Η ανθρωπότητα θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με τον αφανισμό έως το 2100 εξαιτίας ενός πυρηνικού πολέμου ή της κακόβουλης χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης, σύμφωνα με νέα παγκόσμια αξιολόγηση κινδύνων. Οι δύο αυτές απειλές κατατάσσονται στην κορυφή μιας λίστας με 17 παράγοντες που ενδέχεται να προκαλέσουν τεράστιες απώλειες στην ανθρώπινη υγεία και ευημερία τις επόμενες δεκαετίες.
Η έκθεση, η οποία εκπονήθηκε από την Επιτροπή του Lancet για τις Παγκόσμιες Απειλές για την Υγεία στον 21ο Αιώνα, υπογραμμίζει ότι οι κίνδυνοι δεν λειτουργούν μεμονωμένα. Αντίθετα, αλληλεπιδρούν και ενισχύουν ο ένας τον άλλον, δημιουργώντας ένα σύνθετο παγκόσμιο περιβάλλον απειλών. Παρά τη σοβαρότητα των σεναρίων, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι υπάρχει ρεαλιστική δυνατότητα πρόληψης και περιορισμού κάθε κινδύνου, εφόσον οι κυβερνήσεις δράσουν έγκαιρα.
Πυρηνικός πόλεμος και κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης
Η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της αξιοποίησής της για την ανάπτυξη βιολογικών όπλων, καθώς και ένας πυρηνικός πόλεμος που θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμιο λιμό, χαρακτηρίζονται από την έκθεση ως απειλές με πιθανότητα αφανισμού της ανθρωπότητας μέσα στα επόμενα 75 χρόνια.
Οι ειδικοί διευκρινίζουν ότι η πιθανότητα να εκδηλωθούν τα πιο ακραία σενάρια παραμένει χαμηλή. Ωστόσο, οι πιθανές συνέπειες θα ήταν τόσο εκτεταμένες, ώστε θα μπορούσαν να προκαλέσουν την κατάρρευση των κοινωνιών και, τελικά, να απειλήσουν την επιβίωση του ανθρώπινου είδους.
Ένας πυρηνικός πόλεμος θα μπορούσε να απελευθερώσει τεράστιες ποσότητες σωματιδίων στην ανώτερη ατμόσφαιρα. Τα σωματίδια αυτά θα περιόριζαν την ηλιακή ακτινοβολία, προκαλώντας απότομη πτώση της θερμοκρασίας και σοβαρές επιπτώσεις στη γεωργία. Η επακόλουθη μείωση της παραγωγής τροφίμων θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτεταμένο, παγκόσμιο λιμό.
Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από κρατικούς ή μη κρατικούς παράγοντες για τη δημιουργία βιολογικών παραγόντων, την ενίσχυση υπαρχόντων παθογόνων ή την ανάπτυξη νέων μορφών όπλων. Σε κύριο άρθρο του The Lancet, το οποίο δημοσιεύθηκε παράλληλα με την έκθεση, οι συντάκτες προειδοποιούν ότι η κλίμακα της καταστροφής, εάν υλοποιούνταν τέτοια σενάρια, θα μπορούσε να είναι «αποκαλυπτική».
Οι 17 σημαντικότερες απειλές για την ανθρώπινη υγεία
Η επιτροπή αξιολόγησε κάθε κίνδυνο με βάση τα χρόνια υγιούς ζωής που ενδέχεται να χαθούν εξαιτίας ασθενειών, αναπηριών ή πρόωρων θανάτων. Η συγκεκριμένη μέτρηση είναι γνωστή ως προσαρμοσμένα στην αναπηρία έτη ζωής ή DALYs.
Εκτός από τον πυρηνικό πόλεμο και την κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, στη λίστα των σημαντικών καταστροφικών απειλών περιλαμβάνονται:
– Η ατμοσφαιρική ρύπανση
– Η μικροβιακή αντοχή στα αντιμικροβιακά φάρμακα
– Ο παιδικός υποσιτισμός
– Η κλιματική κατάρρευση
– Οι συμβατικές ένοπλες συγκρούσεις
– Η μείωση της διεθνούς αναπτυξιακής βοήθειας
– Η υψηλή κατανάλωση αλκοόλ
– Η υψηλή αρτηριακή πίεση
– Η εισοδηματική ανισότητα
– Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο
– Οι φυσικά εμφανιζόμενες πανδημίες
– Η παχυσαρκία
– Τα προβλήματα ψυχικής υγείας
– Το κάπνισμα
– Η ανθυγιεινή γήρανση
Για να συμπεριληφθεί ένας κίνδυνος στην αξιολόγηση, δεν αρκεί να μπορεί να προκαλέσει μεγάλο αριθμό θανάτων ή απώλεια πολλών ετών υγιούς ζωής. Θα πρέπει επίσης να υπάρχουν εφαρμόσιμες λύσεις και πολιτικές που μπορούν να περιορίσουν τις επιπτώσεις του.
Ο καθηγητής Ιμπραχίμ Αμπουμπακάρ, μέλος της επιτροπής και καθηγητής επιδημιολογίας λοιμωδών νοσημάτων στο University College London, τόνισε ότι στόχος της μελέτης δεν είναι η πρόκληση φόβου. Αντίθετα, η έκθεση έχει σχεδιαστεί ως εργαλείο για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ώστε να γνωρίζουν ποιες απειλές είναι πιθανό να αντιμετωπίσουν και πόσο μπορεί να αλλάξει η κατάσταση μέσα από έγκαιρες παρεμβάσεις.
Η κλιματική κρίση και η διεθνής βοήθεια
Η κλιματική κρίση αποτελεί έναν από τους κινδύνους με τις μεγαλύτερες άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις. Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της επιτροπής, ο περιορισμός της υπερθέρμανσης του πλανήτη περίπου στους 1,8 βαθμούς Κελσίου, αντί για ένα σενάριο αύξησης της θερμοκρασίας κατά 4,4 βαθμούς, θα μπορούσε να αποτρέψει την απώλεια περίπου 1,89 δισεκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής.
Οι εκτιμήσεις βασίστηκαν σε διαφορετικά σενάρια, από την καλύτερη έως τη χειρότερη δυνατή εξέλιξη κάθε απειλής. Στις χώρες υψηλού εισοδήματος, οι μη μεταδοτικές ασθένειες, η παχυσαρκία και τα προβλήματα ψυχικής υγείας αποτελούν κυρίαρχες προκλήσεις. Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, αντίθετα, σημαντικό μέρος της απώλειας υγιούς ζωής συνδέεται με το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, τον παιδικό υποσιτισμό, τις λοιμώξεις και την περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι περικοπές στη διεθνή αναπτυξιακή βοήθεια. Αρκετές από τις μεγαλύτερες χώρες-δωρητές, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν ανακοινώσει μειώσεις στις σχετικές δαπάνες. Η δραστική υποχώρηση της διεθνούς υγειονομικής βοήθειας θα μπορούσε, σύμφωνα με την επιτροπή, να οδηγήσει στην απώλεια έως και 1,5 δισεκατομμυρίου ετών υγιούς ζωής πριν από το 2100. Σχεδόν το 70% αυτής της απώλειας εκτιμάται ότι θα καταγραφεί στην υποσαχάρια Αφρική, όπου ο παιδικός υποσιτισμός παραμένει σοβαρό πρόβλημα.
Έκκληση για πρόληψη και προετοιμασία
Η επιτροπή αποτελείται από 35 ειδικούς και αναμένεται να επικαιροποιεί την αξιολόγησή της κάθε χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο θα ενσωματώνονται νέα επιστημονικά δεδομένα, θα επανεξετάζονται οι 17 απειλές και θα προστίθενται πιθανοί νέοι κίνδυνοι.
Οι συντάκτες της έκθεσης καλούν τις κυβερνήσεις να επενδύσουν στην τεχνολογική καινοτομία, στην ενίσχυση των συστημάτων υγείας, στην πρόληψη των συγκρούσεων και στη βελτίωση της διεθνούς συνεργασίας. Παράλληλα, ζητούν τη δημιουργία μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης και καλύτερης προετοιμασίας για κρίσεις που μπορεί να ξεπεράσουν τα σύνορα μιας χώρας.
Ο καθηγητής Κρίστοφερ Μάρεϊ, συμπρόεδρος της επιτροπής και διευθυντής του Ινστιτούτου Μετρήσεων και Αξιολόγησης της Υγείας στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, υπογράμμισε ότι οι σημερινές αποφάσεις των ηγετών θα καθορίσουν την υγεία και την ευημερία των επόμενων γενεών.
Το βασικό μήνυμα της μελέτης είναι ότι ο πυρηνικός πόλεμος και η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελούν αναπόφευκτες εξελίξεις. Η πρόληψη, η υπεύθυνη διακυβέρνηση της τεχνολογίας, η διεθνής συνεργασία και η έγκαιρη αντιμετώπιση της κλιματικής και υγειονομικής κρίσης μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά τους κινδύνους και να προστατεύσουν το μέλλον της ανθρωπότητας.
