Το «πράσινο φως» της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αφορά την ενεργοποίηση της ενεργειακής ρήτρας διαφυγής για την Ελλάδα, μετά το σχετικό αίτημα που είχε υποβληθεί στις 6 Αυγούστου 2026. Η τελική επικύρωση της απόφασης αναμένεται να γίνει στη συνεδρίαση του Ecofin. Η επέκταση του πεδίου εφαρμογής της υφιστάμενης εθνικής ρήτρας διαφυγής αφορά μέτρα που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας. Όπως αναφέρουν κύκλοι του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, η σχετική έγκριση δόθηκε αποκλειστικά στην Ελλάδα. Σε δήλωσή του, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης χαρακτήρισε την απόφαση ιδιαίτερης πολιτικής και οικονομικής σημασίας. Τόνισε ότι επιβεβαιώνει την αξιοπιστία της χώρας και τη δυνατότητά της να διαμορφώνει ευρωπαϊκές πολιτικές. Ο υπουργός ανέφερε ακόμη ότι η ενεργειακή ρήτρα διαφυγής επιτρέπει την υλοποίηση κρίσιμων επενδύσεων για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, την ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων όταν αυτό απαιτείται.
Οι δημοσιονομικοί κανόνες
Οι νέες παρεμβάσεις θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους και θα εξαιρούνται από τα όρια αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που προβλέπει το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο. Η εξαίρεση αφορά δαπάνες έως 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως 0,6% σωρευτικά μέχρι το 2028. Παρά την εξαίρεσή τους από τα συγκεκριμένα όρια αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών, οι σχετικές δαπάνες θα εξακολουθούν να προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος. Το νέο πλαίσιο αναμένεται να καλύψει σειρά ενεργειακών, περιβαλλοντικών και υποδομικών έργων, με τη συνολική αξία των επενδύσεων να προσεγγίζει το 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Τα έργα που εντάσσονται στο πλαίσιο
Μεταξύ των παρεμβάσεων που προβλέπεται να ενταχθούν περιλαμβάνεται πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συνολικού ύψους 200 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα εντάσσεται στον σχεδιασμό για την ενίσχυση της αποθήκευσης ενέργειας και της ενεργειακής ανθεκτικότητας. Προβλέπεται επίσης πανελλαδικό πρόγραμμα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες, προϋπολογισμού 200 εκατ. ευρώ, το οποίο θα αφορά 100.000 δικαιούχους. Στο νέο πλαίσιο περιλαμβάνεται ακόμη ειδικό πρόγραμμα Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης για τη Δυτική Μακεδονία και τη Μεγαλόπολη, με προϋπολογισμό 50 εκατ. ευρώ. Ο σχεδιασμός προβλέπει επιπλέον το πρόγραμμα «ΗΛΕΚΤΡΑ», με αντικείμενο την ενεργειακή αναβάθμιση 109 δημόσιων κτιρίων και πανεπιστημίων. Ο προϋπολογισμός του προγράμματος ανέρχεται σε 117 εκατ. ευρώ. Στις παρεμβάσεις περιλαμβάνεται και το πρόγραμμα «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ», ύψους 45 εκατ. ευρώ, για την ενεργειακή αναβάθμιση 246 σχολικών μονάδων. Παράλληλα, στον σχεδιασμό έχουν ενταχθεί δράσεις δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη βιομηχανία. Προβλέπονται επίσης σιδηροδρομικά έργα ασφάλειας και επεκτάσεων, συνολικού ύψους 320 εκατ. ευρώ, καθώς και υποδομές φόρτισης λεωφορείων με προϋπολογισμό 20 εκατ. ευρώ. Η ενεργοποίηση της ρήτρας θα επιτρέψει την προώθηση των συγκεκριμένων παρεμβάσεων με εθνική χρηματοδότηση, χωρίς να υπολογίζονται στα όρια αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών που ισχύουν στο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο, με τις σχετικές δημοσιονομικές επιπτώσεις να παραμένουν στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.
