Ο παιδικός κουμπαράς, γνωστός και ως Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων, έρχεται με σημαντικές αλλαγές σε σχέση με το αρχικό κείμενο που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση. Το νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή στις 3 Νοεμβρίου αφαιρεί τη ρητή απαλλαγή από τα τεκμήρια για εισφορές έως 10.000 ευρώ τον χρόνο, ενώ τροποποιεί τους κανόνες για τις επενδύσεις, την προστασία του κεφαλαίου και τις χρεώσεις που θα επιβαρύνουν τις οικογένειες.
Η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για όποιον καταθέτει χρήματα στον λογαριασμό ενός παιδιού. Η απαλλαγή από τα τεκμήρια αφορά τη φορολογική αντιμετώπιση της καταβολής και δεν πρέπει να συγχέεται με την απαλλαγή από τον φόρο δωρεάς ή γονικής παροχής. Η τελευταία διατηρείται, όπως διατηρείται και το αφορολόγητο των επενδυτικών αποδόσεων.
Παιδικός κουμπαράς και τεκμήρια: Τι αλλάζει
Στο κείμενο της διαβούλευσης υπήρχε ξεχωριστή πρόβλεψη σύμφωνα με την οποία οι εισφορές στον παιδικό κουμπαρά, έως το ετήσιο όριο των 10.000 ευρώ, δεν θα υπολογίζονταν στα τεκμήρια διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων. Η συγκεκριμένη παράγραφος δεν περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο που κατατέθηκε στη Βουλή.
Αντίθετα, παραμένει η διάταξη σύμφωνα με την οποία οι εισφορές έως 10.000 ευρώ ετησίως, καθώς και η κρατική συνεισφορά, δεν προσμετρώνται στο εισόδημα του ανήλικου δικαιούχου. Επίσης, δεν λαμβάνονται υπόψη για τον υπολογισμό των εισοδηματικών κριτηρίων που συνδέονται με κοινωνικές παροχές.
Η διάκριση είναι σημαντική. Άλλο είναι η φορολογική μεταχείριση του παιδιού και άλλο η αντιμετώπιση της δαπάνης από το πρόσωπο που καταβάλλει τα χρήματα. Επομένως, οι γονείς και οι συγγενείς που θα χρηματοδοτούν τον λογαριασμό θα πρέπει να εξετάσουν με προσοχή τον τρόπο με τον οποίο οι καταβολές επηρεάζουν τη δική τους φορολογική εικόνα.
Η προεπιλεγμένη επένδυση στρέφεται στις μετοχές
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την επενδυτική στρατηγική που εφαρμόζεται όταν ο νόμιμος εκπρόσωπος δεν επιλέξει διαφορετικό προφίλ. Στο αρχικό κείμενο προβλεπόταν συντηρητικό προφίλ, με έμφαση στη διατήρηση του κεφαλαίου. Στο νομοσχέδιο, η προεπιλεγμένη επιλογή γίνεται πλέον αναπτυξιακή.
Συγκεκριμένα, το αναπτυξιακό προφίλ προβλέπει ότι το 70% του επενδεδυμένου ποσού τοποθετείται σε μετοχές και το 30% σε επενδύσεις σταθερού εισοδήματος. Στις μετοχικές επενδύσεις περιλαμβάνονται τόσο οι άμεσες τοποθετήσεις σε μετοχές όσο και οι επενδύσεις μέσω μετοχικών αμοιβαίων κεφαλαίων.
Τρία χρόνια πριν από τη συμπλήρωση των 18 ετών, η επενδυτική σύνθεση μεταφέρεται αυτόματα στο ισορροπημένο προφίλ. Σε αυτό, το 70% τοποθετείται σε προϊόντα σταθερού εισοδήματος και το 30% σε μετοχές. Η αλλαγή έχει στόχο να περιορίσει τον επενδυτικό κίνδυνο όσο πλησιάζει η στιγμή κατά την οποία το παιδί θα αποκτήσει πρόσβαση στα χρήματα.
Ο νόμιμος εκπρόσωπος μπορεί να δηλώσει εγγράφως διαφορετική επενδυτική επιλογή. Ωστόσο, η προεπιλογή σημαίνει ότι μια οικογένεια που δεν θα προβεί σε ειδική επιλογή θα έχει αρχικά αυξημένη έκθεση στις διακυμάνσεις των χρηματιστηριακών αγορών.
Ποια ποσά προστατεύονται στον παιδικό κουμπαρά
Το νομοσχέδιο καθορίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια την προστασία του κεφαλαίου. Η βασική προστασία αφορά τις ιδιωτικές εισφορές μέχρι το ποσό που αντιστοιχίζεται από το κράτος, καθώς και την αντίστοιχη κρατική συμμετοχή.
Με βάση το αρχικό ανώτατο ποσό κρατικής συνεισφοράς, που ανέρχεται σε 1.200 ευρώ τον χρόνο, προστατεύονται ιδιωτικές εισφορές έως 1.200 ευρώ και κρατική συμμετοχή έως 1.200 ευρώ ετησίως. Όταν το παιδί συμπληρώσει τα 18 έτη, η αξία των επενδύσεων που αποκτήθηκαν με τα προστατευόμενα ποσά θα πρέπει να καλύπτει τουλάχιστον το ονομαστικό ύψος τους.
Το ποσό των ιδιωτικών εισφορών που υπερβαίνει το όριο αυτό ακολουθεί την επενδυτική επιλογή του λογαριασμού και δεν καλύπτεται αυτομάτως από την ίδια προστασία. Για παράδειγμα, αν καταβάλλονται 5.000 ευρώ τον χρόνο, η βασική προστασία αφορά τα πρώτα 1.200 ευρώ της ιδιωτικής εισφοράς και την αντίστοιχη κρατική συμμετοχή. Τα υπόλοιπα 3.800 ευρώ μπορούν να υπαχθούν σε πρόσθετη προστασία, εφόσον υπάρξει σχετική συμφωνία.
Η προστασία παρέχεται μέσω ανέκκλητης δέσμευσης από πιστωτικό ίδρυμα που πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις ή από ασφαλιστική επιχείρηση. Η δέσμευση υπέρ του παιδιού προβλέπεται να ισχύει ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του παρόχου του λογαριασμού.
Νέα χρέωση για την κεφαλαιακή προστασία
Το ανώτατο ετήσιο κόστος της προεπιλεγμένης επενδυτικής επιλογής παραμένει στο 0,5% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού. Στο όριο αυτό συνυπολογίζονται οι άμεσες και έμμεσες χρεώσεις, καθώς και τα έξοδα των επενδυτικών προϊόντων στα οποία τοποθετούνται τα χρήματα.
Ωστόσο, το κόστος της κεφαλαιακής προστασίας χρεώνεται ξεχωριστά και δεν περιλαμβάνεται στο όριο του 0,5%. Εκτός του ορίου παραμένουν επίσης οι φόροι και τα τέλη που επιβάλλονται από ρυθμιζόμενες αγορές ή αποθετήρια.
Κατά συνέπεια, το πραγματικό συνολικό κόστος για την οικογένεια θα προκύπτει από περισσότερες επιμέρους χρεώσεις. Για λόγους διαφάνειας, προβλέπεται ενιαίος τρόπος παρουσίασης των επιβαρύνσεων. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα δημοσιεύει κάθε χρόνο συγκριτικό πίνακα με το κόστος της προεπιλεγμένης επιλογής κάθε παρόχου. Η χρέωση για την προστασία του κεφαλαίου θα εμφανίζεται ξεχωριστά, ώστε οι οικογένειες να μπορούν να συγκρίνουν ευκολότερα τα διαθέσιμα προϊόντα.
Πώς ανοίγει και χρηματοδοτείται ο λογαριασμός
Η αίτηση για το άνοιγμα του παιδικού κουμπαρά πρέπει να υποβληθεί πριν το παιδί συμπληρώσει τα δύο έτη. Δικαίωμα συμμετοχής έχουν παιδιά με ελληνική ιθαγένεια, αλλά και παιδιά με ιθαγένεια άλλου κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον είναι φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας.
Ο λογαριασμός ανοίγει στο όνομα του παιδιού από τον νόμιμο εκπρόσωπό του. Καταβολές μπορούν να πραγματοποιούν τόσο φυσικά όσο και νομικά πρόσωπα, με συνολικό ανώτατο όριο ιδιωτικών εισφορών 10.000 ευρώ ανά λογαριασμό και ανά ημερολογιακό έτος.
Το Δημόσιο καταβάλλει ποσό ίσο με τις επιλέξιμες ιδιωτικές εισφορές, αρχικά έως 1.200 ευρώ τον χρόνο. Η κρατική συμμετοχή υπολογίζεται σε μηνιαία βάση για εισφορές έως 100 ευρώ. Όταν οι καταβολές διαφέρουν από μήνα σε μήνα, προβλέπεται ετήσια εκκαθάριση. Το ανώτατο ποσό της κρατικής συμμετοχής θα αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία.
Στην περίπτωση αυτοδιαχείρισης, όπου ο νόμιμος εκπρόσωπος δίνει τις επενδυτικές εντολές, θα απαιτείται ελάχιστο ύψος χαρτοφυλακίου, το οποίο θα καθοριστεί με υπουργική απόφαση. Ο πάροχος θα ελέγχει κάθε εντολή ως προς τους επενδυτικούς περιορισμούς και τη διασπορά των τοποθετήσεων.
Μεταφορά σε άλλον πάροχο και πρόσβαση στα χρήματα
Η μεταφορά του λογαριασμού σε άλλον πάροχο θα μπορεί να ολοκληρώνεται εντός δέκα εργάσιμων ημερών από την υποβολή πλήρους αιτήματος. Η διαδικασία θα πραγματοποιείται χωρίς τέλος ή ποινή πρόωρης εξόδου, ενώ θα διατηρούνται τα φορολογικά δικαιώματα του λογαριασμού.
Όταν απαιτείται ρευστοποίηση επενδύσεων, η αξία τους μεταφέρεται απευθείας στον νέο πάροχο. Με την αλλαγή παρόχου λήγει η προηγούμενη κεφαλαιακή προστασία και η νέα προστασία καλύπτει την αξία των προστατευόμενων επενδύσεων κατά τη μεταφορά, καθώς και τις μελλοντικές προστατευόμενες εισφορές.
Το κεφάλαιο παραμένει δεσμευμένο έως τη συμπλήρωση των 18 ετών. Εξαιρέσεις προβλέπονται σε περίπτωση θανάτου γονέα ή νόμιμου εκπροσώπου, θανάτου του παιδιού ή σοβαρών προβλημάτων υγείας, τα οποία θα πρέπει να πιστοποιούνται από δημόσιο νοσοκομείο.
Αν πραγματοποιηθεί ανάληψη κατά παράβαση του ηλικιακού περιορισμού, επιστρέφεται στο Δημόσιο ολόκληρη η κρατική συμμετοχή μαζί με τις αποδόσεις της. Στα 18 του, ο δικαιούχος μπορεί να αναλάβει τα χρήματα, να τα μεταφέρει σε δικό του καταθετικό ή επενδυτικό λογαριασμό ή να τα τοποθετήσει σε ασφαλιστικό επενδυτικό προϊόν, με την προβλεπόμενη φορολογική απαλλαγή.
Ο παιδικός κουμπαράς αποκτά έτσι πιο σύνθετη μορφή, με επενδυτικό κίνδυνο, βασική κεφαλαιακή προστασία και πρόσθετες χρεώσεις που θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά. Η ημερομηνία έναρξης του προγράμματος θα καθοριστεί με υπουργική απόφαση, ενώ οι τελικοί όροι εφαρμογής αναμένεται να αποσαφηνιστούν με τις σχετικές κανονιστικές πράξεις.
