Η «Φοιτητική Λίστα» στη Σερβία δεν έχει ακόμη σχηματίσει κυβέρνηση, καθώς βρίσκεται ουσιαστικά σε πολιτική ομηρία του απερχόμενου καθεστώτος. Παρότι το εκλογικό αποτέλεσμα έχει διαμορφώσει τους νέους κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς, η μετάβαση στην εξουσία παραμένει μπλοκαρισμένη από μια σειρά συνταγματικών και θεσμικών διαδικασιών.
Την ίδια ώρα, η απερχόμενη πολιτική ηγεσία εξακολουθεί να ελέγχει την κυβέρνηση, τους κρατικούς μηχανισμούς και σημαντικό μέρος των μέσων ενημέρωσης, γεγονός που εντείνει την κοινωνική ένταση.
Η «Φοιτητική Λίστα» αντιμέτωπη με θεσμικά εμπόδια
Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Σερβίας, η νέα Βουλή δεν μπορεί να συγκροτηθεί σε σώμα προτού η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή (RIK) εξετάσει όλες τις ενστάσεις, επικυρώσει το εκλογικό αποτέλεσμα και ανακηρύξει επισήμως τους εκλεγμένους βουλευτές. Η διαδικασία αυτή πρέπει να ολοκληρωθεί το αργότερο μέσα σε δέκα ημέρες από τη λήξη της εκλογικής διαδικασίας.
Μετά την ολοκλήρωση αυτού του σταδίου, ο πρόεδρος της απερχόμενης Βουλής υποχρεούται να συγκαλέσει την ιδρυτική συνεδρίαση της νέας Εθνοσυνέλευσης. Η συνεδρίαση πρέπει να πραγματοποιηθεί εντός τριάντα ημερών από την ημέρα ανακήρυξης των τελικών αποτελεσμάτων. Μόνο τότε ανοίγει ουσιαστικά ο δρόμος για τον σχηματισμό κυβέρνησης από τη νέα κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Στη Σερβία, πρόεδρος της προηγούμενης Βουλής ήταν η Άνα Μπρνάμπιτς, η οποία ασκεί καθήκοντα Προέδρου της Δημοκρατίας από τις 27 Σεπτεμβρίου, μετά την παραίτηση του Αλεξάνταρ Βούτσιτς από το αξίωμα. Εάν η Μπρνάμπιτς επιλέξει, για λόγους πολιτικής σκοπιμότητας, να εξαντλήσει τα χρονικά περιθώρια που προβλέπει το Σύνταγμα, η «Φοιτητική Λίστα» θα χρειαστεί να περιμένει τουλάχιστον έναν ακόμη μήνα μέχρι να μπορέσει να αναλάβει θεσμικά την πρωτοβουλία σχηματισμού κυβέρνησης.
Η καθυστέρηση αυτή επιτρέπει στην απερχόμενη πολιτική ηγεσία να παραμένει στην εξουσία και να διαχειρίζεται τις κρατικές υποθέσεις, παρά το γεγονός ότι το πολιτικό τοπίο έχει μεταβληθεί. Η κυβέρνηση, η εισαγγελία και οι δυνάμεις ασφαλείας εξακολουθούν να ελέγχονται σε μεγάλο βαθμό από το κόμμα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, γεγονός που προκαλεί ανησυχία για την ομαλότητα της μετάβασης.
Κλιμακώνεται η ένταση στην κοινωνία
Η παρατεταμένη θεσμική εκκρεμότητα έχει δημιουργήσει κλίμα έντονης νευρικότητας και απογοήτευσης. Η απουσία σαφούς ημερομηνίας για την ανάληψη της εξουσίας από τη «Φοιτητική Λίστα», σε συνδυασμό με τη συνέχιση της πολιτικής επιρροής του απερχόμενου καθεστώτος, δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για ακραίες αντιδράσεις.
Το βράδυ της Δευτέρας, πολίτες εισέβαλαν στις εγκαταστάσεις του τηλεοπτικού σταθμού Informer και διέκοψαν την εκπομπή που παρουσίαζε ο ιδιοκτήτης του, Ντράγκαν Βουτσίτσεβιτς. Οι συγκεντρωμένοι ζητούσαν από τον δημοσιογράφο και επιχειρηματία να ζητήσει συγγνώμη για τη στάση που τήρησε κατά τη διάρκεια των δύο προηγούμενων ετών. Μετά από έντονο φραστικό διαπληκτισμό, οι διαδηλωτές τον απομάκρυναν από τον χώρο, σπρώχνοντάς τον έξω από το κτίριο.
Όταν έφτασε η αστυνομία, ορισμένοι πολίτες πέταξαν πέτρες και έσπασαν τη βιτρίνα του κτιρίου όπου στεγάζεται ο σταθμός. Η «Φοιτητική Λίστα» καταδίκασε το περιστατικό και κάλεσε τους πολίτες να αποφεύγουν τις εκδικητικές ενέργειες, υπογραμμίζοντας ότι η αλλαγή στα μέσα ενημέρωσης πρέπει να πραγματοποιηθεί αποκλειστικά μέσω των θεσμών.
Ο ρόλος του Informer και οι καταγγελίες για στοχοποίηση
Το Informer θεωρείται ένα από τα βασικά προπαγανδιστικά μέσα του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Κατά τη διάρκεια της φοιτητικής εξέγερσης, ο σταθμός και η εφημερίδα που εκδίδει ο Βουτσίτσεβιτς στοχοποιούσαν συστηματικά φοιτητές και ακτιβιστές, χαρακτηρίζοντάς τους εχθρούς του κράτους ή ξένους πράκτορες.
Σε αρκετές περιπτώσεις, το κανάλι δημοσίευσε φωτογραφίες διαδηλωτών, καθώς και διευθύνσεις κατοικίας, τηλεφωνικούς αριθμούς και άλλα προσωπικά δεδομένα. Παράλληλα, αντικαθεστωτικοί δημοσιογράφοι καταγγέλλουν ότι έγιναν αντικείμενο παρακολούθησης και δημόσιας διαπόμπευσης. Το Informer φέρεται να μετέδιδε ακόμη και ιδιωτικές στιγμές δημοσιογράφων και μελών των οικογενειών τους, παρουσιάζοντάς τους ως «πληρωμένους από τη Δύση».
Πριν από περίπου τρεις μήνες, γνωστός δημοσιογράφος και πολιτικός αναλυτής αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα, όταν ο σταθμός μετέδωσε βιντεοσκοπημένο υλικό της ανήλικης κόρης του από το δημοτικό σχολείο. Σε άλλη περίπτωση, προβλήθηκαν φωτοτυπίες διαβατηρίων ξένων δημοσιογράφων από την Κροατία, την Ιταλία και άλλες χώρες, προκειμένου να ενισχυθεί το κυβερνητικό αφήγημα ότι η φοιτητική εξέγερση ήταν οργανωμένη από το εξωτερικό.
Η Ανεξάρτητη Ένωση Συντακτών (NUNS), το μεγαλύτερο συνδικαλιστικό όργανο του κλάδου, έχει ζητήσει επανειλημμένα την αφαίρεση της άδειας λειτουργίας του καναλιού. Το ίδιο αίτημα επανέφερε και σήμερα προς τη Ρυθμιστική Αρχή Ηλεκτρονικών Μέσων (REM), επικαλούμενη παραβιάσεις της δημοσιογραφικής δεοντολογίας και κατάχρηση της τηλεοπτικής επιρροής.
Αντιδράσεις από τη «Φοιτητική Λίστα» και τον Βούτσιτς
Σε ανακοίνωσή της, η «Φοιτητική Λίστα» τόνισε: «Δεν υποστηρίζουμε εισβολές σε μέσα ενημέρωσης και θεσμούς, ούτε τις προκαλούμε. Θα απελευθερώσουμε τα μέσα ενημέρωσης και θα αγωνιστούμε για την ελευθερία του Τύπου και την επαγγελματική δημοσιογραφία μόνο μέσα από τους θεσμούς και το κοινοβούλιο».
Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς αντέδρασε άμεσα, χαρακτηρίζοντας την ενέργεια των πολιτών «επιδρομή». Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του έκανε λόγο για πρωτοφανή και «τερατώδη» βία κατά της ελευθερίας της έκφρασης, επιχειρώντας να παρουσιάσει το περιστατικό ως επίθεση στη δημοκρατική λειτουργία των μέσων ενημέρωσης.
Το ίδιο βράδυ σημειώθηκε απόπειρα εισβολής νεαρών διαδηλωτών και στον τηλεοπτικό σταθμό Pink, ο οποίος θεωρείται επίσης βασικός πυλώνας της προπαγάνδας της απερχόμενης κυβέρνησης. Η αστυνομία παρενέβη εγκαίρως και απέτρεψε την είσοδο των διαδηλωτών στο κτίριο.
Η μάχη για τη δημόσια τηλεόραση
Μέσα σε αυτό το κλίμα, η δημόσια τηλεόραση της Βοϊβοντίνας (RTV), τμήμα της σερβικής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης, ζήτησε δημόσια συγγνώμη από τους τηλεθεατές για τη μεροληπτική στάση που, όπως παραδέχθηκε, τήρησε τα προηγούμενα χρόνια.
Παράλληλα, οι φοιτητές απέστειλαν ανοιχτή επιστολή προς τη δημόσια τηλεόραση RTS και τη Ρυθμιστική Αρχή Ηλεκτρονικών Μέσων, ζητώντας τις παραιτήσεις του γενικού διευθυντή της RTS, του αναπληρωτή του και των αρχισυντακτών. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι η αναμόρφωση του μιντιακού τοπίου αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποκατάσταση της δημοκρατικής ομαλότητας.
Η «Φοιτητική Λίστα» παραμένει, επομένως, σε πολιτική ομηρία, όχι μόνο λόγω των συνταγματικών καθυστερήσεων αλλά και εξαιτίας ενός κρατικού και μιντιακού συστήματος που εξακολουθεί να λειτουργεί υπό τον έλεγχο της απερχόμενης εξουσίας. Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν η μετάβαση θα πραγματοποιηθεί θεσμικά και ειρηνικά ή αν η παρατεταμένη αβεβαιότητα θα οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική και πολιτική σύγκρουση.
