Την προκήρυξη πρόωρων εκλογών για την Κυριακή 29 Νοεμβρίου ανακοίνωσε το πρωί της Δευτέρας ο πρωθυπουργός της Ισπανίας Πέδρο Σάντσεθ, σε διάγγελμά του από το Παλάτι της Λα Μονκλόα, λίγες ημέρες μετά την απόρριψη από το Κοινοβούλιο δύο κυβερνητικών διαταγμάτων για τη στέγαση.
Ο Πέδρο Σάντσεθ αποφάσισε να προχωρήσει στη διάλυση του ισπανικού Κοινοβουλίου, εννέα μήνες πριν από τη λήξη της κοινοβουλευτικής θητείας, την οποία αρχικά σκόπευε να ολοκληρώσει. Η απόφαση ελήφθη μετά από ένα σαββατοκύριακο διαβουλεύσεων με μέλη της κυβέρνησής του, ηγέτες του Σοσιαλιστικού Κόμματος και εταίρους από άλλα κόμματα. Αφορμή αποτέλεσε η απόρριψη, την περασμένη Παρασκευή, δύο διαταγμάτων για τη στέγαση που είχε καταρτίσει η κυβέρνηση ως απάντηση στην κοινωνική κινητοποίηση μετά την έξωση της 87χρονης Μαρικαρμέν Αμπασκάλ στη Μαδρίτη.
Το καταλανικό κόμμα Junts καταψήφισε και τα δύο διατάγματα, συμπαρατασσόμενο με το Λαϊκό Κόμμα (PP) και το Vox. Η απόφαση ελήφθη παρά το γεγονός ότι η ισπανική κυβέρνηση είχε διαπραγματευτεί μέρος του περιεχομένου των μέτρων με τους Καταλανούς αυτονομιστές. Η απόρριψη των κυβερνητικών προτάσεων προκάλεσε διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα. Χιλιάδες πολίτες βγήκαν στους δρόμους κατά τη διάρκεια του σαββατοκύριακου, ζητώντας λύσεις για την κρίση στη στέγαση. Στο διάγγελμά του, ο Σάντσεθ αναγνώρισε ότι η κυβέρνησή του «έκανε λάθη» και δεν κατάφερε να υλοποιήσει όλους τους στόχους που είχε θέσει. Παράλληλα, κάλεσε τους πολίτες να αποφασίσουν αν θέλουν να «ενταχθούν στο κύμα της ακροδεξιάς που προκαλεί οπισθοδρόμηση όπου κι αν κυβερνά» ή να προσφέρουν στην Ισπανία μια «ευρύτερη προοδευτική πλειοψηφία».
Ο πρωθυπουργός ζήτησε επίσης από τους πολίτες να διασφαλίσουν ότι η χώρα «θα παραμείνει προπύργιο της ειλικρίνειας και της κοινωνικής δικαιοσύνης», καθώς και «παγκόσμιο πρότυπο για την ειρήνη, τον φεμινισμό και την ευημερία».
Τα πεπραγμένα της κυβέρνησης
Ο Ισπανός πρωθυπουργός αναφέρθηκε στα οικονομικά και κοινωνικά πεπραγμένα της κυβέρνησής του, επικαλούμενος την πρόοδο στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, την ενίσχυση των κοινωνικών δικαιωμάτων και τη μείωση των ανισοτήτων. Υπενθύμισε ακόμη ότι η κυβέρνησή του κλήθηκε να διαχειριστεί κρίσεις χωρίς προηγούμενο, μεταξύ των οποίων πολέμους και γεωπολιτικές αναταραχές. Όπως ανέφερε, «πάλεψε εναντίον τυράννων, τεχνο-ολιγαρχών και καθεστώτων που διέπραξαν γενοκτονία». Ο Σάντσεθ επέκρινε επίσης την αντιπολίτευση των PP και Vox, την οποία χαρακτήρισε «τη χειρότερη δυνατή αντιπολίτευση». Κατά τον ίδιο, τα δύο κόμματα έχουν αμφισβητήσει ακόμη και τη νομιμότητα της κυβέρνησής του.
Η ενημέρωση του βασιλιά και η διαδικασία προκήρυξης
Ο Ισπανός πρωθυπουργός ενημέρωσε τον βασιλιά για την απόφασή του λίγες ώρες πριν από το διάγγελμα. Ο μονάρχης ξεκινά τη Δευτέρα επίσημη επίσκεψη στη Φινλανδία. Στις 11:30, ώρα Ισπανίας, έχει προγραμματιστεί έκτακτη συνεδρίαση του Υπουργικού Συμβουλίου. Κατά τη συνεδρίαση αναμένεται να εγκριθεί το διάταγμα για την προκήρυξη των εκλογών και τη διάλυση των Cortes Generales, δηλαδή του ισπανικού Κοινοβουλίου. Το σχετικό κείμενο πρόκειται να δημοσιευθεί την Τρίτη στην Επίσημη Εφημερίδα του Κράτους. Μετά την παρέλευση των 54 ημερών που προβλέπει ο νόμος, οι εκλογές θα διεξαχθούν την Κυριακή 29 Νοεμβρίου.
Οι διαβουλεύσεις των προηγούμενων ημερών
Ο Σάντσεθ είχε ξεκινήσει από το βράδυ της περασμένης Πέμπτης σειρά διαβουλεύσεων με υπουργούς, κυβερνητικούς αξιωματούχους, στελέχη του κόμματός του και άλλους παράγοντες. Στόχος ήταν να συγκεντρώσει εκτιμήσεις για την πολιτική κατάσταση μετά την απόφαση του Junts να απορρίψει τις κυβερνητικές προτάσεις για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης. Τις τελευταίες ημέρες, τόσο στο εσωτερικό του PSOE όσο και στην κυβέρνηση, είχαν ενισχυθεί οι εκτιμήσεις υπέρ της προσφυγής στις κάλπες. Παρά τις επιφυλάξεις για το ποια επιλογή θα ήταν καταλληλότερη, είχε αρχίσει να επικρατεί η άποψη ότι είχε έρθει η ώρα για πρόωρες εκλογές. Οι διαδηλώσεις στους δρόμους εντάθηκαν μετά την απόρριψη των κυβερνητικών προτάσεων από τα δεξιά κόμματα. Η κινητοποίηση δημιούργησε, κατά την εκτίμηση των Σοσιαλιστών, ένα πολιτικό περιθώριο για την προσφυγή στις κάλπες. Παράλληλα, στο εσωτερικό της κυβέρνησης αξιολογήθηκε η αβεβαιότητα που διαμορφώνεται από σειρά παραγόντων, μεταξύ των οποίων το δικαστικό ημερολόγιο, η κρίση στη Θέουτα και η άνοδος των τιμών. Η εκτίμηση ήταν ότι η προκήρυξη εκλογών σε αυτή τη φάση ήταν προτιμότερη από την αναβολή της απόφασης για μερικούς μήνες, καθώς μια τέτοια καθυστέρηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε περαιτέρω συσσώρευση πολιτικού κόστους. Η απόφαση διαμορφώθηκε σταδιακά τις τελευταίες ημέρες. Δεν πραγματοποιήθηκε τυπικό «πολεμικό συμβούλιο» ούτε έκτακτη σύσκεψη κρίσης. Ο Σάντσεθ κατέληξε στην επιλογή του μέσα από σειρά συζητήσεων, τηλεφωνικών επικοινωνιών και ανταλλαγής απόψεων, ακούγοντας περισσότερο απ’ όσο μιλούσε. Μέχρι αργά το βράδυ της Κυριακής, ο πρωθυπουργός δεν είχε ανακοινώσει την απόφασή του. Σύμφωνα με την εικόνα που είχε διαμορφωθεί, γνώριζαν για την πρόθεσή του μόνο ελάχιστοι άνθρωποι.
Η τρίτη περίοδος προβληματισμού
Αυτή είναι η τρίτη φορά που ο Πέδρο Σάντσεθ περνά μια αντίστοιχη περίοδο προβληματισμού για το πολιτικό του μέλλον και την προσφυγή σε πρόωρες εκλογές. Η πρώτη καταγράφηκε τον Απρίλιο του 2024, όταν έγινε γνωστό ότι διεξαγόταν έρευνα σε βάρος της συζύγου του, Μπεγκόνια Γκόμεθ. Η δεύτερη σημειώθηκε τον Ιούνιο του 2025, όταν ο Ισπανός πρωθυπουργός εξέτασε το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών και παραίτησης μετά την έναρξη έρευνας για φοροδιαφυγή σε βάρος του Σάντος Κερδάν, πρώην συνεργάτη του πρώην πρωθυπουργού Χοσέ Λουίς Ροδρίγκεθ Θαπατέρο.
