Οι Ελβετοί ψηφοφόροι φαίνεται πως απορρίπτουν την πρόταση για την υιοθέτηση μιας αυστηρότερης και πιο περιοριστικής μορφής ουδετερότητας. Η συγκεκριμένη αλλαγή θα μπορούσε να εμποδίσει την Ελβετία να επιβάλλει οικονομικές κυρώσεις, να συνεργάζεται στενά με διεθνείς οργανισμούς και να συμμετέχει σε στρατιωτικές ασκήσεις με το ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με τα exit polls που μετέδωσε το κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο SRF, περισσότεροι από δύο στους τρεις ψηφοφόρους καταψήφισαν την πρόταση για μια αυστηρά καθορισμένη εκδοχή της ουδετερότητας, η οποία θα ενσωματωνόταν στο Σύνταγμα της χώρας. Το αποτέλεσμα θεωρείται σημαντικό, καθώς επηρεάζει όχι μόνο την εξωτερική πολιτική της Ελβετίας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιλαμβάνεται τον ρόλο της στη διεθνή σκηνή.
Η πρόταση για αυστηρότερη ουδετερότητα
Η ουδετερότητα της Ελβετίας αναγνωρίζεται διεθνώς από το 1815, μετά το τέλος των Ναπολεόντειων Πολέμων. Ωστόσο, το ελβετικό Σύνταγμα δεν περιγράφει με απόλυτη λεπτομέρεια τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να εφαρμόζεται η συγκεκριμένη πολιτική. Αυτό έχει επιτρέψει στις εκάστοτε κυβερνήσεις να προσαρμόζουν τη στάση της χώρας στις διεθνείς εξελίξεις.
Η πρόταση που τέθηκε σε δημοψήφισμα επιδίωκε να περιορίσει αυτή τη δυνατότητα. Οι υποστηρικτές της ζητούσαν να κατοχυρωθεί συνταγματικά μια πιο αυστηρή ερμηνεία της ουδετερότητας, ώστε η Ελβετία να αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως έμμεση συμμετοχή σε διεθνείς συγκρούσεις.
Μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να επηρεάσει την επιβολή οικονομικών κυρώσεων, τη συνεργασία με το ΝΑΤΟ, τις κοινές στρατιωτικές ασκήσεις και τη συμμετοχή της χώρας σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες ασφάλειας. Οι επικριτές της πρότασης υποστήριξαν ότι η αυστηρότερη ουδετερότητα θα περιόριζε σημαντικά τα περιθώρια αντίδρασης της Βέρνης σε κρίσεις που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο.
Η στάση του Ελβετικού Λαϊκού Κόμματος
Το δεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα, γνωστό ως SVP, τάχθηκε αποφασιστικά υπέρ της πρότασης. Το κόμμα υποστηρίζει ότι η παραδοσιακή ουδετερότητα της Ελβετίας έχει αποδυναμωθεί τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά την απόφαση της Βέρνης να υιοθετήσει κυρώσεις κατά της της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Για το SVP, η συμμετοχή της Ελβετίας σε κυρώσεις που επιβάλλονται από τη Δύση αποτελεί απομάκρυνση από τον ιστορικό της ρόλο ως ουδέτερης χώρας. Το κόμμα υποστήριξε ότι η Ελβετία θα πρέπει να διατηρεί ίσες αποστάσεις από όλες τις πλευρές και να αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να την εντάξουν πολιτικά σε ένα συγκεκριμένο διεθνές στρατόπεδο.
Κατά την προεκλογική εκστρατεία, οι δρόμοι της χώρας γέμισαν με αφίσες που καλούσαν τους πολίτες να ψηφίσουν «Όχι στον πόλεμο, ναι στην ουδετερότητα». Το μήνυμα επιδίωκε να συνδέσει την αυστηρότερη ουδετερότητα με την ειρήνη, την ανεξαρτησία και τη διατήρηση της ελβετικής ταυτότητας.
Οι αντιδράσεις κυβέρνησης και κομμάτων
Παρά την εκστρατεία του SVP, τα περισσότερα κόμματα που συμμετέχουν στην ελβετική κυβέρνηση τάχθηκαν κατά της συνταγματικής αλλαγής. Ο υπουργός Εξωτερικών Ινιάτσιο Κασίς προειδοποίησε ότι η πρόταση θα μπορούσε να αποδυναμώσει την εθνική ασφάλεια και να περιορίσει τη δυνατότητα της Ελβετίας να συνεργάζεται με άλλες χώρες σε θέματα άμυνας.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσε το ενδεχόμενο να μην μπορεί η Ελβετία να συμμετέχει σε στρατιωτικές ασκήσεις με το ΝΑΤΟ, ακόμη και όταν αυτές δεν θα συνδέονταν άμεσα με πολεμικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τους επικριτές της πρότασης, η χώρα χρειάζεται ευελιξία ώστε να προστατεύει τα συμφέροντά της σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον.
Το Κόμμα των Πρασίνων και το μικρότερο Ευαγγελικό Λαϊκό Κόμμα, EVP, εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τις προβλέψεις του αποτελέσματος. Ο βουλευτής των Πρασίνων Σίμπελ Άρσλαν δήλωσε ότι οι ψηφοφόροι αντιλήφθηκαν τον πραγματικό στόχο της πρωτοβουλίας του SVP.
«Οι ψηφοφόροι κατάλαβαν τι ήθελε το SVP: ήθελε η Ελβετία να απομονωθεί διεθνώς και να αποφύγει τις ευθύνες της όταν το διεθνές δίκαιο καταλύεται», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Το αποτέλεσμα και η επόμενη ημέρα
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις πριν από το δημοψήφισμα προέβλεπαν καθαρή απόρριψη της πρότασης. Μία από τις πιο πρόσφατες έρευνες κατέγραφε ποσοστό 68% κατά και μόλις 31% υπέρ. Τα exit polls κινήθηκαν στην ίδια κατεύθυνση, επιβεβαιώνοντας ότι η πλειοψηφία των πολιτών δεν επιθυμεί να μετατρέψει την ουδετερότητα σε ένα απολύτως δεσμευτικό συνταγματικό πλαίσιο.
Το SVP αποδέχθηκε την ήττα και ανακοίνωσε ότι, προς το παρόν, δεν σχεδιάζει περαιτέρω κινήσεις. Ο βουλευτής του κόμματος Λούκας Ρέιμαν δήλωσε ότι δεν είναι ικανοποιημένος από το αποτέλεσμα, υπογράμμισε όμως πως η ουδετερότητα παραμένει βασικό στοιχείο της ελβετικής ταυτότητας.
Η απόφαση των ψηφοφόρων δεν σημαίνει ότι η Ελβετία εγκαταλείπει την ουδετερότητα. Αντίθετα, δείχνει ότι η πλειοψηφία επιθυμεί να διατηρήσει μια πιο ευέλικτη ερμηνεία της, η οποία θα επιτρέπει στη χώρα να υπερασπίζεται το διεθνές δίκαιο, να συνεργάζεται με εταίρους και να αντιδρά σε σοβαρές κρίσεις. Έτσι, η αυστηρότερη ουδετερότητα απορρίφθηκε, όμως η ουδετερότητα εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό πυλώνα της ελβετικής πολιτικής και εθνικής ταυτότητας.
