Η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας συρρικνώθηκε με βραδύτερο ρυθμό το γ΄ τρίμηνο, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, λίγο πριν από την τελευταία κλιμάκωση της σύγκρουσης με τους Χούθι. Παρά τις πιέσεις στις εξαγωγές πετρελαίου και τις επιθέσεις σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, η χώρα εξακολουθεί να στηρίζεται στα ισχυρά δημοσιονομικά της αποθέματα και στις εναλλακτικές υποδομές μεταφοράς αργού.
Η εικόνα που προκύπτει είναι σύνθετη. Από τη μία πλευρά, ο πετρελαϊκός τομέας παραμένει υπό πίεση εξαιτίας των περιορισμών στην παραγωγή, των προβλημάτων στις εξαγωγές και της γεωπολιτικής αστάθειας. Από την άλλη, ο μη πετρελαϊκός τομέας συνεχίζει να αναπτύσσεται, επιβεβαιώνοντας τη στρατηγική επιλογή του Ριάντ να μειώσει σταδιακά την εξάρτηση της οικονομίας από το πετρέλαιο.
Η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας και η ανάπτυξη του μη πετρελαϊκού τομέα
Τα στοιχεία καταγράφουν ανάπτυξη 1,9% στον μη πετρελαϊκό τομέα. Ο συγκεκριμένος τομέας αποτελεί εδώ και χρόνια βασική προτεραιότητα των σαουδαραβικών αρχών, στο πλαίσιο του ευρύτερου σχεδίου μετασχηματισμού της οικονομίας, η συνολική αξία της οποίας ανέρχεται σε περίπου 1,4 τρισ. δολάρια.
Η ανάπτυξη σε δραστηριότητες όπως οι κατασκευές, οι υπηρεσίες, ο τουρισμός, οι μεταφορές και η τεχνολογία θεωρείται κρίσιμη για την επίτευξη των στόχων του οικονομικού προγράμματος Vision 2030. Το πρόγραμμα προβλέπει τη δημιουργία νέων πηγών εισοδήματος, την προσέλκυση επενδύσεων και τη μείωση της εξάρτησης από τις διακυμάνσεις των διεθνών τιμών του αργού.
Την ίδια στιγμή, οι δραστηριότητες που συνδέονται με το πετρέλαιο μειώθηκαν με πιο αργό ρυθμό, κατά 20,4%, έναντι πτώσης 24,8% το β΄ τρίμηνο. Η βελτίωση αυτή δεν σημαίνει ότι οι πιέσεις έχουν εξαλειφθεί, δείχνει όμως ότι η πετρελαϊκή οικονομία κατάφερε να περιορίσει μέρος των απωλειών σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο.
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης με τους Χούθι
Τα στοιχεία αναδεικνύουν την έντονη αναταραχή που αντιμετωπίζει η μεγαλύτερη οικονομία του αραβικού κόσμου. Η Σαουδική Αραβία καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ο οποίος ξεκίνησε πριν από οκτώ μήνες, αλλά και της δικής της στρατιωτικής σύγκρουσης με τους Χούθι στην Υεμένη, οι οποίοι υποστηρίζονται από την Τεχεράνη.
Οι επιθέσεις σε σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις προκάλεσαν προβλήματα στην άντληση και τη μεταφορά πετρελαίου, επηρεάζοντας τις εξαγωγικές δυνατότητες της χώρας. Παράλληλα, η διέλευση πλοίων μέσω των Στενών του Ορμούζ παρεμποδίστηκε, αυξάνοντας τον κίνδυνο για τις διεθνείς ροές αργού και ενισχύοντας την αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας.
Ωστόσο, η Σαουδική Αραβία κατάφερε να αντισταθμίσει μέρος των απωλειών, ανακατευθύνοντας τις ροές πετρελαίου μέσω αγωγού προς λιμάνι στην Ερυθρά Θάλασσα. Η δυνατότητα αυτή προσφέρει στο βασίλειο ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς περιορίζει την εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου.
Τα στοιχεία αποτυπώνουν, πάντως, την προσωρινή διακοπή λειτουργίας του συγκεκριμένου αγωγού τον Σεπτέμβριο, έπειτα από κύμα επιθέσεων. Παράλληλα, προηγούνται της πιο πρόσφατης επιστροφής των σαουδαραβικών εξαγωγών πετρελαίου σε επίπεδα που παραπέμπουν σε συνθήκες πολέμου.
Οι επιπτώσεις στις μεταφορές και στην οικονομική δραστηριότητα
Η δημοσιευμένη εικόνα της οικονομίας καταγράφηκε πριν από την τελευταία κλιμάκωση των εντάσεων μεταξύ της Σαουδικής Αραβίας και των Χούθι. Τον Οκτώβριο σημειώθηκε σειρά φονικών αεροπορικών επιθέσεων από τους αντάρτες της Υεμένης, με σημαντικές συνέπειες για τις αεροπορικές μετακινήσεις.
Οι επιθέσεις περιόρισαν τις πτήσεις από και προς την πρωτεύουσα Ριάντ, προκάλεσαν καθυστερήσεις σε σημαντικές εκδηλώσεις και επηρέασαν τη λειτουργία βασικών οικονομικών δραστηριοτήτων. Στην πράξη, η κατάσταση οδήγησε στο κλείσιμο της κύριας οικονομικής διόδου του Ριάντ για ένα διάστημα, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις σε επιχειρήσεις, επενδυτές και καταναλωτές.
Η εξέλιξη αυτή μπορεί να επηρεάσει ιδιαίτερα τους τομείς που εξαρτώνται από τις μετακινήσεις, τον τουρισμό, τις διεθνείς εκδηλώσεις και τις υπηρεσίες. Πρόκειται για κλάδους που έχουν αποκτήσει αυξανόμενη σημασία στο πλαίσιο της προσπάθειας διαφοροποίησης της σαουδαραβικής οικονομίας.
Τα δημοσιονομικά αποθέματα προσφέρουν ανάσα
Παρά τις δυσκολίες, οικονομολόγοι και επενδυτές εκτιμούν ότι η πετρελαϊκή βιομηχανία της Σαουδικής Αραβίας εξακολουθεί να επιδεικνύει ανθεκτικότητα. Το Brent διαπραγματευόταν πάνω από τα 112 δολάρια το βαρέλι, γεγονός που προσφέρει σημαντική στήριξη στα έσοδα του βασιλείου.
Η ανησυχία έχει πλέον μετατοπιστεί στον υπόλοιπο οικονομικό τομέα και στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η παρατεταμένη γεωπολιτική αστάθεια στην κατανάλωση, τις επενδύσεις και τις δημόσιες δαπάνες.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, τα δημοσιονομικά αποθέματα ασφαλείας της Σαουδικής Αραβίας, σε συνδυασμό με τις εφεδρικές υποδομές για τις εξαγωγές πετρελαίου, συμβάλλουν στον περιορισμό της οικονομικής ζημιάς. Το ΔΝΤ εκτιμά ότι το βασίλειο βρίσκεται σε καλύτερη θέση από αρκετές γειτονικές χώρες του Κόλπου, ώστε να αντέξει την αναταραχή, ακόμη και μετά την κλιμάκωση των συγκρούσεων με τους Χούθι.
Η σύγκρουση με τους υποστηριζόμενους από το Ιράν αντάρτες εντάθηκε σημαντικά στις αρχές Οκτωβρίου, όταν δυνάμεις υπό σαουδαραβική ηγεσία εξαπέλυσαν ευρείας κλίμακας στρατιωτική επιχείρηση για την ανακατάληψη περιοχών της Υεμένης που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των Χούθι.
Οι δημοσιονομικές προβλέψεις και οι προκλήσεις
Πριν από την τελευταία κλιμάκωση, η σαουδαραβική κυβέρνηση είχε αναθεωρήσει προς τα πάνω την πρόβλεψή της για το δημοσιονομικό έλλειμμα του 2026, τοποθετώντας το στο 4,9% του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος. Παράλληλα, εκτίμησε ότι η οικονομία θα συρρικνωθεί κατά 3,6%, ποσοστό αντίστοιχο με εκείνο που καταγράφηκε στην κορύφωση της πανδημίας Covid-19 το 2020.
Η οικονομία της Σαουδικής Αραβίας εισέρχεται, επομένως, σε μια κρίσιμη περίοδο. Η ανθεκτικότητα των δημόσιων οικονομικών και η δυνατότητα ανακατεύθυνσης των εξαγωγών πετρελαίου παρέχουν σημαντικά περιθώρια άμυνας. Ωστόσο, η παρατεταμένη σύγκρουση με τους Χούθι, οι επιθέσεις στις υποδομές και οι περιορισμοί στις μετακινήσεις μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά την αναπτυξιακή πορεία.
Η πορεία της οικονομίας θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της κρίσης, την ασφάλεια των ενεργειακών υποδομών και την ικανότητα του μη πετρελαϊκού τομέα να συνεχίσει να αναπτύσσεται. Παρά τις πιέσεις, η Σαουδική Αραβία διατηρεί ισχυρά εργαλεία για να περιορίσει τις απώλειες, όμως η οικονομική της ανθεκτικότητα θα δοκιμαστεί ακόμη περισσότερο όσο παραμένει ανοικτό το μέτωπο με τους Χούθι.
