Ανησυχία και έντονη νευρικότητα προκάλεσαν στους Ιρανούς οι νέες κυρώσεις που ανακοίνωσε η Ουάσινγκτον, η οποία ορκίστηκε να «στραγγαλίσει οικονομικά» το Ιράν. Το αποτέλεσμα φάνηκε σχεδόν αμέσως στους δρόμους της ιρανικής πρωτεύουσας: από νωρίς σήμερα, Τρίτη (25/8), οι ουρές έξω από βενζινάδικα στην Τεχεράνη μεγάλωναν, καθώς οδηγοί με αυτοκίνητα και μηχανές έσπευδαν να γεμίσουν ρεζερβουάρ, φοβούμενοι νέους περιορισμούς, ελλείψεις ή άνοδο των τιμών. Η εικόνα, γνώριμη σε πολλές κρίσεις, λειτουργεί ως «βαρόμετρο» του άγχους της καθημερινότητας, όταν οι γεωπολιτικές αποφάσεις μεταφέρονται απότομα στην τσέπη του πολίτη.
Την ίδια στιγμή, η Κίνα, ο σημαντικότερος στρατηγικός και οικονομικός εταίρος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, έστειλε σαφές μήνυμα πως δεν σκοπεύει να μείνει απαθής. Οι ΗΠΑ, πέρα από τις νέες κυρώσεις, προειδοποίησαν και για πιθανή «απομόνωση» όσων χωρών συνεχίσουν να στηρίζουν την Τεχεράνη, ανεβάζοντας περαιτέρω το διακύβευμα και μετατρέποντας την πίεση προς το Ιράν σε πίεση προς ολόκληρο το δίκτυο συνεργασιών του.
Tο πρώτο σημάδι φόβου στην αγορά
Οι ουρές έξω από βενζινάδικα στην Τεχεράνη δεν είναι απλώς μια στιγμιαία εικόνα. Αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι κυρώσεις —ακόμη και πριν εφαρμοστούν— μπορούν να επηρεάσουν προσδοκίες, συμπεριφορές και, τελικά, την αγορά. Όταν οι οδηγοί σπεύδουν μαζικά στα πρατήρια, δημιουργείται ένα ντόμινο: αυξάνεται η κατανάλωση σε σύντομο χρόνο, εντείνονται οι φήμες, πυροδοτείται πανικός, και η καθημερινή λειτουργία της πόλης επιβραδύνεται.
Σε μια πρωτεύουσα όπως η Τεχεράνη, όπου η μετακίνηση εκατομμυρίων ανθρώπων στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στο αυτοκίνητο και στη μηχανή, τα καύσιμα είναι κρίσιμος κρίκος της κοινωνικής και οικονομικής αλυσίδας. Γι’ αυτό και κάθε είδηση που συνδέεται με νέες κυρώσεις αντιμετωπίζεται από τους πολίτες όχι ως μακρινή διπλωματική εξέλιξη, αλλά ως άμεση απειλή για την καθημερινότητά τους.
Η στάση της Κίνας και το μήνυμα προς την Ουάσινγκτον
Το Πεκίνο αντέδρασε με έντονη γλώσσα. Ο εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Λιν Τζιαν, τόνισε πως θα υπερασπιστεί «σθεναρά» τα συμφέροντα της χώρας του. Υποστήριξε ότι οι «μέγιστες πιέσεις» στο πλαίσιο ενός οικονομικού πολέμου δεν λύνουν προβλήματα· αντίθετα, «οξύνουν τις εντάσεις και τις συγκρούσεις», δημιουργούν «φαινόμενα μετάδοσης», «αποσταθεροποιούν την παγκόσμια οικονομική και χρηματοπιστωτική τάξη» και πλήττουν τα «νόμιμα δικαιώματα και συμφέροντα άλλων χωρών».
Η τοποθέτηση αυτή έχει διπλή σημασία. Από τη μία πλευρά, αποτελεί άμεση απάντηση στο αμερικανικό αφήγημα περί «μέγιστης πίεσης». Από την άλλη, λειτουργεί ως προειδοποίηση ότι η επιβολή κυρώσεων με εξωεδαφικό χαρακτήρα —που αγγίζουν τρίτους— μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη διεθνή ένταση.
Το νέο πακέτο «δευτερογενών» κυρώσεων των ΗΠΑ
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, παρουσίασε χθες ένα νέο πακέτο «δευτερογενών» κυρώσεων. Πρόκειται για μέτρα που δεν στοχεύουν αποκλειστικά και άμεσα το Ιράν —το οποίο εδώ και δεκαετίες βρίσκεται υπό διεθνείς κυρώσεις— αλλά επεκτείνονται και στους εμπορικούς εταίρους του. Σύμφωνα με τα όσα ανακοινώθηκαν, το πλέγμα των περιορισμών αφορά τομείς όπως ο χρυσός, η τεχνολογία, τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, η αεροπλοΐα και οι θαλάσσιες μεταφορές.
Ωστόσο, παρέμειναν κρίσιμες ασάφειες: δεν διευκρινίστηκε πότε θα τεθούν σε ισχύ τα μέτρα ούτε ποιες χώρες και εταιρείες θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο. Αυτή η αβεβαιότητα, από μόνη της, λειτουργεί ως εργαλείο πίεσης. Όταν οι κανόνες δεν είναι ξεκάθαροι, οι αγορές και οι συνεργάτες προτιμούν να «παγώσουν» συναλλαγές και να περιορίσουν ρίσκο, κάτι που μπορεί να πλήξει την οικονομία πριν καν εφαρμοστούν επίσημα οι κυρώσεις.
«Ισχυρή πίεση» στην κοινωνία και φόβοι για νέες κινητοποιήσεις
Στην Τεχεράνη, η ανησυχία αποτυπώνεται στις προσωπικές μαρτυρίες. Ο Μεχντί Γιαζντιάν, μεσίτης ακινήτων, σημείωσε πως «οι κυρώσεις επηρεάζουν τη ζωή των ανθρώπων» και ότι οι πολίτες «υποφέρουν», ανεξάρτητα από το αν είναι οικονομικά άνετοι ή άποροι. Ταυτόχρονα, προσπάθησε να μεταφέρει ένα μήνυμα αντοχής: «Ο λαός μας είναι δυνατός. Αυτές οι κυρώσεις διαρκούν εδώ και 47 χρόνια».
Από την πλευρά της, η Κία Φαραχανί, καθηγήτρια αγγλικών, περιέγραψε μια κοινωνία που δεν φοβάται τη σύγκρουση ως έννοια, αλλά αντιλαμβάνεται ότι η πίεση θα είναι κυρίως οικονομική: «Δεν φοβόμαστε τον πόλεμο, όμως πιστεύω πως αυτός ο πόλεμος θα είναι κυρίως οικονομικός και θα ασκήσει μεγάλη πίεση στον πληθυσμό και ίσως υπάρξουν ξανά κινητοποιήσεις». Η αναφορά αυτή δεν είναι τυχαία, καθώς παλαιότερο κίνημα διαμαρτυρίας, που ξεκίνησε από το υψηλό κόστος ζωής, εξελίχθηκε σε μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις με δραματικό ανθρώπινο κόστος.
Στο μεταξύ, ο Ντόναλντ Τραμπ ζήτησε να «τερματιστούν αμέσως» οι εκτελέσεις διαδηλωτών, χαρακτηρίζοντάς τες «ανθρωπιστική κρίση γιγαντιαίων διαστάσεων». Όπως αναφέρεται, ο αριθμός των εκτελέσεων —ιδίως σε σχέση με το κίνημα αμφισβήτησης— αυξήθηκε από την αρχή του πολέμου, που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου με τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα εναντίον της Τεχεράνης.
Η απάντηση της Τεχεράνης και το «διετές σχέδιο»
Οι ιρανικές Αρχές επιμένουν ότι δεν θα υποχωρήσουν, υποστηρίζοντας πως για κάθε διευθέτηση η Ουάσινγκτον οφείλει να σεβαστεί τους όρους του πρωτοκόλλου συνεννόησης που συνάφθηκε στα μέσα Ιουνίου. «Οι Αμερικανοί γνωρίζουν πως κανείς δεν πιστεύει τις μεγαλοστομίες τους», έγραψε στο Χ ο επικεφαλής διαπραγματευτής του Ιράν, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ.
Παράλληλα, ο υπουργός Οικονομίας, Αλί Μαντανιζαντέχ, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι οι αμερικανικές απειλές θα οδηγήσουν σε «μια ακόμη ήττα» για την Ουάσινγκτον, προσθέτοντας ότι η Τεχεράνη διαθέτει ένα «διετές σχέδιο» αντιμετώπισης των κυρώσεων, χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες.
