Ο υπουργός Οικονομικών Τζον Χίλι παρουσίασε τον πρώτο προϋπολογισμό της κυβέρνησης του Άντι Μπέρναμ, σε μια περίοδο κατά την οποία η ακρίβεια, το υψηλό κόστος δανεισμού και οι αυξημένες ανάγκες για επενδύσεις περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια ελιγμών. Ο προϋπολογισμός τεστ για την κυβέρνηση Μπέρναμ επιχειρεί να συνδυάσει άμεση στήριξη στα νοικοκυριά με μέτρα για την ανάπτυξη, την επιχειρηματικότητα και την άμυνα.
Η κυβέρνηση απέφυγε μια γενικευμένη αύξηση της φορολογίας στους μισθούς, επιλέγοντας στοχευμένες επιβαρύνσεις στις τράπεζες, στα εισοδήματα από ενοίκια και στις αποταμιεύσεις που δεν προστατεύονται φορολογικά. Παράλληλα, ανακοίνωσε ενεργειακή ενίσχυση, παρεμβάσεις στους λογαριασμούς και νέα κίνητρα για επενδύσεις. Ωστόσο, η περιορισμένη ανάπτυξη και η αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους δημιουργούν ένα δύσκολο δημοσιονομικό περιβάλλον.
Προϋπολογισμός τεστ για την κυβέρνηση Μπέρναμ: οι σημαντικότερες ανακοινώσεις
Έκτακτη ενεργειακή ενίσχυση £100
Περίπου 20 εκατομμύρια νοικοκυριά στην Αγγλία, τα οποία ανήκουν στις κατηγορίες Council Tax A–D, θα λάβουν έκτακτη ενίσχυση ύψους £100 από τον Ιανουάριο του 2027. Το μέτρο έχει συνολικό κόστος £2,6 δισ., ενώ αντίστοιχη χρηματοδότηση προβλέπεται για τις αποκεντρωμένες κυβερνήσεις.
Η ενίσχυση αποσκοπεί στη μείωση της πίεσης που προκαλεί το κόστος θέρμανσης και ηλεκτρικής ενέργειας. Παρότι το ποσό είναι περιορισμένο σε σχέση με τις συνολικές ετήσιες δαπάνες ενός νοικοκυριού, η κυβέρνηση το παρουσιάζει ως άμεση παρέμβαση υπέρ των οικογενειών με χαμηλότερη και μεσαία φορολογική επιβάρυνση.
Αλλαγές στους λογαριασμούς ενέργειας
Η μείωση του ΦΠΑ στο ηλεκτρικό ρεύμα παρατείνεται έως τον Ιούλιο του 2027. Το μέσο ετήσιο όφελος υπολογίζεται σε περίπου £50 ανά νοικοκυριό. Παράλληλα, από το 2027 ή αργότερα καταργείται το πάγιο κόστος για το φυσικό αέριο.
Ωστόσο, η αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα χαμηλότερους λογαριασμούς για όλους. Το κόστος του παγίου θα μεταφερθεί στην τιμή ανά κιλοβατώρα, γεγονός που ενδέχεται να επιβαρύνει νοικοκυριά με υψηλή κατανάλωση και να ωφελήσει περισσότερο όσους χρησιμοποιούν μικρότερες ποσότητες ενέργειας.
Καύσιμα, μισθοί και κοινωνική στήριξη
Η μείωση του φόρου καυσίμων κατά 5 πένες ανά λίτρο παρατείνεται έως την 1η Ιουλίου 2027. Η απόφαση αποσκοπεί στη συγκράτηση του κόστους μετακίνησης και μεταφορών, αν και η τελική επίδραση στις τιμές θα εξαρτηθεί και από τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου.
Ο κατώτατος μισθός αυξάνεται κατά 3,9%, προσφέροντας μεγαλύτερο εισόδημα σε εκατομμύρια εργαζομένους. Παράλληλα, προωθούνται αλλαγές στο επίδομα για τους φροντιστές και διευρύνεται η πρόσβαση στην αμειβόμενη γονική άδεια. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι τα μέτρα ενισχύουν την εργασιακή ασφάλεια και περιορίζουν τις οικονομικές ανισότητες.
Πρόσθετη φορολόγηση τραπεζών και εισοδημάτων από περιουσία
Ο πρόσθετος φόρος στα τραπεζικά κέρδη αυξάνεται από 3% σε 6% για διάστημα 15 μηνών. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι ο τραπεζικός τομέας έχει τη δυνατότητα να συνεισφέρει περισσότερο, ιδιαίτερα μετά την περίοδο υψηλών επιτοκίων και αυξημένων εσόδων από δανεισμό.
Από τον Απρίλιο του 2027 αυξάνονται κατά δύο ποσοστιαίες μονάδες οι φορολογικοί συντελεστές για εισοδήματα από ενοίκια και αποταμιεύσεις που βρίσκονται εκτός φορολογικά προστατευμένων λογαριασμών. Η επιλογή αυτή μεταφέρει μεγαλύτερο μέρος της φορολογικής επιβάρυνσης σε εισοδήματα από περιουσιακά στοιχεία, αντί για τους μισθούς.
Φοροελαφρύνσεις για μικρές επιχειρήσεις
Το όριο πλήρους απαλλαγής από τον φόρο επαγγελματικών ακινήτων αυξάνεται από £12.000 σε £18.000 για επιλέξιμα καταστήματα, χώρους εστίασης και επιχειρήσεις αναψυχής. Περίπου 70.000 επιπλέον επιχειρήσεις αναμένεται να επωφεληθούν από την αλλαγή.
Ταυτόχρονα, αυστηροποιείται η είσπραξη του ΦΠΑ μέσω διαδικτυακών πλατφορμών. Στόχος είναι να περιοριστούν οι απώλειες εσόδων και να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των παραδοσιακών επιχειρήσεων και των πωλητών που δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στο διαδίκτυο.
Άμυνα, ΝΑΤΟ και Ουκρανία
Ο προϋπολογισμός περιλαμβάνει έως £5 δισ. σε επενδύσεις και δανεισμό για τη βρετανική αμυντική βιομηχανία κατά την επόμενη τετραετία. Παράλληλα, ξεκινούν διαπραγματεύσεις με τη Φινλανδία, την Πολωνία και την Ολλανδία για τη δημιουργία κοινού αμυντικού χρηματοδοτικού μηχανισμού.
Ανακοινώνεται επίσης πρόσθετη στήριξη άνω των £10 δισ. προς την Ουκρανία, κυρίως μέσω οικονομικής βοήθειας, εγγυήσεων και πιστωτικών διευκολύνσεων. Ωστόσο, η λεπτομερής χρηματοδότηση του στόχου για αμυντικές δαπάνες που αντιστοιχούν στο 3,5% του ΑΕΠ παραπέμπεται στην αναθεώρηση των κρατικών δαπανών το 2027. Η αναβολή αυτή αφήνει ανοιχτά ερωτήματα σχετικά με το πώς θα καλυφθεί το μελλοντικό κόστος.
Νέο φορολογικό κίνητρο για ιδρυτές επιχειρήσεων
Η κυβέρνηση θεσπίζει το Founders’ Relief, ένα νέο φορολογικό κίνητρο για ιδρυτές επιχειρήσεων. Σύμφωνα με το μέτρο, τα επιλέξιμα κεφαλαιακά κέρδη έως £10 εκατ. σε όλη τη διάρκεια της ζωής του δικαιούχου θα φορολογούνται με συντελεστή μόλις 10%, από τον Απρίλιο του 2027.
Στόχος είναι να παραμείνουν στη Βρετανία οι καινοτόμες επιχειρήσεις και οι ιδρυτές τους, ενισχύοντας την ανάπτυξη νεοφυών εταιρειών, την προσέλκυση επενδύσεων και τη δημιουργία θέσεων εργασίας.
Κρατικές επενδύσεις και αποκέντρωση
Πρόσθετη χρηματοδοτική δυνατότητα ύψους £20,4 δισ. διατίθεται στο National Wealth Fund και τη British Business Bank. Τα κεφάλαια θα κατευθυνθούν σε επιχειρήσεις, τεχνολογία και υποδομές, με στόχο την ενίσχυση της παραγωγικότητας και της μακροπρόθεσμης ανάπτυξης.
Παράλληλα, οι αιρετοί περιφερειακοί άρχοντες αποκτούν μεγαλύτερο μερίδιο των τοπικών φορολογικών εσόδων και νέες δυνατότητες χρηματοδότησης. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η αποκέντρωση θα επιτρέψει στις περιφέρειες να σχεδιάζουν πολιτικές προσαρμοσμένες στις τοπικές ανάγκες.
Διατηρείται το όριο των Cash ISA
Ο Τζον Χίλι ακυρώνει την προγραμματισμένη μείωση του ορίου των Cash ISA από £20.000 σε £12.000. Η απόφαση ανατρέπει προηγούμενη επιλογή της Ρέιτσελ Ριβς και αποτελεί σημαντική υπαναχώρηση υπέρ των αποταμιευτών.
Η διατήρηση του ορίου αναμένεται να καθησυχάσει όσους χρησιμοποιούν τους συγκεκριμένους λογαριασμούς για να προστατεύουν τις αποταμιεύσεις τους από τη φορολογία, ενώ παράλληλα αποφεύγει μια πρόσθετη πίεση σε μια περίοδο αυξημένου κόστους ζωής.
Ανάπτυξη και περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια
Οι προβλέψεις της ανεξάρτητης OBR παραμένουν συγκρατημένες. Η ανάπτυξη αναμένεται να διαμορφωθεί στο 1,2% το 2026, μόλις στο 1% το 2027 και στο 1,6% το 2028. Το δημοσιονομικό περιθώριο ασφαλείας περιορίζεται στα £15 δισ. για το 2029–30, ενώ το πρόσθετο ετήσιο κόστος εξυπηρέτησης του χρέους υπολογίζεται κατά μέσο όρο σε £14 δισ. σε σύγκριση με τις εαρινές προβλέψεις.
Η αρχηγός των Συντηρητικών, Κέμι Μπέιντενοχ, κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αναβάλλει τις δύσκολες αποφάσεις για τις κοινωνικές δαπάνες και τη χρηματοδότηση της άμυνας. Η αντιπολίτευση ασκεί επίσης κριτική στο περιορισμένο μέγεθος των ελαφρύνσεων, υποστηρίζοντας ότι δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις πιέσεις που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά.
Συνολικά, ο προϋπολογισμός τεστ για την κυβέρνηση Μπέρναμ επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην άμεση ανακούφιση, τη δημοσιονομική πειθαρχία και την ανάγκη για επενδύσεις. Η επιτυχία του θα κριθεί από το αν τα μέτρα μπορούν να στηρίξουν τα εισοδήματα και την ανάπτυξη χωρίς να διευρύνουν υπερβολικά το δημόσιο χρέος ή να μεταθέσουν τις πιο δύσκολες αποφάσεις για το μέλλον.
