Η απόφαση της Saudi Aramco να μην παραδώσει αργό πετρέλαιο στην Ευρώπη τον Οκτώβριο προκάλεσε ισχυρές αναταράξεις στην ενεργειακή αγορά. Η εξέλιξη αφορά περίπου 600.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, ποσότητα που αντιστοιχεί σε σημαντικό μέρος των προμηθειών των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων, τα οποία καλούνται πλέον να καλύψουν το κενό μέσα σε ιδιαίτερα σύντομο χρονικό διάστημα.
Η συνολική κατανάλωση πετρελαίου στην Ευρώπη ανέρχεται περίπου σε 10,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Παρότι οι ποσότητες της Saudi Aramco αντιπροσωπεύουν μικρότερο ποσοστό του συνόλου, η αντικατάστασή τους δεν είναι απλή υπόθεση. Το σαουδαραβικό αργό διαθέτει συγκεκριμένα ποιοτικά χαρακτηριστικά, τα οποία έχουν σημασία για τον τρόπο λειτουργίας των διυλιστηρίων και για την απόδοση των τελικών προϊόντων.
Οι περιορισμένες εναλλακτικές για τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια
Το αραβικό πετρέλαιο δεν μπορεί να αντικατασταθεί άμεσα από οποιαδήποτε διαθέσιμη ποικιλία. Τα διυλιστήρια χρειάζονται αργό με ανάλογη σύσταση, πυκνότητα και περιεκτικότητα σε θείο, ώστε να μπορούν να το επεξεργαστούν χωρίς σημαντικές τεχνικές προσαρμογές ή επιπλέον κόστος.
Μία από τις λίγες ποικιλίες που μπορούν να καλύψουν μέρος των αναγκών είναι το Johan Sverdrup, το οποίο προέρχεται από τη Βόρεια Θάλασσα. Η αυξημένη ζήτηση για το συγκεκριμένο πετρέλαιο, σε συνδυασμό με τη χαμηλή διαθεσιμότητα εναλλακτικών, οδήγησε σε απότομη άνοδο της τιμής του.
Η εξέλιξη αυτή καταδεικνύει ότι η αγορά πετρελαίου δεν επηρεάζεται μόνο από τη συνολική προσφορά και ζήτηση, αλλά και από τα τεχνικά χαρακτηριστικά κάθε τύπου αργού. Ακόμη και μια σχετικά περιορισμένη διακοπή προμηθειών μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογες αυξήσεις, όταν οι διαθέσιμες εναλλακτικές είναι λίγες.
«Φωτιά» η τιμή του φυσικού βαρελιού
Στο μεταξύ, η τιμή του προθεσμιακού Brent, που χρησιμοποιείται συνήθως ως βασικός δείκτης για την αγορά πετρελαίου, κινείται κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, η τιμή αυτή δεν αποτυπώνει πλήρως το πραγματικό κόστος με το οποίο προμηθεύονται σήμερα τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια το φυσικό προϊόν.
Το λεγόμενο «Dated Brent», δηλαδή η τιμή του πετρελαίου που παραδίδεται άμεσα στη φυσική αγορά, βρίσκεται περίπου 15 έως 30 δολάρια υψηλότερα από το προθεσμιακό Brent. Το Johan Sverdrup, από την πλευρά του, διαπραγματεύεται ακόμη ακριβότερα, με premium που φτάνει τα 33 έως 35 δολάρια ανά βαρέλι.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια πληρώνουν για ένα μέρος των αναγκών τους έως και 60% περισσότερο από τη θεωρητική τιμή αναφοράς του Brent. Η διαφορά αυτή δεν μπορεί να απορροφηθεί εύκολα από τις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία τα περιθώρια διύλισης, τα μεταφορικά κόστη και οι υπόλοιπες ενεργειακές δαπάνες παραμένουν αυξημένα.
Το επιπλέον κόστος αναμένεται να μετακυλιστεί σταδιακά στην αγορά. Οι επιπτώσεις μπορεί να φανούν στις τιμές της βενζίνης, του πετρελαίου κίνησης και άλλων πετρελαϊκών προϊόντων, αν και ο βαθμός και η ταχύτητα της μετακύλισης θα εξαρτηθούν από τα αποθέματα, τις νέες συμφωνίες προμήθειας και την πορεία των διεθνών τιμών.
Το ζήτημα των αποζημιώσεων
Μια ακόμη σημαντική διάσταση αφορά τις συμβατικές σχέσεις μεταξύ της Saudi Aramco και των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων. Η σαουδαραβική εταιρεία δεν έχει επικαλεστεί, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, συνθήκες ανωτέρας βίας για να δικαιολογήσει τη διακοπή των παραδόσεων. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι προμήθειες βασίζονται σε μακροχρόνια συμβόλαια.
Εφόσον αποδειχθεί ότι η διακοπή παραβιάζει τις συμβατικές υποχρεώσεις της Aramco, τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια θα μπορούσαν να εξετάσουν το ενδεχόμενο προσφυγής στη δικαιοσύνη και να διεκδικήσουν αποζημιώσεις για τις πρόσθετες δαπάνες που προκύπτουν από την αναγκαστική αναζήτηση ακριβότερων ποσοτήτων πετρελαίου.
Μια τέτοια διαδικασία, πάντως, θα ήταν σύνθετη και χρονοβόρα. Θα έπρεπε να εξεταστούν οι ακριβείς όροι των συμβολαίων, οι ρήτρες που αφορούν τις παραδόσεις, καθώς και το κατά πόσο η Saudi Aramco είχε αντικειμενική δυνατότητα να συνεχίσει τις εξαγωγές προς την Ευρώπη.
Η γεωπολιτική διάσταση των εξαγωγών
Το πρόβλημα για την Ευρώπη γίνεται ακόμη πιο έντονο λόγω της διαφορετικής πορείας των σαουδαραβικών εξαγωγών. Οι ροές μέσω της Ερυθράς Θάλασσας μειώθηκαν σημαντικά μετά τη διακοπή λειτουργίας του αγωγού Ανατολής-Δύσης. Την ίδια στιγμή, όμως, αυξήθηκαν οι εξαγωγές μέσω του Περσικού Κόλπου.
Το βασίλειο φαίνεται να αξιοποιεί ολοένα περισσότερο τη μεταφόρτωση πετρελαίου από πλοίο σε πλοίο στα ανοιχτά του Ομάν. Με αυτόν τον τρόπο, οι εξαγωγές μπορούν να συνεχιστούν μέσω εναλλακτικών διαδρομών. Το μεγαλύτερο μέρος των συγκεκριμένων φορτίων, ωστόσο, κατευθύνεται προς τις ασιατικές αγορές και όχι προς την Ευρώπη.
Έτσι δημιουργείται η εικόνα μιας προτιμησιακής εμπορικής τακτικής, η οποία δεν αποτελεί μόνο οικονομικό ή συμβατικό ζήτημα. Για την Ευρώπη, η εξέλιξη έχει και πολιτική διάσταση, καθώς ενισχύει την ανάγκη διαφοροποίησης των προμηθευτών και περιορισμού της εξάρτησης από έναν μικρό αριθμό βασικών ενεργειακών εταίρων.
Η εκτίναξη της τιμής του φυσικού βαρελιού υπενθυμίζει ότι οι ευρωπαϊκές αγορές παραμένουν ευάλωτες σε διαταραχές της εφοδιαστικής αλυσίδας. Όσο τα διυλιστήρια αναζητούν εναλλακτικές ποσότητες για να αντικαταστήσουν το αραβικό πετρέλαιο, το κόστος θα παραμένει υψηλό και οι πιέσεις στις τιμές των καυσίμων θα εντείνονται.
