανόνες του αντίστοιχου μηχανισμού.
Σε κάθε περίπτωση, το νέο πλαίσιο δημιουργεί περισσότερα όρια, προθεσμίες και υποχρεώσεις ενημέρωσης για τους servicers, ενώ παρέχει στους οφειλέτες ισχυρότερα εργαλεία για να γνωρίζουν τι χρωστούν, να διαπραγματεύονται με σαφέστερους κανόνες και να προστατεύουν τη ρύθμισή τους όταν είναι συνεπείς.
