Από τον παροδικό ερεθισμό και τις αναπνευστικές επιπλοκές έως τις πιθανές διαταραχές της έμμηνου ρύσης, οι επιπτώσεις των δακρυγόνων στην υγεία προκαλούν αυξανόμενο προβληματισμό. Χιλιάδες μαρτυρίες γυναικών στη Γαλλία φέρνουν στο προσκήνιο μια πτυχή του ζητήματος που παραμένει ελάχιστα διερευνημένη, ενώ οι επιστήμονες επισημαίνουν την ανάγκη για περισσότερες μελέτες σχετικά με τις πιθανές μακροπρόθεσμες συνέπειες της έκθεσης στα χημικά αυτά.
Τα δακρυγόνα αποτελούν ένα από τα συνηθέστερα μέσα καταστολής διαδηλώσεων, ωστόσο οι επιπτώσεις τους στην ανθρώπινη υγεία δεν περιορίζονται πάντοτε στον προσωρινό ερεθισμό των ματιών και του αναπνευστικού συστήματος. Παρότι η χρήση τους έχει καταγραφεί εδώ και δεκαετίες, οι συνέπειες της επαναλαμβανόμενης έκθεσης, καθώς και οι πιθανές γυναικολογικές επιπτώσεις, εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο επιστημονικής διερεύνησης. Η συζήτηση επανήλθε στο προσκήνιο στη Γαλλία, μετά τις διαδηλώσεις του Οκτωβρίου, όταν χιλιάδες γυναίκες ανέφεραν διαταραχές της περιόδου τους, ασυνήθιστους πόνους και αιμορραγίες μετά την έκθεσή τους σε δακρυγόνα.
Τι περιέχουν τα δακρυγόνα και ποιες είναι οι άμεσες επιπτώσεις τους
Παρά την ονομασία τους, τα δακρυγόνα δεν είναι απαραίτητα αέρια. Οι χειροβομβίδες δακρυγόνων CM6 και GM2L, που χρησιμοποιούνται από τις γαλλικές αρχές επιβολής του νόμου, περιέχουν CS (2-chlorobenzylidene malononitrile), μια στερεή χημική ένωση που διασπείρεται υπό μορφή αερολύματος.
Σύμφωνα με το Εθνικό Ινστιτούτο Έρευνας και Ασφάλειας της Γαλλίας (INRS), η έκθεση στο CS μπορεί να προκαλέσει δακρύρροια, αίσθημα καύσου, βήχα, δυσκολία στην αναπνοή, ναυτία και έμετο. Τα συμπτώματα αυτά συνήθως υποχωρούν μέσα σε μερικές λεπτά μετά την απομάκρυνση από την περιοχή έκθεσης.
Ωστόσο, η εικόνα δεν είναι πάντοτε τόσο απλή. Έχουν καταγραφεί σοβαρότερες επιπλοκές, όπως κρίσεις άσθματος, τραυματισμοί του κερατοειδούς και χημικά εγκαύματα στο δέρμα.
Επιστημονική ανασκόπηση του 2017, η οποία εξέτασε 31 μελέτες από 11 χώρες, κατέγραψε 5.131 τραυματισμούς, ορισμένοι από τους οποίους οδήγησαν σε μόνιμες βλάβες. Η σοβαρότητα των επιπτώσεων εξαρτάται από την ποσότητα της ουσίας και τη διάρκεια της έκθεσης. Ιδιαίτερα ευάλωτα θεωρούνται τα παιδιά, οι ηλικιωμένοι και τα άτομα με χρόνιες παθήσεις.
Οι γυναικολογικές επιπτώσεις και οι μαρτυρίες των γυναικών
Εδώ και αρκετά χρόνια, γυναίκες αναφέρουν διαταραχές της περιόδου μετά την έκθεσή τους σε δακρυγόνα. Μεταξύ των συμπτωμάτων περιλαμβάνονται πρόωρη ή καθυστερημένη έμμηνος ρύση, ασυνήθιστοι πόνοι, έντονη αιμορραγία και κράμπες.
Στη Γαλλία, η συλλογικότητα «Lacrymos de sang» συγκεντρώνει μαρτυρίες γυναικών σχετικά με τις επιπτώσεις της έκθεσης στα δακρυγόνα. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν στα τέλη Οκτωβρίου, περίπου 9.500 γυναίκες είχαν ήδη συμπληρώσει το διαδικτυακό της ερωτηματολόγιο. Επόμενος στόχος της είναι η συγκρότηση μιας ομάδας ελέγχου, η οποία θα επιτρέψει την αξιόπιστη σύγκριση των δεδομένων.
Η 35χρονη Ματίλντ, η οποία συμμετείχε στη διαδήλωση της 17ης Οκτωβρίου στο Μπορντό, αναφέρει σε μαρτυρία της, ότι εκτέθηκε σε δακρυγόνα για σχεδόν μία ώρα. Εκτός από τον ερεθισμό στα μάτια και στον λαιμό, παρουσίασε ασυνήθιστη ευαισθησία στο στήθος, κράμπες στη μήτρα και επίμονους πόνους στην περιοχή της λεκάνης. Η περίοδός της, που αναμενόταν την επόμενη ημέρα, καθυστέρησε δέκα ημέρες και συνοδεύτηκε από εντονότερη αιμορραγία. Ανάλογες μαρτυρίες περιγράφουν γυναίκες που εμφάνισαν έντονους πόνους ή αιμορραγία ακόμη και αρκετές ημέρες μετά την έκθεση. Ορισμένες αναφέρουν επίσης περιστατικά αποβολών.
Τα στοιχεία αυτά προκαλούν ανησυχία, αλλά απαιτούν προσεκτική ερμηνεία. Οι μαρτυρίες προέρχονται από εθελοντική συμμετοχή σε διαδικτυακό ερωτηματολόγιο και δεν αποτελούν ιατρικές διαγνώσεις. Χωρίς ομάδα ελέγχου και συστηματική ιατρική επαλήθευση, δεν μπορεί να προσδιοριστεί πόσο συχνά εμφανίζονται τέτοιες διαταραχές στον συνολικό πληθυσμό που εκτίθεται σε δακρυγόνα.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες
Μια αμερικανική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2021 εξέτασε άτομα που εκτέθηκαν σε δακρυγόνα κατά τις διαδηλώσεις του 2020 στο Πόρτλαντ. Από τα 1.650 άτομα που συμπεριλήφθηκαν στην ανάλυση των διαταραχών της περιόδου, το 54,5% ανέφερε διαταραχή του κύκλου ή ευαισθησία στο στήθος.
Αντίστοιχα, μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2023 και συμπεριέλαβε 1.276 γυναίκες οι οποίες ανέφεραν ότι είχαν εκτεθεί σε δακρυγόνα, έδειξε ότι το 83% δήλωσε πως αντιμετώπισε τουλάχιστον ένα πρόβλημα αναπαραγωγικής υγείας. Και στις δύο μελέτες παρατηρήθηκε συσχέτιση μεταξύ της μεγαλύτερης διάρκειας έκθεσης και της συχνότερης αναφοράς συμπτωμάτων. Ωστόσο, οι μελέτες βασίστηκαν σε αυτοαναφερόμενα στοιχεία και δεν μέτρησαν με ακρίβεια τις ποσότητες των ουσιών που εισπνεύστηκαν. Επιπλέον, δεν διέθεταν συγκρίσιμες ομάδες ελέγχου. Παράγοντες όπως το άγχος, οι γυναικολογικές παθήσεις και οι ορμονικές θεραπείες μπορούν επίσης να επηρεάσουν τον εμμηνορροϊκό κύκλο.
Απαιτείται περαιτέρω έρευνα
Ο βιολόγος Αλεξάντερ Σαμιουέλ έχει αναφερθεί στο ενδεχόμενο το κυάνιο, το οποίο μπορεί να σχηματιστεί κατά τη διάσπαση του CS στον οργανισμό, να επηρεάζει μηχανισμούς που εμπλέκονται στον εμμηνορροϊκό κύκλο. Η υπόθεση αυτή, ωστόσο, παραμένει θεωρητική και δεν έχει αποδειχθεί αιτιώδης σχέση.
Η έλλειψη επαρκών δεδομένων αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στους περιορισμένους πόρους που διατίθενται για την έρευνα και στην απουσία συστηματικής παρακολούθησης των επιπτώσεων της έκθεσης. Οι επιστήμονες ζητούν επιδημιολογικές μελέτες που θα συγκρίνουν ομάδες εκτεθειμένων και μη εκτεθειμένων ατόμων, ώστε να διαπιστωθεί εάν τα δακρυγόνα προκαλούν πράγματι τις αναφερόμενες διαταραχές.
Με πληροφορίες από Le Monde, Franceinfo
