Σχεδόν έξι μήνες αφότου ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δεσμεύτηκε για μια γρήγορη νίκη επί του Ιράν, η σύγκρουση φαίνεται να έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, ενώ οι προοπτικές μιας στρατιωτικής νίκης ή μιας συμφωνίας μέσω διαπραγματεύσεων γίνονται ολοένα πιο δυσοίωνες.
Για να σπάσει το αδιέξοδο, ο Τραμπ έχει δεσμευτεί για μια «οικονομική D-Day», στο πλαίσιο της οποίας κάθε χώρα που συναλλάσσεται με το Ιράν θα αντιμετωπίζει «τεράστιες» οικονομικές συνέπειες.
Το Ιράν, ωστόσο, βρίσκεται αντιμέτωπο με κυρώσεις εδώ και πολλά χρόνια και μέχρι στιγμής έχει δείξει ότι είναι διατεθειμένο να αντέξει τις πιέσεις, καθώς και ότι μπορεί να προσαρμόζεται σε τεράστιες οικονομικές και στρατιωτικές πιέσεις όσο η σύγκρουση παρατείνεται. Το βασικό ερώτημα για τις ΗΠΑ, επομένως, είναι αν οι πρόσθετες κυρώσεις θα αποδώσουν εκεί όπου άλλες στρατηγικές έχουν αποτύχει.
Οι ακριβείς λεπτομέρειες της νέας αμερικανικής εκστρατείας οικονομικής πίεσης παραμένουν ασαφείς, με τον υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ να έχει υποσχεθεί ότι θα τις παρουσιάσει σε συνέντευξη Τύπου στις 24 Αυγούστου. Ωστόσο, σε συνέντευξή του στο CNBC, ο Μπέσεντ κατέστησε σαφές ότι οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να αναλάβουν δράση εναντίον οποιασδήποτε χώρας – φίλης ή εχθρικής – που θεωρούν ότι προσφέρει «σανίδα σωτηρίας» στο Ιράν.
«Είτε είστε μαζί μας είτε εναντίον μας», δήλωσε. «Αν επιμένετε να συναλλάσσεστε με το Ιράν, είτε μεταφέροντας χρήματα, είτε αγοράζοντας το πετρέλαιό του, είτε πραγματοποιώντας θαλάσσιες μεταφορές, τότε το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών και η αμερικανική κυβέρνηση θα χρησιμοποιήσουν όλη τους τη δύναμη για να επιβάλουν κυρώσεις εναντίον σας».
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζ. Ντ. Βανς χαρακτήρισε τις κυρώσεις «νέα φάση» της σύγκρουσης, κατά την οποία η οικονομική πίεση αποτελεί το «πιο αποτελεσματικό» εργαλείο που διαθέτουν οι ΗΠΑ. «Θα προσπαθήσουν να ασκήσουν οικονομική πίεση σε εμάς, αλλά αυτό που έχει γίνει σαφές τις τελευταίες δύο εβδομάδες είναι ότι εκείνοι έχουν αισθανθεί πολύ μεγαλύτερη πίεση από ό,τι εμείς», δήλωσε ο Βανς στην εκπομπή των Κλέι Τράβις και Μπακ Σέξτον. «Θα συνεχίσουμε προς αυτή την κατεύθυνση, επειδή πιστεύουμε ότι είναι ο καλύτερος τρόπος για να επιτύχουμε τελικά τον τελικό στόχο».
Το Ιράν βρίσκεται αντιμέτωπο με σημαντικές αμερικανικές κυρώσεις σχεδόν από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, το 1979. Η εκστρατεία οικονομικής πίεσης εντάθηκε μετά την αποχώρηση της πρώτης κυβέρνησης Τραμπ από την Κοινή Συνολική Δράση (JCPOA), τη συμφωνία του 2015 μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων και του Ιράν για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος.
Και στη σημερινή σύγκρουση, η αμερικανική κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει την επιχείρηση «Economic Fury», μια διττή εκστρατεία οικονομικής πίεσης που συνδυάζει κυρώσεις, υπό τον συντονισμό του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών, κατά των οικονομικών ροών του ιρανικού καθεστώτος, με ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών.
Ο Ιμράν Μπαγιούμι, ειδικός στη γεωστρατηγική στο Atlantic Council στην Ουάσινγκτον και πρώην σύμβουλος πολιτικής στο υπουργείο Άμυνας, δήλωσε στο BBC ότι η τελευταία ανακοίνωση πιθανότατα αποτελεί αποτέλεσμα της αυξανόμενης απογοήτευσης, καθώς οι υπόλοιπες επιλογές δεν έχουν αποφέρει τα αποτελέσματα που επιθυμεί ο Τραμπ.
«Πρόκειται ουσιαστικά για μια αναγνώριση ότι οι ΗΠΑ έχουν σχεδόν εγκλωβιστεί σε αυτόν τον πόλεμο», δήλωσε. «Είναι μια ακόμη προσπάθεια άσκησης οικονομικής πίεσης». «Αυτό είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ», πρόσθεσε ο Μπαγιούμι. «Δεν έχουμε δει να παρουσιάζεται από την κυβέρνηση μια σαφής στρατηγική, είτε με στρατιωτικά είτε με οικονομικά μέσα. Το ερώτημα για το τι προσπαθούν να επιτύχουν οι ΗΠΑ παραμένει αναπάντητο».
Ο Μάικλ Πάρκερ, ο οποίος εργάστηκε για οκτώ χρόνια στο Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) και είναι ειδικός στις οικονομικές κυρώσεις, δήλωσε ότι η νέα στρατηγική πιθανότατα θα αποτελεί προσπάθεια να «διευρυνθεί η οικονομική ακτίνα» των κυρώσεων, στοχεύοντας τρίτες χώρες που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με το Ιράν, αλλά οι οικονομίες τους εξαρτώνται από το αμερικανικό δολάριο.
«Μέχρι στιγμής, οι ΗΠΑ έχουν χρησιμοποιήσει σε μεγάλο βαθμό την απειλή αυτών των δευτερογενών κυρώσεων κατά ξένων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, προκειμένου να ενθαρρύνουν τη συμμόρφωση με την πολιτική των κυρώσεων», δήλωσε. «Όμως, πρόκειται για έναν μοχλό που δεν έχει διερευνηθεί επαρκώς, όσον αφορά τη στόχευση οποιασδήποτε δραστηριότητας συνδέεται με το αμερικανικό δολάριο και ταυτόχρονα με το Ιράν», πρόσθεσε ο Πάρκερ.
Ως παράδειγμα ανέφερε ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που βοηθούν το Ιράν να παρακάμπτει τις κυρώσεις ή διοχετεύουν χρήματα στα ταμεία του Ιράν. Το πώς θα απαντήσει το Ιράν σε αυτές τις κινήσεις παραμένει ασαφές, όμως ειδικοί στις κυρώσεις επισημαίνουν ότι μέχρι στιγμής η χώρα έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ικανή στην αξιοποίηση άτυπων διαύλων για την παράκαμψή τους, όπως «σκιώδη» πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο ή νέες εμπορικές εταιρείες που δεν περιλαμβάνονται στους καταλόγους αμερικανικών κυρώσεων.
«Βλέπουμε συνεχώς να εμφανίζονται νέα ονόματα, επειδή το Ιράν προσαρμόζεται πολύ γρήγορα», δήλωσε ο Μοχάμεντ Χαμούντα, διευθυντής ελέγχου εξαγωγών και κυρώσεων στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου. «Όποιες κυρώσεις κι αν επιβληθούν, βρίσκουν έναν νέο δρόμο για να τις παρακάμψουν».
Όπως πρόσθεσε, αυτές οι κινήσεις του Ιράν συχνά αφήνουν όσους είναι επιφορτισμένοι με την επιβολή της συμμόρφωσης να προσπαθούν εκ των υστέρων να καλύψουν το κενό. «Οι κυρώσεις υπάρχουν όλες στα χαρτιά, αλλά η δύσκολη δουλειά γίνεται παρασκηνιακά», δήλωσε ο Χαμούντα. «Υπάρχουν ομάδες σε όλο τον κόσμο που προσπαθούν να επιβάλουν τις κυρώσεις και να εντοπίσουν τα εμπλεκόμενα μέρη, γι’ αυτό και το Ιράν πρέπει να προσπαθεί να προσαρμόζεται».
Η αποτελεσματικότητα αυτών των κυρώσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το πώς θα αντιδράσουν οι χώρες που τελικά θα στοχοποιηθούν – στις οποίες θα μπορούσαν να περιλαμβάνονται σύμμαχοι των ΗΠΑ, όπως η Τουρκία και το Ιράκ, αλλά και η Κίνα.
«Ένα μέρος αυτού δεν εξαρτάται από το Ιράν», δήλωσε ο Πάρκερ. «Η ικανότητα του Ιράν να διαφεύγει ή να αποφεύγει τις κυρώσεις εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την προθυμία άλλων χωρών και χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων να του προσφέρουν πρόσβαση στο επίσημο τραπεζικό σύστημα».
Ο Πάρκερ εκτιμά ότι οι κυρώσεις είναι «τόσο ισχυρές όσο» η προθυμία των στοχευμένων χωρών να συμμορφωθούν με τους στόχους της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής ή να αντιμετωπίσουν ενδεχομένως επώδυνες κυρώσεις σε εμπορικές συναλλαγές που περιλαμβάνουν το αμερικανικό δολάριο. Ορισμένοι ειδικοί αμφισβητούν αν υπάρχει σήμερα αυτή η προθυμία.
«Δεν μπορώ πραγματικά να φανταστώ την Κίνα να συμφωνεί σε κάτι τέτοιο, για παράδειγμα», δήλωσε ο Μπαγιούμι. «Αυτά τα κράτη έχουν καταφέρει μέχρι σήμερα να διαχειρίζονται τα δικά τους συμφέροντα στις σχέσεις τους με την κυβέρνηση Τραμπ».
«Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι αυτό είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο», πρόσθεσε. «Όμως το ευρύτερο ζήτημα της στρατηγικής παραμένει. Χωρίς αυτήν, δεν είμαι βέβαιος ότι αυτό θα αλλάξει κάτι μακροπρόθεσμα».
Πηγή: BBC
