Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αναστείλει σειρά κυρώσεων κατά της Ρωσίας, λίγο πριν από την προγραμματισμένη εφαρμογή τους, ανατρέπει τις ισορροπίες στη διεθνή διπλωματία και προκαλεί νέα ένταση στις σχέσεις Ουάσινγκτον–Κιέβου. Στο επίκεντρο βρίσκεται το ρωσικό ντίζελ, καθώς η αμερικανική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών μπορεί να συμβάλει στη συγκράτηση των τιμών ενέργειας στις ΗΠΑ.
Η εξέλιξη αυτή, όμως, έχει πολύ ευρύτερες συνέπειες. Για την Ουκρανία και αρκετούς Αμερικανούς νομοθέτες, η απόφαση ισοδυναμεί με υποχώρηση απέναντι στη Μόσχα και αποδυνάμωση της πίεσης που ασκείται στη Ρωσία λόγω του πολέμου. Παράλληλα, ενισχύει την εικόνα μιας ολοένα στενότερης πολιτικής συνεννόησης ανάμεσα στον Τραμπ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν, την ώρα που η σύγκρουση του Αμερικανού προέδρου με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι κλιμακώνεται.
Το ρωσικό ντίζελ στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης
Οι κυρώσεις είχαν εγκριθεί από το Κογκρέσο των ΗΠΑ και είχαν υπογραφεί σε νόμο από τον Τραμπ τον Σεπτέμβριο. Ωστόσο, με εκτελεστικό διάταγμα που υπέγραψε το βράδυ της Παρασκευής, ο Αμερικανός πρόεδρος ανέστειλε την εφαρμογή ορισμένων διατάξεων, υποστηρίζοντας ότι η κίνηση εξυπηρετεί το «εθνικό συμφέρον» των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η απόφαση αφορά, μεταξύ άλλων, τη διευκόλυνση εισαγωγών ρωσικού ντίζελ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές καυσίμων στις ΗΠΑ έχουν αυξηθεί σημαντικά. Η άνοδος συνδέεται με τις αναταράξεις που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, αλλά και με την ευρύτερη αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές ενέργειας. Ο Τραμπ προσπαθεί εδώ και μήνες να περιορίσει τις πολιτικές επιπτώσεις του πληθωρισμού, ιδιαίτερα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Για το Κίεβο, ωστόσο, η εισαγωγή ρωσικού ντίζελ δεν αποτελεί απλώς οικονομική επιλογή. Η ουκρανική κυβέρνηση θεωρεί ότι κάθε αγορά ρωσικών ενεργειακών προϊόντων προσφέρει έσοδα στη Μόσχα και, κατά συνέπεια, ενισχύει έμμεσα την πολεμική της προσπάθεια. Ο Ζελένσκι υποστήριξε ότι η συμφωνία συνιστά ουσιαστικά αμερικανική επένδυση στη ρωσική πολεμική μηχανή.
Η σύγκρουση Τραμπ και Ζελένσκι βαθαίνει
Οι σχέσεις του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχουν επιδεινωθεί αισθητά τις τελευταίες ημέρες. Οι δύο ηγέτες έχουν ανταλλάξει αιχμηρές δηλώσεις, με τον Τραμπ να χαρακτηρίζει τον Ουκρανό πρόεδρο πιο δύσκολο στη συνεργασία από τον Βλαντίμιρ Πούτιν.
Ο Ζελένσκι απάντησε έμμεσα, δηλώνοντας σε σύνοδο κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης ότι είναι θετικό να βρίσκεται ανάμεσα σε «πραγματικούς ηγέτες». Η αντιπαράθεση αυτή δεν περιορίζεται πλέον σε προσωπικές δηλώσεις, αλλά έχει μετατραπεί σε ουσιαστική διαφωνία για τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσει η Δύση απέναντι στη Ρωσία.
Ο νέος αμερικανικός νόμος προέβλεπε αυστηρά μέτρα κατά της ρωσικής οικονομίας. Μεταξύ άλλων, έδινε στον Τραμπ τη δυνατότητα να επιβάλει δασμούς έως και 100% στις εισαγωγές από τις πέντε χώρες που αγοράζουν τις μεγαλύτερες ποσότητες ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου, κυρίως την Κίνα και την Ινδία.
Προβλέπονταν επίσης κυρώσεις κατά υψηλόβαθμων Ρώσων αξιωματούχων, συμπεριλαμβανομένου του Πούτιν, ρωσικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και του λεγόμενου «σκιώδους στόλου». Πρόκειται για πλοία που χρησιμοποιούνται για την παράκαμψη των υφιστάμενων εμπάργκο και τον περιορισμό των επιπτώσεων των δυτικών κυρώσεων.
Η αναστολή πολλών από αυτές τις διατάξεις προκάλεσε έντονες αντιδράσεις στο Κογκρέσο. Δημοκρατικοί νομοθέτες κατηγόρησαν τον Τραμπ ότι αγνοεί τη βούληση του Κογκρέσου, υποχωρεί στις απαιτήσεις της Μόσχας και εγκαταλείπει τους Ουκρανούς συμμάχους.
Η «ενεργειακή εκεχειρία» και οι επιθέσεις σε υποδομές
Λίγες ημέρες μετά την απόφαση για το ρωσικό ντίζελ, ο Τραμπ υποστήριξε ότι Ρωσία και Ουκρανία είχαν συμφωνήσει σε μια «ενεργειακή εκεχειρία». Στόχος, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, ήταν να διευκολυνθούν οι εξαγωγές ενεργειακών προϊόντων και να περιοριστούν οι επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές.
Η ανακοίνωση προκάλεσε έκπληξη στο Κίεβο. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι η Ουκρανία θα σταματούσε τα πλήγματα στις ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, εφόσον η Ρωσία έκανε το ίδιο. Ωστόσο, μέσα σε λίγες ημέρες, η Μόσχα εξαπέλυσε νέες επιθέσεις, σύμφωνα με τις ουκρανικές αρχές, με αποτέλεσμα το Κίεβο να επαναλάβει τα πλήγματα εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων πετρελαίου.
Ο Τραμπ καταδίκασε τις επιθέσεις, χαρακτηρίζοντάς τες «ντροπή». Ο Ζελένσκι απάντησε ότι η Ουκρανία απλώς υπερασπίζεται τα συμφέροντά της και επιχειρεί να περιορίσει τους πόρους που χρηματοδοτούν τη ρωσική πολεμική μηχανή.
Παράλληλα, ο Ζελένσκι αναφέρθηκε σε ρωσικές επιθέσεις κατά 15 ουκρανικών ενεργειακών εγκαταστάσεων, οι οποίες προκάλεσαν διακοπές ρεύματος σε αρκετές περιοχές. «Η Ρωσία προσπαθεί να βυθίσει την Ουκρανία στο σκοτάδι, λίγο πριν από τον χειμώνα», δήλωσε, υπογραμμίζοντας τη δραματική κατάσταση που επικρατεί στο εσωτερικό της χώρας.
Οι περιορισμοί στο Starlink και η αμερικανική στήριξη
Οι ανησυχίες για αλλαγή της αμερικανικής στάσης ενισχύθηκαν από τα προβλήματα στη λειτουργία του Starlink, του δορυφορικού συστήματος που χρησιμοποιούν οι ουκρανικές δυνάμεις. Σύμφωνα με την Ουκρανία, η απότομη μείωση της ταχύτητας επηρέασε τη λειτουργία drones και περιόρισε την αποτελεσματικότητα ορισμένων στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Το Κίεβο υποστηρίζει ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι απέδωσαν τους περιορισμούς σε τεχνικά προβλήματα. Ωστόσο, όταν το σύστημα δοκιμάστηκε σε ευρωπαϊκό έδαφος, οι ουκρανικές αρχές διαπίστωσαν ότι λειτουργούσε με υψηλότερες ταχύτητες. Ο Τραμπ έχει αρνηθεί ότι διέκοψε την ανταλλαγή πληροφοριών με την Ουκρανία ή ότι έδωσε εντολή να επιβραδυνθεί σκόπιμα το Starlink.
Η διαμάχη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς το δορυφορικό δίκτυο αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για τις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις. Οποιοσδήποτε περιορισμός στη λειτουργία του μπορεί να επηρεάσει τις επικοινωνίες, την αναγνώριση στόχων και τον συντονισμό στο πεδίο της μάχης.
Η εικόνα στο πεδίο της μάχης
Οι ουκρανικές αρχές ανέφεραν ότι τουλάχιστον εννέα άνθρωποι σκοτώθηκαν και περίπου 60 τραυματίστηκαν από ρωσικές επιθέσεις σε διάφορες περιοχές μέσα σε διάστημα 24 ωρών. Στη Χερσώνα, ένας οδηγός ασθενοφόρου έχασε τη ζωή του και περίπου 20 άνθρωποι τραυματίστηκαν από πλήγματα που σημειώθηκαν το πρωί του Σαββάτου.
Η Ρωσία υποστήριξε ότι στόχευσε βιομηχανικές εγκαταστάσεις που συνδέονται με την ουκρανική αμυντική βιομηχανία. Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανέφερε επίσης πλήγματα σε χαλυβουργικές μονάδες, ηλεκτρικό υποσταθμό και φορτηγό πλοίο στη Μαύρη Θάλασσα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το ρωσικό ντίζελ έχει μετατραπεί από εμπορικό προϊόν σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης. Η απόφαση του Τραμπ να αναστείλει κυρώσεις μπορεί να προσφέρει προσωρινή ανακούφιση στις αμερικανικές αγορές ενέργειας, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη συνοχή της δυτικής πολιτικής απέναντι στη Μόσχα. Για την Ουκρανία, η εξέλιξη σηματοδοτεί αποδυνάμωση της διεθνούς πίεσης. Για τη Ρωσία, αποτελεί σημαντική διπλωματική και οικονομική ανάσα. Και για τον Τραμπ, είναι μια επιλογή που ενδέχεται να αλλάξει καθοριστικά τις ισορροπίες ανάμεσα στον ίδιο, τον Πούτιν και τον Ζελένσκι.
