Σημαντική βελτίωση στην οικονομική και κοινωνική εικόνα των νέων (15–29 ετών) καταγράφει η Ελλάδα την τελευταία δεκαετία, αφήνοντας πίσω τη βαθιά και παρατεταμένη κρίση της δεκαετίας του 2010. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο ΟΟΣΑ, η πρόοδος δεν σημαίνει ότι λύθηκαν τα βασικά προβλήματα: η πρόσβαση σε σταθερή εργασία, αξιοπρεπείς μισθούς και προσιτή στέγαση παραμένει το μεγάλο στοίχημα για τη νέα γενιά και καθορίζει το αν και πότε θα καταφέρουν να αποκτήσουν πραγματική οικονομική ανεξαρτησία.
Στην έκθεση «Προκλήσεις για τους νέους στην Ελλάδα για την επίτευξη οικονομικής ανεξαρτησίας», ο ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) αναγνωρίζει ότι οι δείκτες έχουν βελτιωθεί αισθητά σε σύγκριση με τα δύσκολα χρόνια της κρίσης. Παράλληλα, όμως, τονίζει ότι αρκετοί κρίσιμοι δείκτες παραμένουν χειρότεροι από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ, κάτι που εξηγεί γιατί οι νέοι συνεχίζουν να νιώθουν πίεση στην καθημερινότητα και αβεβαιότητα για το μέλλον.
Βελτίωση στα οικονομικά των νέων μέσα από ανάπτυξη και απασχόληση
Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική οικονομία κινείται με ρυθμούς υψηλότερους από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Ενδεικτικά, το 2025 αναπτύχθηκε κατά 2,1%, έναντι 1,3% κατά μέσο όρο στην Ευρωζώνη. Η επιτάχυνση αυτή αποτυπώνεται σταδιακά και στην αγορά εργασίας, όπου οι συνθήκες δείχνουν πιο ευνοϊκές σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η απασχόληση των νέων 15–29 ετών: από 26% το 2013, ανέβηκε στο 36% το 2025. Την ίδια στιγμή, η ανεργία των νέων υποχώρησε θεαματικά, από το ιστορικό υψηλό του 48,7% το 2013 στο 16,5% το 2025. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι μειώθηκε η απόσταση μεταξύ ανδρών και γυναικών στην ανεργία των νέων, η οποία στο παρελθόν έφτανε ακόμη και τις 9 ποσοστιαίες μονάδες. Πρόκειται για μια εξέλιξη που ενισχύει συνολικά τη συμμετοχή των νέων στην οικονομική ζωή και μειώνει ανισότητες που λειτουργούσαν αποτρεπτικά.
Ισχυρό ενδιαφέρον για επιχειρηματικότητα, αλλά όχι πάντα από επιλογή
Η επιχειρηματικότητα παραμένει σταθερά ελκυστική για πολλούς νέους στην Ελλάδα. Το ποσοστό αυτοαπασχόλησης στις ηλικίες 20–29 ετών διαμορφώθηκε στο 11% το 2025, από τα υψηλότερα μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Αυτό το στοιχείο δείχνει δυναμισμό, διάθεση για πρωτοβουλία και προσπάθεια να δημιουργηθούν ευκαιρίες εκεί όπου δεν υπάρχουν.
Ο ΟΟΣΑ, ωστόσο, βάζει έναν σημαντικό «αστερίσκο»: σε αρκετές περιπτώσεις, η στροφή προς την αυτοαπασχόληση δεν προκύπτει από αξιοποίηση μιας ελκυστικής επιχειρηματικής ευκαιρίας, αλλά ως λύση ανάγκης λόγω έλλειψης επαρκών, σταθερών και ποιοτικών θέσεων εργασίας. Με άλλα λόγια, η επιχειρηματικότητα δεν είναι πάντα “επιλογή”, αλλά συχνά “μονόδρομος”.
Εργασία, μισθός και στέγαση: τα μεγάλα «αγκάθια» για την οικονομική ανεξαρτησία
Παρά τη βελτίωση των μακροοικονομικών και εργασιακών δεικτών, η Ελλάδα εξακολουθεί να υστερεί έναντι πολλών χωρών του ΟΟΣΑ σε ζητήματα που καθορίζουν την ποιότητα ζωής των νέων.
Πρώτον, οι μισθοί παραμένουν χαμηλότεροι σε σχέση με τα αντίστοιχα επίπεδα στην ΕΕ και στον ΟΟΣΑ. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και όταν ένας νέος εργάζεται, δεν είναι δεδομένο πως μπορεί να καλύψει βασικά έξοδα, να αποταμιεύσει ή να σχεδιάσει τα επόμενα βήματα (π.χ. μετακόμιση, οικογένεια, επαγγελματική εξέλιξη).
Δεύτερον, σημαντικό μέρος των νέων εργαζομένων απασχολείται σε εποχικές θέσεις, κυρίως στον τουρισμό, γεγονός που συχνά συνεπάγεται εισοδηματική αστάθεια και δυσκολία στον μακροπρόθεσμο προγραμματισμό. Τρίτον, εντοπίζεται αναντιστοιχία δεξιοτήτων: πολλοί νέοι διαθέτουν προσόντα που δεν «κουμπώνουν» με όσα ζητά η αγορά, με αποτέλεσμα είτε να υποαπασχολούνται είτε να οδηγούνται σε θέσεις κάτω από το επίπεδο σπουδών και ικανοτήτων τους.
Η εικόνα επιβαρύνεται από δύο παράλληλες πιέσεις: το δημογραφικό και τη στεγαστική κρίση. Η γονιμότητα συνεχίζει να υποχωρεί, ενώ η συμμετοχή των παιδιών στην προσχολική εκπαίδευση έχει μεν βελτιωθεί, αλλά εξακολουθεί να απέχει από τα επίπεδα του ΟΟΣΑ. Ταυτόχρονα, η προσιτή στέγαση είναι ίσως η πιο άμεση και επώδυνη πρόκληση: υψηλά ενοίκια, περιορισμένη προσφορά κατοικιών και δυσκολία πρόσβασης στην ιδιοκτησία κρατούν πολλούς νέους ενήλικες στο πατρικό σπίτι έως και τα τέλη της δεκαετίας των 20. Αυτό δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό φαινόμενο· είναι ένδειξη ότι η οικονομική ανεξαρτησία καθυστερεί.
Τα μέτρα της κυβέρνησης και οι παρεμβάσεις που αναγνωρίζει ο ΟΟΣΑ
Ο ΟΟΣΑ αναγνωρίζει ότι την τελευταία περίοδο έχουν γίνει παρεμβάσεις με στόχο τη βελτίωση των προοπτικών των νέων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η αναμόρφωση των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης, η ενίσχυση της κατάρτισης, η βελτίωση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, η στήριξη των νέων επιχειρηματιών, η διεύρυνση της γονικής άδειας και η ενίσχυση της φροντίδας παιδιών, καθώς και μέτρα στήριξης του οικογενειακού εισοδήματος.
Τι προτείνει ο ΟΟΣΑ: συντονισμένη πολιτική σε πέντε μέτωπα
Για να μην «χαθεί» η δυναμική των τελευταίων ετών, ο ΟΟΣΑ προτείνει συντονισμένες δράσεις σε εκπαίδευση, απασχόληση, επιχειρηματικότητα, οικογενειακή πολιτική και στέγαση.
Στην αγορά εργασίας, δίνει έμφαση σε μεγαλύτερη επένδυση στην επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση, καλύτερη πρόσβαση σε επαγγελματικό προσανατολισμό και περισσότερες ευκαιρίες ώστε οι νέοι να μπορούν να συνδυάζουν σπουδές και εργασία. Για την επιχειρηματικότητα, προτείνει καλύτερη σύνδεση χρηματοδοτικής και μη χρηματοδοτικής στήριξης, πρόσβαση σε κεφάλαια στα πρώτα στάδια μιας επιχείρησης και ενίσχυση του mentoring μέσω προτύπων και δικτύων.
Στην οικογενειακή πολιτική, προκρίνει τη βελτίωση της προσβασιμότητας, της ποιότητας και του κόστους της προσχολικής εκπαίδευσης και φροντίδας, καθώς και ισχυρότερη εισοδηματική στήριξη των οικογενειών με παιδιά. Τέλος, στο στεγαστικό πεδίο, προτείνει αύξηση της προσφοράς προσιτών και κοινωνικών ενοικιαζόμενων κατοικιών και μέτρα που θα βελτιώσουν την οικονομική προσιτότητα και την ποιότητα στην ιδιωτική αγορά ενοικίων.
