Περισσότερα από 18 εκατομμύρια άτομα παγκοσμίως ζουν με ρευματοειδή αρθρίτιδα, μια χρόνια και συστηματική φλεγμονώδης νόσος, όπου το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται στις αρθρώσεις, προκαλώντας σημαντική φλεγμονή. Αυτή η φλεγμονή μπορεί να προκαλέσει πόνο, δυσκαμψία και πρήξιμο στις αρθρώσεις και σε πολλές περιπτώσεις οι ασθενείς αναφέρουν κόπωση και συμπτώματα παρόμοια με αυτα της γρίπης.
Αν δεν αντιμετωπιστεί, η ρευματοειδής αρθρίτιδα μπορεί να προκαλέσει βλάβες στις αρθρώσεις. Ακόμα και όταν αντιμετωπίζεται, η πάθηση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική αναπηρία. Σε περιπτώσεις έντονης δραστηριότητας της νόσου ή σε προχωρημένα στάδια, οι ασθενείς μπορεί να δυσκολεύονται να εκτελέσουν καθημερινές δραστηριότητες, όπως η προετοιμασία φαγητού, η φροντίδα των παιδιών ή το ντύσιμο. Μέχρι σήμερα, η πάθηση αντιμετωπιζόταν αφού εμφανίζονταν ήδη τα συμπτώματα. Ωστόσο, αυξανόμενα στοιχεία υποδεικνύουν ότι η νόσος μπορεί να εντοπιστεί νωρίτερα – και ίσως τελικά να προληφθεί.
Ο Κέβιν Ντιν, καθηγητής Ιατρικής και Ρευματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, εκτιμά ότι η επιστημονική έρευνα κινείται προς τον έγκαιρο εντοπισμό ατόμων υψηλού κινδύνου, πριν η νόσος εκδηλωθεί πλήρως, καθώς και προς την ανάπτυξη θεραπειών που θα μπορούν να την καθυστερούν ή ακόμη και να την αποτρέπουν. Η ελπίδα του είναι ότι αυτό θα οδηγήσει σε αλλαγές στη διαχείριση της ρευματοειδούς αρθρίτιδας τα επόμενα χρόνια.
Εντοπισμός της νόσου πριν προκαλέσει βλάβες
Σήμερα, όταν κάποιος επισκέπτεται τον γιατρό λόγω πόνου στις αρθρώσεις ή άλλων συμπτωμάτων που σχετίζονται με αυτοάνοσα νοσήματα, οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να κάνουν διάγνωση εξετάζοντας τις αρθρώσεις για πρήξιμο. Παράλληλα, πραγματοποιούνται αιματολογικές εξετάσεις για την ανίχνευση αυτοαντισωμάτων, που βοηθούν στην επιβεβαίωση της διάγνωσης.
Ενώ δεν έχουν όλα τα άτομα με ρευματοειδή αρθρίτιδα μη φυσιολογικούς δείκτες αίματος, τα δύο αυτοαντισώματα που παρατηρούνται σε ποσοστό έως και 80% των ατόμων με ρευματοειδή αρθρίτιδα είναι ο ρευματοειδής παράγοντας και το αντικυκλικό κιτρουλινωμένο πεπτίδιο. Εκτός από τον πόνο στις αρθρώσεις, η ρευματοειδής αρθρίτιδα επηρεάζει ολόκληρο το ανοσοποιητικό σύστημα. Πολλές μελέτες έχουν πλέον επιβεβαιώσει ότι η ρευματοειδής αρθρίτιδα έχει ένα προκλινικό στάδιο ανάπτυξης – μια περίοδο τριών έως πέντε ετών ή και περισσότερο πριν εμφανιστεί πρήξιμο στις αρθρώσεις, κατά την οποία τα αυτοαντισώματα ανιχνεύονται στο αίμα. Η παρουσία αυτών των δεικτών υποδηλώνει ότι αναπτυσσεται αυτοάνοση νόσος, ωστόσο το σώμα και τα όργανα εξακολουθούν να λειτουργούν καλά και ένα άτομο που κινδυνεύει να προσβληθεί από ρευματοειδή αρθρίτιδα μπορεί να μην έχει συμπτώματα.
Εντοπίζοντας αυτό το προκλινικό στάδιο, οι επαγγελματίες υγείας μπορούν να χρησιμοποιούν δείκτες όπως τα αυτοαντισώματα και συμπτώματα όπως η παρατεταμένη πρωινή δυσκαμψία των αρθρώσεων για να εντοπίσουν άτομα που κινδυνεύουν αλλά δεν έχουν ακόμη φλεγμονή στις αρθρώσεις.
Η πρόβλεψη μελλοντικής ρευματοειδούς αρθρίτιδας βρίσκεται ακόμη σε ερευνητικό στάδιο, αν και γίνονται προσπάθειες για να ενταχθεί στον τακτικό έλεγχο υγείας, με τρόπο παρόμοιο με την εκτίμηση καρδιαγγειακού κινδύνου μέσω μέτρησης της χοληστερόλης.
Αναζήτηση νέων θεραπειών
Λόγω της προόδου στην πρόβλεψη των ατόμων που μπορεί να αναπτύξουν ρευματοειδή αρθρίτιδα, οι ερευνητές αναζητούν νέες θεραπείες που θα μπορούν να καθυστερήσουν ή να αποτρέψουν την πλήρη ανάπτυξη της νόσου. Συγκεκριμένα, δοκιμές έχουν πραγματοποιηθεί σε άτομα θετικά στα αντικυκλικά κιτρουλινωμένα πεπτίδια ή με άλλους παράγοντες κινδύνου, όπως πόνο στις αρθρώσεις ή υποκλινική φλεγμονή που ανιχνεύεται μόνο με απεικονιστικές μελέτες όπως η μαγνητική τομογραφία.
Σχεδόν όλες αυτές οι δοκιμές χρησιμοποιούν ανοσοκατασταλτικά φάρμακα που χορηγούνται για τη ρευματοειδή αρθρίτιδα, όπως μεθοτρεξάτη, υδροξυχλωροκίνη και ριτουξιμάμπη, με στόχο να εξετάσουν αν μια σύντομη θεραπεία μπορεί να «επαναρυθμίσει» το ανοσοποιητικό σύστημα και να αποτρέψει την ανάπτυξη της νόσου.
Αν και δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο φάρμακο για πρόληψη της ρευματοειδούς αρθρίτιδας, οι μελέτες αυτές δίνουν ελπίδα ότι οι ερευνητές βρίσκονται κοντά στην ανακάλυψη της κατάλληλης ουσίας, καθώς και της σωστής δοσολογίας και διάρκειας χορήγησής της.
Έρευνα του προκλινικού σταδίου
Προτού οι προληπτικές θεραπείες γίνουν μέρος της κλινικής πρακτικής, παραμένουν ορισμένες προκλήσεις. Πρώτον, οι επιστήμονες πρέπει να κατανοήσουν καλύτερα τη βιολογία του προκλινικού σταδίου της πάθησης. Τα αυτοαντισώματα επιτρέπουν τον εντοπισμό αυτών που διατρέχουν κίνδυνο με μεγαλύτερη ευκολία.
Το προκλινικό στάδιο χαρακτηρίζεται από πολλαπλές ανωμαλίες στο ανοσοποιητικό σύστημα, στα κύτταρα, στα αυτοαντισώματα και στη φλεγμονή. Η ελπίδα είναι ότι οι ερευνητές θα βρουν παρεμβάσεις που θα στοχεύουν αποτελεσματικά αυτές τις ανωμαλίες πριν αρχίσουν να πρήζονται οι αρθρώσεις.
Επιπλέον, φαίνεται ότι οι ανωμαλίες του ανοσοποιητικού κατά το προκλινικό στάδιο μπορεί να προέρχονται από άλλες περιοχές του σώματος πέρα από τις αρθρώσεις. Η θεωρία των βλεννογόνων υποστηρίζει ότι η πρώιμη αυτοανοσία προκαλείται από φλεγμονή σε βλεννογόνους όπως τα ούλα, οι πνεύμονες και το έντερο, με τις αρθρώσεις να εμπλέκονται αργότερα.
Αυτή η υπόθεση εξηγεί γιατί η περιοδοντίτιδα, το εμφύσημα ή άλλες πνευμονικές παθήσεις και η έκθεση σε καπνό αποτελούν παράγοντες κινδύνου, ενώ ορισμένα βακτήρια έχουν συνδεθεί με τη νόσο. Μελλοντικές δοκιμές που στοχεύουν σε διαδικασίες βλεννογόνων θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην καλύτερη κατανόηση της φύσης της ρευματοειδούς αρθρίτιδας.
Μελλοντικά βήματα
Αν και τα αυτοαντισώματα όπως τα αντι – κυκλικά κιτρουλλινικά πεπτιδικά αντισώματα είναι ισχυροί δείκτες ρευματοειδούς αρθρίτιδας, υπάρχει ένα πρόβλημα: ορισμένα άτομα που είναι θετικά σε αυτά δεν αναπτύσσουν ποτέ τη νόσο. Μελέτες δείχνουν ότι περίπου το 20%-30% των ατόμων θετικών σε αυτά τα αντισώματα αναπτύσσουν ρευματοειδή αρθρίτιδα μέσα σε δύο έως πέντε χρόνια, ενώ η ύπαρξη συνδυασμού παραγόντων κινδύνου μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σε πάνω από 50% μέσα σε ένα χρόνο. Αυτό καθιστά δύσκολη τη στρατολόγηση συμμετεχόντων για κλινικές δοκιμές πρόληψης. Αν δεν μπορείτε να προβλέψετε ποιος θα αναπτύξει τη νόσο, είναι δύσκολο να γνωρίζετε αν η πρόληψη επιτυγχάνεται.
Μέχρι τώρα, οι ερευνητές στρατολογούσαν άτομα που ήδη επισκέφθηκαν τον γιατρό με πρώιμα συμπτώματα στις αρθρώσεις, χωρίς όμως πρήξιμο. Αυτό είχε κάποια αποτελέσματα, αλλά πιθανώς υπάρχουν πολλοί περισσότεροι άνθρωποι που διατρέχουν κίνδυνο αλλά δεν έχουν επισκεφθεί ακόμα τον γιατρό τους. Δεδομένου ότι οι επαγγελματίες υγείας δεν εξετάζουν ακόμα όλους για αυτοαντισώματα, θα χρειαστούν μεγαλύτερα, διεθνή δίκτυα για να εντοπιστούν υποψήφιοι για συμμετοχή σε κλινικές δοκιμές.
Πηγή: The Conversation
