Περισσότερες από τρεις στις πέντε ελληνικές επιχειρήσεις, ποσοστό 63%, δηλώνουν ότι είναι εκτεθειμένες στις φυσικές επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης. Πυρκαγιές, πλημμύρες, ξηρασία και υψηλότερες θερμοκρασίες επηρεάζουν πλέον άμεσα τη λειτουργία, το κόστος και την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων, μετατρέποντας την κλιματική αλλαγή από περιβαλλοντικό ζήτημα σε κρίσιμο παράγοντα επιχειρηματικού σχεδιασμού.
Τα στοιχεία παρουσίασε η αντιπρόεδρος του ΕΒΕΑ, Σοφία Κουνενάκη-Εφραίμογλου, κατά την ομιλία της στα Athens ESG Awards, επικαλούμενη την Έρευνα Επενδύσεων 2025 της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ). Η εικόνα που προκύπτει είναι σύνθετη: από τη μία πλευρά, οι ελληνικές επιχειρήσεις αναγνωρίζουν τους κινδύνους και έχουν ήδη υλοποιήσει ορισμένες περιβαλλοντικές δράσεις. Από την άλλη, σημαντικές αδυναμίες παραμένουν στον σχεδιασμό μακροπρόθεσμων επενδύσεων και στην οργανωμένη προσαρμογή στις νέες συνθήκες.
Κλιματική κρίση: Έκθεση χωρίς επαρκή προετοιμασία
Η κλιματική κρίση επηρεάζει την επιχειρηματική δραστηριότητα με πολλούς τρόπους. Οι ακραίες καιρικές συνθήκες μπορούν να προκαλέσουν ζημιές σε εγκαταστάσεις και υποδομές, να διακόψουν την παραγωγή, να αυξήσουν το κόστος ασφάλισης και να δημιουργήσουν προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Παράλληλα, η άνοδος του ενεργειακού κόστους και η αυξανόμενη ανάγκη συμμόρφωσης με περιβαλλοντικούς κανόνες ενισχύουν την πίεση για ταχύτερη μετάβαση σε πιο βιώσιμα μοντέλα λειτουργίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, τα κριτήρια ESG —δηλαδή τα περιβαλλοντικά, κοινωνικά και κριτήρια εταιρικής διακυβέρνησης— αποκτούν στρατηγική σημασία. Όπως ανέφερε η αντιπρόεδρος του ΕΒΕΑ, το ESG συνδέεται πλέον άμεσα με την πρόσβαση στη χρηματοδότηση, τη συμμετοχή στις αλυσίδες αξίας, τη διαχείριση κινδύνων και τη συνολική ανταγωνιστικότητα μιας επιχείρησης.
Ωστόσο, η αναγνώριση του κινδύνου δεν συνοδεύεται πάντα από την απαραίτητη προετοιμασία. Μόλις το 28% των ελληνικών επιχειρήσεων διαθέτει στρατηγική προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Το ποσοστό αυτό δείχνει ότι υπάρχει σημαντική απόσταση ανάμεσα στην αντίληψη των επιπτώσεων και στην ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου σχεδίου για την αντιμετώπισή τους.
Ελληνικές επιχειρήσεις και κλιματική κρίση: Οι δράσεις που έχουν προχωρήσει
Παρά τις αδυναμίες στον στρατηγικό σχεδιασμό, οι ελληνικές επιχειρήσεις έχουν ήδη υλοποιήσει αρκετές δράσεις για τον περιορισμό του περιβαλλοντικού τους αποτυπώματος. Σύμφωνα με την έρευνα, το 84% έχει εφαρμόσει τουλάχιστον ένα μέτρο μείωσης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Οι παρεμβάσεις αφορούν κυρίως:
– τη μείωση των αποβλήτων,
– την ανακύκλωση,
– την ενίσχυση των βιώσιμων μετακινήσεων,
– τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης,
– την πιο αποτελεσματική αξιοποίηση των διαθέσιμων πόρων.
Οι κινήσεις αυτές είναι σημαντικές, όμως συχνά παραμένουν αποσπασματικές. Το μεγαλύτερο ζητούμενο είναι η μετάβαση από μεμονωμένες πρωτοβουλίες σε σταθερή επενδυτική στρατηγική, με σαφείς στόχους, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμα αποτελέσματα.
Χαρακτηριστικό είναι ότι μόλις το 38% των ελληνικών επιχειρήσεων έχει κατευθύνει μέρος των επενδύσεών του σε μέτρα ενεργειακής απόδοσης. Το αντίστοιχο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται στο 51%, γεγονός που καταδεικνύει το επενδυτικό κενό που εξακολουθεί να υπάρχει στην Ελλάδα.
Η εικόνα στην Ευρώπη
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η έκθεση στις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης είναι επίσης ιδιαίτερα υψηλή. Η έρευνα της ΕΤΕπ δείχνει ότι το 68% των επιχειρήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αντιμετωπίσει οικονομικό κόστος από ακραία κλιματικά φαινόμενα, όπως πλημμύρες, πυρκαγιές, καταιγίδες και ξηρασία.
Παράλληλα, περίπου το 53% των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων έχει προχωρήσει σε τουλάχιστον μία ενέργεια για την αντιμετώπιση των φυσικών κινδύνων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Στον τομέα της ενεργειακής αποδοτικότητας, περίπου οι μισές επιχειρήσεις στην Ευρώπη έχουν πραγματοποιήσει σχετικές επενδύσεις.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά δράσης, καθώς διαθέτουν συνήθως περισσότερους οικονομικούς και ανθρώπινους πόρους, πρόσβαση σε εξειδικευμένη τεχνογνωσία και μεγαλύτερη δυνατότητα αξιοποίησης χρηματοδοτικών εργαλείων.
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες
Η διαφορά μεταξύ μεγάλων και μικρότερων επιχειρήσεων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ελληνική οικονομία, όπου οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα του επιχειρηματικού οικοσυστήματος. Οι επιχειρήσεις αυτές διαθέτουν συχνά περιορισμένη ρευστότητα και δυσκολεύονται να χρηματοδοτήσουν επενδύσεις ενεργειακής αναβάθμισης ή προσαρμογής στις φυσικές καταστροφές.
Σύμφωνα με την ΕΤΕπ, το 62% των μεγάλων επιχειρήσεων επενδύει στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, έναντι 44% των μικρότερων επιχειρήσεων. Η απόσταση αυτή δεν οφείλεται μόνο στη διαφορετική οικονομική τους δυνατότητα. Οι μεγαλύτερες εταιρείες έχουν συνήθως οργανωμένα τμήματα ESG, καλύτερη πρόσβαση σε συμβούλους και μεγαλύτερη εμπειρία στη σύνταξη επενδυτικών σχεδίων.
Για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, η πράσινη μετάβαση χρειάζεται να συνδεθεί με πρακτικές λύσεις που μειώνουν ταυτόχρονα το λειτουργικό κόστος και την έκθεση σε κινδύνους. Η χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας, ο αποδοτικότερος εξοπλισμός, η μείωση των αποβλήτων και η καλύτερη διαχείριση των πόρων μπορούν να προσφέρουν άμεσα οικονομικά οφέλη, ενώ παράλληλα ενισχύουν την ανθεκτικότητα.
Η Σοφία Κουνενάκη-Εφραίμογλου υπογράμμισε ότι το ESG δεν πρέπει να περιορίζεται σε επιμέρους δράσεις ή σε μια τυπική υποχρέωση συμμόρφωσης. Αντίθετα, χρειάζεται να ενσωματωθεί στον τρόπο με τον οποίο μια επιχείρηση λειτουργεί, επενδύει και λαμβάνει αποφάσεις.
Για να επιταχυνθεί αυτή η διαδικασία, απαιτείται πρόσβαση σε χρηματοδοτικά εργαλεία, τεχνική υποστήριξη και αξιόπιστη τεχνογνωσία. Η προσαρμογή στην κλιματική κρίση δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη κόστος, αλλά ως επένδυση στη βιωσιμότητα, την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων.
