Η ακρίβεια στα βασικά είδη διατροφής εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης, με το γάλα, το ελαιόλαδο και τον καφέ να αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα των αυξήσεων που έχουν επιβαρύνει το κόστος ζωής. Η συζήτηση αναζωπυρώθηκε μετά την κριτική του επικεφαλής της ΕΛΑΣ, Αλέξη Τσίπρα, σχετικά με την πορεία των τιμών από το 2019 έως σήμερα.
Κύκλοι του υπουργείου Ανάπτυξης απαντούν στους ισχυρισμούς, υποστηρίζοντας ότι οι αυξήσεις είναι σημαντικές, αλλά όχι στο ύψος που παρουσιάστηκε από την πλευρά του κόμματος του Αλέξη Τσίπρα. Όπως επισημαίνουν, οι τιμές επηρεάστηκαν από την πανδημία του κορωνοϊού, τις διεθνείς αναταράξεις και τους δύο πολέμους, ωστόσο οι επίσημοι υπολογισμοί της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής δίνουν διαφορετική εικόνα.
Γάλα, ελαιόλαδο και καφές: Οι αυξήσεις σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία
Σύμφωνα με τις πηγές του ΥΠΑΝ, οι συγκρίσεις που παρουσιάστηκαν από την πλευρά της ΕΛΑΣ δεν αποτυπώνουν με ακρίβεια τα δεδομένα της ΕΛΣΤΑΤ. Οι τιμές συγκρίνονται για τον Δεκέμβριο του 2019 και τον Σεπτέμβριο του 2026, δηλαδή για την ίδια χρονική περίοδο.
Με βάση τα στοιχεία που επικαλείται το υπουργείο, το γάλα δεν αυξήθηκε κατά 58%, αλλά κατά 23,8%. Αντίστοιχα, το ελαιόλαδο δεν σημείωσε άνοδο 111,1%, αλλά 30,6%, ενώ ο καφές αυξήθηκε κατά 43,1%, έναντι ποσοστού 72,7% που αναφέρθηκε στην πολιτική κριτική.
Ο πίνακας με τις συγκρίσεις έχει ως εξής:
| Προϊόν | Αύξηση σύμφωνα με την ΕΛΑΣ | Αύξηση σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ |
|—|—:|—:|
| Γάλα | 58,8% | 23,8% |
| Ψωμί | 60,0% | 33,7% |
| Ελαιόλαδο | 111,1% | 30,6% |
| Μοσχάρι | 75,0% | 76,0% |
| Καφές | 72,7% | 43,1% |
| Αυγά | 55,6% | 43,3% |
Οι ίδιες πηγές σημειώνουν ότι η εικόνα δεν είναι ίδια για όλα τα προϊόντα. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του μοσχαριού, η αύξηση που καταγράφεται από την ΕΛΣΤΑΤ, 76%, είναι ελαφρώς υψηλότερη από το ποσοστό που αναφέρθηκε από την ΕΛΑΣ.
Τι υποστηρίζουν οι κύκλοι του ΥΠΑΝ
Στην απάντησή τους, οι κύκλοι του υπουργείου Ανάπτυξης κάνουν λόγο για επανάληψη «κακών συνηθειών» και κατηγορούν την πλευρά του Αλέξη Τσίπρα ότι παρουσιάζει υπερβολικά στοιχεία. Υποστηρίζουν πως είναι δεδομένο ότι οι τιμές αυξήθηκαν από το 2019 έως το 2026, καθώς στο μεσοδιάστημα προηγήθηκαν η υγειονομική κρίση, σοβαρές διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα, η ενεργειακή κρίση και δύο πολεμικές συγκρούσεις.
Ωστόσο, όπως τονίζουν, οι αυξήσεις δεν ανέρχονται στα επίπεδα που αναφέρθηκαν. Το υπουργείο επιχειρεί έτσι να αντιπαραβάλει την πολιτική κριτική με τα επίσημα στατιστικά δεδομένα, υπογραμμίζοντας ότι οι συγκρίσεις πρέπει να βασίζονται σε κοινή χρονική αφετηρία και ενιαία μεθοδολογία.
Παράλληλα, οι πηγές του ΥΠΑΝ αναφέρονται και στα πρόστιμα που επιβλήθηκαν σε επιχειρήσεις για παραβάσεις της νομοθεσίας στην αγορά. Όπως αναφέρουν, τα πρόστιμα εισπράχθηκαν και είναι τα υψηλότερα των τελευταίων δεκαετιών. Η αναφορά αυτή εντάσσεται στην προσπάθεια του υπουργείου να υπογραμμίσει ότι έχουν ενταθεί οι έλεγχοι για την αντιμετώπιση πρακτικών που επιβαρύνουν τους καταναλωτές.
Η σύγκριση με τον κατώτατο μισθό
Ένα ακόμη στοιχείο που προβάλλουν οι κύκλοι του υπουργείου Ανάπτυξης είναι η αύξηση του κατώτατου μισθού. Όπως σημειώνουν, την ίδια περίοδο κατά την οποία αυξήθηκαν οι τιμές σε βασικά προϊόντα, ο κατώτατος μισθός ενισχύθηκε κατά 40%.
Η συγκεκριμένη σύγκριση χρησιμοποιείται από την κυβέρνηση για να δείξει ότι η εξέλιξη των εισοδημάτων δεν πρέπει να εξετάζεται ανεξάρτητα από την πορεία των τιμών. Παρ’ όλα αυτά, για τα νοικοκυριά η καθημερινή εμπειρία της ακρίβειας εξαρτάται όχι μόνο από τη συνολική αύξηση του μισθού, αλλά και από το ύψος των ανελαστικών δαπανών, όπως τα τρόφιμα, η ενέργεια και η στέγαση.
Το γάλα, το ελαιόλαδο και ο καφές αποτελούν προϊόντα που αγοράζονται συχνά, γεγονός που καθιστά ακόμη και μια μικρότερη ποσοστιαία αύξηση ιδιαίτερα αισθητή στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Για τον λόγο αυτό, η αντιπαράθεση γύρω από τα πραγματικά ποσοστά δεν είναι μόνο πολιτική, αλλά συνδέεται άμεσα με την οικονομική καθημερινότητα των καταναλωτών.
Η εικόνα πίσω από τους αριθμούς
Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι οι αυξήσεις διαφέρουν σημαντικά ανά προϊόν. Το ελαιόλαδο, για παράδειγμα, παρουσίασε έντονες διακυμάνσεις λόγω της μειωμένης παραγωγής και των διεθνών εξελίξεων στην αγορά. Ο καφές επηρεάστηκε από τις τιμές στις διεθνείς αγορές, το κόστος μεταφοράς και την ενέργεια, ενώ το γάλα επηρεάστηκε από το κόστος παραγωγής, τις ζωοτροφές και τις μεταβολές στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Συνεπώς, η αποτίμηση της ακρίβειας δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε ένα ή δύο προϊόντα. Χρειάζεται συνολική εξέταση του καλαθιού του καταναλωτή, καθώς και σύγκριση της εξέλιξης των τιμών με την πορεία των εισοδημάτων.
Η πολιτική αντιπαράθεση για το πόσο πραγματικά ακρίβυναν το γάλα, το ελαιόλαδο και ο καφές αναμένεται να συνεχιστεί. Τα στοιχεία του ΥΠΑΝ, βασισμένα στις συγκρίσεις της ΕΛΣΤΑΤ, παρουσιάζουν χαμηλότερες αυξήσεις από εκείνες που καταγγέλθηκαν, χωρίς όμως να αναιρούν το γεγονός ότι το κόστος των βασικών αγαθών έχει αυξηθεί σημαντικά. Για τους καταναλωτές, το κρίσιμο ζήτημα παραμένει η δυνατότητα κάλυψης των καθημερινών αναγκών και η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος απέναντι στις συνεχιζόμενες πιέσεις.
