Ερωτήματα για την ελευθερία της έκφρασης και του Τύπου στην Τουρκία προκαλεί η αυξανόμενη επιβολή περιορισμών σε λογαριασμούς δημοσιογράφων, ειδησεογραφικών οργανισμών και ακτιβιστών στην πλατφόρμα X.
Την ίδια στιγμή, η δικαστική απόφαση για τον αποκλεισμό του ανεξάρτητου μέσου T24 και των λογαριασμών του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εντείνει τις ανησυχίες για τη χρήση διοικητικών και δικαστικών μηχανισμών με στόχο τον περιορισμό της ενημέρωσης.
Δημοσιογραφικές οργανώσεις καλούν το X να εξετάζει με αυξημένη προσοχή τα αιτήματα των τουρκικών αρχών και να μην προχωρά σε αποκλεισμούς χωρίς σαφή, τεκμηριωμένη και ανεξάρτητα ελεγχόμενη δικαστική απόφαση. Όπως υποστηρίζουν, η προστασία της ελευθερίας του Τύπου προϋποθέτει διαφάνεια, αναλογικότητα και ουσιαστικό δικαστικό έλεγχο.
Περιορισμοί σε λογαριασμούς δημοσιογράφων στο Χ
Σε κοινή ανακοίνωσή τους, η Διεθνής Ομοσπονδία Δημοσιογράφων, η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων και η Ένωση Τούρκων Δημοσιογράφων αναφέρθηκαν στην αύξηση των περιορισμών πρόσβασης σε λογαριασμούς στην Τουρκία. Οι οργανώσεις εξέφρασαν την ανησυχία ότι το X συμμορφώνεται με αιτήματα των τουρκικών αρχών τα οποία δεν έχουν υποβληθεί σε επαρκή και ανεξάρτητο δικαστικό έλεγχο.
Οι δημοσιογραφικές ενώσεις κάλεσαν την πλατφόρμα να αξιολογεί κάθε αίτημα αποκλεισμού ξεχωριστά και να εξετάζει εάν βασίζεται σε συγκεκριμένη, σαφή και ανεξάρτητη δικαστική απόφαση. Παράλληλα, ζήτησαν να απορρίπτονται αιτήματα που είναι υπερβολικά ευρείας έκτασης, δυσανάλογα ή δεν εξηγούν με επαρκή τρόπο τους λόγους για τους οποίους επιβάλλεται ο περιορισμός.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη διαφάνεια. Σύμφωνα με τις οργανώσεις, αιτήματα που προέρχονται από διοικητικές αρχές, υπηρεσίες επιβολής του νόμου ή άλλους δημόσιους φορείς δεν θα πρέπει, από μόνα τους, να θεωρούνται επαρκής βάση για τον αποκλεισμό λογαριασμών δημοσιογράφων ή οργανισμών μέσων ενημέρωσης. Απαιτείται προηγούμενος και ουσιαστικός έλεγχος από ανεξάρτητη δικαστική αρχή, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι περιορισμοί δεν χρησιμοποιούνται για την καταστολή της κριτικής δημοσιογραφίας.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ένωσης για την Ελευθερία της Έκφρασης (IFOD), δικαστικές αποφάσεις μπορούσαν να εντοπιστούν μόνο για 115 από τους 1.270 λογαριασμούς στο X στους οποίους επιβλήθηκαν περιορισμοί πρόσβασης στην Τουρκία τον Σεπτέμβριο. Για τους υπόλοιπους 1.155 λογαριασμούς, οι λόγοι του αποκλεισμού παρέμεναν άγνωστοι.
Η κλίμακα του μέτρου είναι ιδιαίτερα σημαντική. Οι λογαριασμοί που επηρεάστηκαν συγκέντρωναν συνολικά περισσότερους από 35 εκατομμύρια ακολούθους, γεγονός που σημαίνει ότι οι περιορισμοί δεν αφορούν μόνο τους ίδιους τους λογαριασμούς, αλλά και την πρόσβαση εκατομμυρίων χρηστών σε ειδήσεις, αναλύσεις και δημόσιο διάλογο. Το X δεν είχε απαντήσει άμεσα σε αίτημα για σχόλιο σχετικά με τις καταγγελίες.
Ο αποκλεισμός του T24 για «προπαγάνδα υπέρ των ΛΟΑΤΚΙ+»
Την ίδια περίοδο, τουρκικό δικαστήριο διέταξε τον αποκλεισμό της πρόσβασης στον ιστότοπο του ανεξάρτητου ειδησεογραφικού μέσου T24, καθώς και στους λογαριασμούς του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι αρχές υποστήριξαν ότι το μέσο είχε δημοσιεύσει, μέσα σε διάστημα ενός έτους, 118 περιεχόμενα που συνιστούσαν «προπαγάνδα υπέρ των ΛΟΑΤΚΙ+».
Η απόφαση ελήφθη στο πλαίσιο της έρευνας με την ονομασία «Η οικογένειά μου είναι ασφαλής». Πρόκειται για μια διευρυνόμενη επιχείρηση που, σύμφωνα με την τουρκική κυβέρνηση, έχει στόχο την προστασία των παιδιών και των οικογενειακών αξιών. Ωστόσο, οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ευρωπαϊκοί θεσμοί υποστηρίζουν ότι η έρευνα έχει εξελιχθεί σε μηχανισμό στοχοποίησης ομάδων, ακτιβιστών, δημοσιογράφων και μέσων ενημέρωσης που ασχολούνται με ζητήματα ΛΟΑΤΚΙ+.
Μεταξύ των δημοσιευμάτων που επικαλέστηκαν οι αρχές περιλαμβάνονταν άρθρα του Γιλντίζ Ταρ, αρχισυντάκτη του ΛΟΑΤΚΙ+ ειδησεογραφικού μέσου Kaos GL, τα οποία είχαν δημοσιευτεί στο T24. Ο ίδιος απέρριψε τον χαρακτηρισμό της «προπαγάνδας», τονίζοντας ότι τα άρθρα αφορούσαν τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ανθρώπων, εγκλήματα μίσους και τις εμπειρίες μελών της κοινότητας μετά τον καταστροφικό σεισμό του 2023 στην Τουρκία.
«Δεν είναι προπαγάνδα. Είναι βασική δημοσιογραφία. Είναι η πραγματικότητα», δήλωσε, υπογραμμίζοντας ότι η καταγραφή των εμπειριών μιας κοινωνικής ομάδας και η ενημέρωση για τις διακρίσεις που αντιμετωπίζει αποτελούν βασικές λειτουργίες του Τύπου.
Η Τζαντάν Γιλντίζ, υπεύθυνη σύνταξης του T24, χαρακτήρισε την κατάσταση «ψηφιακή κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Όπως ανέφερε, οι περιορισμοί υπονομεύουν τα θεμέλια της δημοσιογραφίας, καθώς εμποδίζουν την πρόσβαση του κοινού σε πληροφορίες και περιορίζουν τη δυνατότητα των μέσων να καλύπτουν ζητήματα δημόσιου ενδιαφέροντος. Οι δικηγόροι του T24 επρόκειτο να προσφύγουν κατά της απόφασης την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου.
Διεθνείς αντιδράσεις και ευρύτερες πιέσεις στα μέσα ενημέρωσης
Στο πλαίσιο της ίδιας έρευνας, δεκάδες άνθρωποι έχουν προφυλακιστεί, ενώ δικαστήρια έχουν διατάξει τον αποκλεισμό ιστοτόπων και λογαριασμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που ανήκουν σε ομάδες, ακτιβιστές και μέσα ενημέρωσης ΛΟΑΤΚΙ+.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καλέσει την Τουρκία να διασφαλίσει την ελευθερία της έκφρασης και την ελευθερία του Τύπου. Παράλληλα, η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει προειδοποιήσει ότι οι συλλήψεις, οι έρευνες και οι ψηφιακοί περιορισμοί συνιστούν συντονισμένη και κλιμακούμενη εκστρατεία εναντίον των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και των υπερασπιστών των δικαιωμάτων τους.
Οι εξελίξεις εντάσσονται σε ένα ευρύτερο περιβάλλον πίεσης προς τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης. Η συντριπτική πλειονότητα των μέσων θεωρείται φιλοκυβερνητική, έπειτα από χρόνια νομικών και οικονομικών πιέσεων, εξαγορών από επιχειρηματικούς ομίλους και ενίσχυσης της αυτολογοκρισίας. Τα τελευταία χρόνια, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν έχει εντείνει και τη ρητορική του κατά των ΛΟΑΤΚΙ+.
Οι περιορισμοί σε λογαριασμούς δημοσιογράφων στο Χ και ο αποκλεισμός του T24 αναδεικνύουν, επομένως, ένα κρίσιμο ζήτημα: κατά πόσο οι ψηφιακές πλατφόρμες και οι κρατικοί θεσμοί προστατεύουν ή περιορίζουν την ελευθερία της ενημέρωσης. Η διαφάνεια, η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και η αναλογικότητα των μέτρων παραμένουν απαραίτητες προϋποθέσεις για την προστασία της δημοσιογραφίας και του δημόσιου διαλόγου στην Τουρκία.
