Ισχυρές καταιγίδες, καύσωνες και πυρκαγιές μπορούν να παραλύσουν την κοινωνική ζωή μιας κοινότητας, ακυρώνοντας πολιτιστικές εκδηλώσεις και αναγκάζοντας τους ανθρώπους να παραμένουν σε εσωτερικούς χώρους. Παράλληλα, αναδεικνύουν ότι η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο το περιβάλλον και τις συνθήκες στις οποίες ζούμε, αλλά μπορεί να περιορίζει και τις κοινωνικές μας επαφές και την ικανότητά μας να παραμένουμε συνδεδεμένοι.
Σε ολόκληρο τον κόσμο, η κοινωνική σύνδεση αναγνωρίζεται ολοένα και περισσότερο ως απαραίτητη για την ατομική και συλλογική ευημερία. Διατηρεί τον εγκέφαλό μας ενεργό και μπορεί να μειώσει τα επίπεδα στρες. Σε περιόδους έκτακτης ανάγκης, οι κοινωνικοί δεσμοί μπορούν επίσης να σώσουν ζωές. Οι ανθρώπινες σχέσεις διευκολύνουν την έγκαιρη ανταλλαγή πληροφοριών, την αλληλοβοήθεια και τη συλλογική δράση. Όταν οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν επικίνδυνα, φίλοι και γείτονες μοιράζονται προειδοποιήσεις για τον καύσωνα, ελέγχουν ηλικιωμένους ή άλλα μέλη της κοινότητας που μπορεί να χρειάζονται βοήθεια και συντονίζουν τη λειτουργία κλιματιζόμενων χώρων προστασίας, όταν οι επίσημοι μηχανισμοί αδυνατούν να ανταποκριθούν.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής ενδέχεται να αποδυναμώνουν τον ίδιο τον κοινωνικό ιστό που βοηθά τις κοινότητες να ευημερούν. Καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα γίνονται συχνότερα και πιο καταστροφικά, μπορούν να επηρεάσουν τις σχέσεις, να διαταράξουν τις καθημερινές συνήθειες και την επικοινωνία και να καταστρέψουν χώρους συνάντησης και τις βάσεις πάνω στις οποίες στηρίζονται οι παραδόσεις μιας κοινότητας.
Η Φιόνα Ντόερτι, Επίκουρη Καθηγήτρια Κοινωνικής Εργασίας στο Πανεπιστήμιο του Τενεσί, μελετά τις αλληλένδετες κοινωνικές και περιβαλλοντικές κρίσεις, μεταξύ άλλων την κοινωνική απομόνωση και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Μία από τις πιο παραγνωρισμένες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως έχει διαπιστώσει, είναι η δυνατότητά της να επιδεινώσει τη συνεχιζόμενη «επιδημία» μοναξιάς.
Μελέτες δείχνουν ότι ο χρόνος που περνούσαν οι Αμερικανοί αλληλεπιδρώντας διά ζώσης με φίλους και συγγενείς είχε ήδη μειωθεί πριν από την πανδημία COVID-19, η οποία από το 2020 περιόρισε σημαντικά τις κοινωνικές επαφές. Η πρόσφατη έρευνα της ομάδας της στην αγροτική περιοχή των Απαλαχίων έχει εντοπίσει αρκετούς τρόπους με τους οποίους τα ακραία καιρικά φαινόμενα περιορίζουν ακόμη περισσότερο τις κοινωνικές δραστηριότητες.
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα απομονώνουν τους ανθρώπους
Οι ακραίες θερμοκρασίες έχουν κυριαρχήσει στα παγκόσμια πρωτοσέλιδα αυτό το καλοκαίρι. Όταν οι εξωτερικές θερμοκρασίες γίνονται επικίνδυνες, οι άνθρωποι καταφεύγουν σε εσωτερικούς χώρους, αναζητώντας κλιματισμό. Αυτό όμως έχει και κοινωνικό κόστος.
«Δεν θυμάμαι να έκανε ποτέ τόσο ζέστη όταν μεγάλωνα», δήλωσε στην ερευνητική ομάδα ένας 28χρονος κοινωνικός λειτουργός. «Οι άνθρωποι δεν θέλουν να βγουν από το σπίτι τους όταν έχει τόση ζέστη. Δεν θέλουν να πηγαίνουν σε κοινοτικές εκδηλώσεις και να βρίσκονται έξω, στην κοινότητα».
Οι ισχυρές καταιγίδες και οι πλημμύρες μπορούν να καταστήσουν τις μετακινήσεις επικίνδυνες ή και αδύνατες, εμποδίζοντας τους ανθρώπους να φύγουν από τα σπίτια τους, να επισκεφθούν συγγενείς ή να συμμετάσχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις. Αυτές οι διαταραχές μπορούν να υπονομεύσουν τις καθημερινές αλληλεπιδράσεις που βοηθούν τους ανθρώπους να αισθάνονται ότι ανήκουν σε μια κοινότητα.
Οι διακοπές ρεύματος διαταράσσουν την επικοινωνία
Τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν επίσης να διαταράξουν τα κανάλια επικοινωνίας που επιτρέπουν στους ανθρώπους να παραμένουν συνδεδεμένοι. Ισχυρές καταιγίδες, πλημμύρες, ακραία χειμερινά φαινόμενα και υψηλές θερμοκρασίες συνδέονται με διακοπές ηλεκτροδότησης, οι οποίες μπορεί να αφήσουν τους κατοίκους χωρίς ρεύμα, ορισμένες φορές για εβδομάδες.
Όπως εξήγησε στην ομάδα ένας 74χρονος κάτοικος αγροτικής περιοχής: «Είμαστε τόσο απομονωμένοι. Δεν έχουμε καθόλου σήμα κινητής τηλεφωνίας, παρά μόνο μέσω Wi-Fi. Έτσι, όταν κοπεί το ρεύμα, δεν έχουμε ούτε κινητή τηλεφωνία… χωρίς το τηλέφωνό σου, ουσιαστικά χάνεις όλες σου τις επαφές».
Η απώλεια κοινών χώρων και παραδόσεων
Ένας ακόμη τρόπος με τον οποίο η κλιματική αλλαγή μπορεί να αποδυναμώσει την κοινωνική σύνδεση είναι μέσω της αλλαγής χώρων και παραδόσεων που έχουν πολιτιστική και κοινοτική σημασία.
Στην έρευνα της ομάδας σε κατοίκους των Απαλαχίων, οι κάτοικοι περιέγραψαν πώς μια ακραία ξηρασία σε συνδυασμό με παρατεταμένο καύσωνα επηρέασε τους χώρους όπου συγκεντρώνονται οι άνθρωποι, μοιράζονται παραδόσεις και διατηρούν δεσμούς μεταξύ διαφορετικών γενεών. Για παράδειγμα, η στάθμη των λιμνών και των ποταμών υποχώρησε τόσο πολύ ώστε να μην είναι πλέον κατάλληλα για αναψυχή, πυρκαγιές έπληξαν το Εθνικό Δάσος Wayne, ενώ οι απώλειες στις καλλιέργειες είχαν ως αποτέλεσμα να μειωθεί σημαντικά η διαθέσιμη ποσότητα από τα αγαπημένα φρούτα pawpaw της περιοχής, όταν έφτασε η ώρα για το ετήσιο Φεστιβάλ Pawpaw του Οχάιο.
Ένας 68χρονος κάτοικος δήλωσε στους ερευνητές: «Κοιτάζω γύρω μου και είναι πραγματικά φρικτό. Τα ρυάκια μας έχουν στεγνώσει. Ένας φίλος μού έφερε τις προάλλες μερικά pawpaw και ήταν αξιολύπητα… τίποτα σαν αυτά που έχουμε συνήθως. Είναι πραγματικά άσχημα τα πράγματα και υποψιάζομαι ότι αυτό θα συνεχιστεί. Πρέπει να βρούμε μια λύση».
Διατηρώντας την κοινωνική σύνδεση εν μέσω φυσικών καταστροφών
Καθώς οι παγκόσμιες θερμοκρασίες αυξάνονται, σε μεγάλο βαθμό λόγω της καύσης ορυκτών καυσίμων, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει ολοένα περισσότερο την καθημερινή ζωή. Η κοινωνική σύνδεση είναι ζωτικής σημασίας τόσο για την αντιμετώπιση των ακραίων καιρικών φαινομένων όσο και για τη συνεργασία των πολιτών με στόχο την προσαρμογή ολόκληρης της κοινότητας σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα.
Μια πολλά υποσχόμενη λύση είναι οι πόλεις και οι περιφέρειες να επενδύσουν σε κοινοτικούς κόμβους, όπως οι δημόσιες βιβλιοθήκες, ή να δημιουργήσουν νέους χώρους συνάντησης σε ολόκληρες τις κοινότητες. Οι χώροι αυτοί μπορούν να ενισχύουν την κοινωνική σύνδεση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, φιλοξενώντας δράσεις δια βίου μάθησης χωρίς αποκλεισμούς, ενώ παράλληλα μπορούν να λειτουργούν ως χώροι προστασίας από τους καύσωνες και ως κέντρα κλιματικής ανθεκτικότητας. Μπορούν να παρέχουν πόρους που βοηθούν τους κατοίκους να προετοιμάζονται για καταστροφές, σταθμούς φόρτισης τηλεφώνων όταν διακόπτεται η ηλεκτροδότηση και πρόσβαση στο διαδίκτυο.
Σε μια εποχή κατά την οποία η κλιματική αποσταθεροποίηση επιταχύνεται, η κοινωνική σύνδεση μπορεί να αποτελεί το σημαντικότερο κεφάλαιο μιας κοινότητας – αλλά ταυτόχρονα και έναν από τους πιο ευάλωτους πόρους που πρέπει να προστατευθούν.
Πηγή: The Conversation
